Humanitext Reader

ユスティニアヌス1世 · 学説彙纂 §36.1.17.pr-36.1.17.7

多様な文言による遺言信託の履行強制と適用事例

5568 / 9271 箇所 · ラテン語

要旨

ウルピアヌスは、様々な表現による遺託信託において相続人が相続を引き受けて引き渡すよう強制される範囲と、トレベリウス元老院議決の適用関係について、軍人の遺言、共同相続人、債務や遺贈の控除の有無などの具体的事例を挙げながら論じている。

[ULPIANUS libro quarto fideicommissorum. ] §36.1.17.prcogi poterit: hoc idem et si 'patrimonium' fuerit rogatus et si 'facultates' et si 'quidquid habeo' et si 'censum meum' et si 'fortunas meas' et si 'substantiam meam'.
[ULPIANUS libro quarto fideicommissorum.] 強制され得る。 これと同じことが、もし彼が「遺産」、あるいは「資力」、あるいは「私が持っているすべて」、あるいは「私の登録財産」、あるいは「私の財産」、あるいは「私の実体」を(引き渡すよう)委託された場合にも適用される。
et si 'peculium meum' testator dixerit, quia plerique ὑποκοριστικῶς patrimonium suum peculium dicunt, cogendus erit: de successione enim sua et hic rogauit.
また、もし遺言者が「私のペクリウム」と言った場合でも、多くの者が愛称的に自分の遺産をペクリウムと呼ぶので、強制されるべきである。 というのも、彼もここで自らの相続について委託しているからである。
nec ignoro in quibusdam ex his Maccianum dubitare et uoluntatis esse dicere quaestionem, utrum de pecunia tantum an et de successione testator sensit.
私は、これらのいくつかの表現においてマエキアヌスが疑問を呈し、遺言者が金銭のみを意味したのか、それとも相続をも意味したのかは意思の問題であると述べていることを知らないわけではない。
in ambiguo tamen magis de successione sensum dico, ne intercidat fideicommissum.
しかし、疑わしい場合には、遺託信託が失われないよう、相続について意味したと解釈すべきである。
§36.1.17.1Sed et si quis ita rogauerit: 'quidquid ad te ex hereditate bonisue meis peruenerit, rogo restituas', cogi poterit adire et restituere hereditatem ex Trebelliano senatus consulto, quamquam peruenire proprie dicatur quod deductis oneribus ad aliquem peruenit.
しかし、もし誰かが「私の相続財産または遺産からあなたに届いたすべてのものを、引き渡すよう頼む」と委託した場合でも、本来届くとは、負担を控除した後に誰かに届くものを言うのであるが、トレベリウス元老院議決に基づき相続を引き受けて引き渡すよう強制され得る。
§36.1.17.2Et generaliter autem potest dici ita demum quem non posse cogi adire et restituere hereditatem, si de re uel quantitate fuerit rogatus: ceterum si de uniuersitate sensisse testatorem appareat, nulla quaestio est, quin, siue suspectam dicat, cogi possit, siue sponte adit, ex Trebelliano transeant actiones.
一般的に、相続人が相続を引き受けて引き渡すことを強制され得ないのは、特定の物または一定の金額について委託された場合に限られると言うことができる。 これに対して、遺言者が総体を意味したことが明らかであるならば、彼が(相続を)忌避すべきものと言うにせよ強制され得るし、あるいは自発的に引き受けるにせよ、トレベリウス元老院議決によって訴権が移転することに疑いはない。
§36.1.17.3Inde quaeritur, si quis hereditatem rogatus sit restituere deducto aere alieno uel deductis legatis, an suspectam dicens cogi possit adire et restituere hereditatem, quia ui ipsa magis id, quod superest ex hereditate, quam ipsam hereditatem restituere sit rogatus.
そこから、もし誰かが債務または遺贈を控除した上で相続財産を引き渡すよう委託された場合、実質的には相続財産そのものよりも相続財産の残余を引き渡すよう委託されているため、忌避すべきものと言って引き受けと引き渡しを強制され得るかが問われる。
et sunt qui putent, ut Maecianus, inutilem esse hanc deductionem: nec enim posse ex iure deduci quantitatem, non magis quam si fundum quis deducto aere alieno uel deductis legatis restituere sit rogatus: neque enim recipit fundus aeris alieni uel legati minutionem.
そして、マエキアヌスのように、この控除は無効であると考える者たちもいる。 法的に数量を控除することは、誰かが債務または遺贈を控除した上で土地を引き渡すよう委託された場合と同様に、不可能だからである。 土地は債務や遺贈による減少を受け入れないからである。
sed Iulianum existimare refert Trebelliano senatus consulto locum esse et, ne dupliciter fideicommissarius oneretur, et cum heres aes alienum uel legatum deducit et cum conuenitur a creditoribus et legatariis, restituta sibi ex Trebelliano hereditate debere aut deductionem eum non pati ab herede aut cauere illi heredem defensum iri eum aduersus legatarios ceterosque.
しかし、ユリアヌスは、トレベリウス元老院議決の適用があり、遺託信託受取人が、相続人が債務や遺贈を控除する場合と、債権者や遺贈受取人から訴えられる場合との二重に負担を負わされないよう、トレベリウス元老院議決に基づいて相続財産が引き渡された後は、相続人からの控除を甘受すべきではないか、あるいは、遺贈受取人やその他の者たちに対して相続人が防御されることを、相続人に保証すべきであると判断したと報告されている。
§36.1.17.4Si quis heres institutus rogatus fuerit hereditatem non totam, sed partem restituere, uel si duobus restituere sit rogatus et alter ex his uelit sibi restitui hereditatem, alter recuset: senatus censuit utroque casu exonerari eