[IDEM libro secundo fideicommissorum.
[同上、遺託信託論第二巻。
] §36.1.18.prEx facto tractatum est, an per fideicommissum rogari quis possit, ut aliquem heredem faciat.
] 実際の事例から、遺託信託によって、誰かを相続人にするよう委託することができるか、が議論された。
et senatus censuit rogari quidem quemquam, ut aliquem heredem faciat, non posse: uerum uideri per hoc rogasse, ut hereditatem suam ei restituat, id est quidquid ex hereditate sua consecutus est ut ei restitueret.
そして元老院は、誰かを相続人にするよう委託することはできないが、これによって、自分の相続財産をその者に引き渡すよう、すなわち、自分の相続財産から得たものを何であれその者に引き渡すよう委託したとみなされる、と議決した。
§36.1.18.1Iulianus quoque libro quadragensimo digestorum fideicommissum tale ualere ait: 'fidei tuae committo, ut hereditatem Titii restituas', cum esset is qui rogatus est a Titio heres institutus.
ユリアヌスもまた『学説彙纂』第四十巻において、委託された者がティティウスから相続人に指定されていた場合、「汝がティティウスの相続財産を引き渡すよう、汝の信託に委ねる」というような遺託信託は有効である、と述べている。
§36.1.18.2Non tantum autem si heredem quem scripsero, potero rogare, ut heredem faciat aliquem, uerum etiam si legatum illi uel quid aliud reliquero: nam hactenus erunt obligati, quatenus quid ad eos peruenit.
しかし、私が誰かを相続人に指定した場合に、彼に誰かを相続人にするよう委託できるだけでなく、彼に遺贈またはその他の何かを残した場合であっても同様である。 なぜなら、彼らは自分たちに何かが至った限度においてのみ義務を負うからである。
§36.1.18.3Si quis cauerit 'peto ut illi des' aut 'illi fideicommissum relinquas' aut 'illi libertatem adscribas', admittenda sunt: nam cum in heredum institutione senatus censuit utile, de ceteris quoque idem erit accipiendum.
もし誰かが「彼に給付するよう、私は乞う」とか「彼に遺託信託を残すよう」あるいは「彼に自由を記載するよう」と規定したならば、これらは認められるべきである。 なぜなら、相続人の指定について元老院がこれを有効と議決した以上、その他のことについても同様に解されるべきだからである。
§36.1.18.4Si quis rogatus fuerit, ut, si sine liberis decesserit, restituat hereditatem, Papinianus libro octauo responsorum scribit etiam naturalem filium efficere, ut deficiat condicio: et in libertino eodem colliberto hoc scribit.
もし誰かが、子がなくて死亡した場合には相続財産を引き渡すよう委託された場合、パピニアヌスは『解答録』第八巻において、自然の息子であっても、条件を不成就にする効果を持つと書いている。 そして、釈放自由人において、同じ共同釈放自由人についても、彼はこのように書いている。
mihi autem, quod ad naturales liberos attinet, uoluntatis quaestio uidebitur esse, de qualibus liberis testator senserit: sed hoc ex dignitate et ex uoluntate et ex condicione eius qui fideicommisit accipiendum erit.
しかし私にとっては、自然の子に関する限り、これは遺言者がどのような子を想定していたかという意思の問題であると思われる。 だが、このことは遺託信託をした者の地位、意思、および境遇から判断されるべきである。
§36.1.18.5Ex facto tractatum memini: rogauerat quaedam mulier filium suum, ut, si sine liberis decessisset, restitueret hereditatem fratri suo: is postea deportatus in insula liberos susceperat: quaerebatur igitur, an fideicommissi condicio defecisset.
実際の事例から議論されたことを私は記憶している。 ある女性が自分の息子に対し、もし子がなくて死亡したならば、相続財産を彼の兄弟に引き渡すよう委託していた。 この息子は、後に島への流刑に処された後に子を設けた。 そこで、遺託信託の条件は不成就となったかが問われた。
nos igitur hoc dicemus conceptos quidem ante deportationem, licet postea edantur, efficere, ut condicio deficiat, post deportationem uero susceptos quasi ab alio non prodesse, maxime cum etiam bona cum sua quodammodo causa fisco sint uindicanda.
そこで、私たちはこのように言うだろう。 流刑前に懐胎された子は、たとえ流刑後に出生したとしても、条件を不成就にする効果を持つが、流刑後に設けられた子は、いわば他人の子であって役に立たない。 特に、彼らの財産もまた、それ自体の事情とともに、ある意味で国庫に帰属させられるべきだからである。
§36.1.18.6Si quis rogatus fuerit filiis suis uel cui ex his uoluerit restituere hereditatem, Papinianus libro octauo responsorum etiam deportato ei tribuit eligendi facultatem, cui liber factus fideicommissum restitui uelit.
もし誰かが、自分の子ら、あるいは彼らのうちで自分が望む者に相続財産を引き渡すよう委託された場合、パピニアヌスは『解答録』第八巻において、流刑に処された者に対しても、自由を得た後に誰に遺託信託が引き渡されることを望むかを選択する能力を認めている。
sed si seruus poenae fuerit constitutus, nullo ante concepto filio iam parere condicioni non poterit decessisseque sine liberis uidetur.
しかし、もし彼が刑罰奴隷とされた場合、流刑前に懐胎された子が一人もいなければ、もはや条件を満たすことはできず、子がなくて死亡したとみなされる。
sed cum decedit, electionem illam, quam Papinianus deportato dedit, huic dari non oportet.
そして彼が死亡するとき、パピニアヌスが流刑者に与えたあの選択権は、彼に与えられるべきではない。
§36.1.18.7Si quis autem susceperit quidem filium, uerum uiuus amiserit, uidebitur sine liberis decessisse.
しかし、もし誰かが実際に息子を設けたものの、生きているうちにその子を失った場合、彼は子がなくて死亡したとみなされる。
sed si naufragio uel ruina uel adgressu uel quo alio modo simul cum patre perierit, an condicio defecerit, uideamus.
しかし、もし難破、家屋崩壊、襲撃、あるいは他の何らかの方法によって、父親と同時に死亡した場合、条件が不成就となったかどうかを見てみよう。
et magis non defecisse arbitror, quia non est uerum filium eius superuixisse.
そして、私はむしろ不成就にならなかったと考える。 なぜなら、彼の息子が生き残ったということは真実ではないからである。
aut igitur filius superuixit patri et extinxit condicionem fideicommissi, aut non superuixit et extitit condicio: cum autem, quis ante et quis postea decesserit, non apparet, extitisse condicionem fideicommissi magis dicendum est.
すなわち、息子が父親より生き残って遺託信託の条件を消滅させたか、あるいは生き残らず、条件が成就したかのいずれかである。 しかし、誰が先に、誰が後に死亡したかが明らかでない以上、遺託信託の条件が成就したと言うべきである。
§36.1.18.8Si quis ita fideicommissum reliquerit: 'fidei tuae, fili, committo, ut, si alieno herede moriaris, restituas Seio hereditatem', uideri eum de liberis sensisse diuus Pius rescripsit: et ideo, cum quidam sine liberis decederet, auun- culum ab intestato bonorum possessorem habens, extitisse condicionem fideicommissi rescripsit.
もし誰かがこのように遺託信託を残した場合、「我が息子よ、汝の信託に委ねる。 もし汝が他人の相続人を立てて死ぬならば、セイウスに相続財産を引き渡すように」とあれば、彼は子のことを想定していたとみなされる、と神君ピウスは回答した。 それゆえ、ある者が子なくして死亡し、無遺言相続による遺産占有者として叔父を有していたとき、遺託信託の条件が成就した、と彼は回答した。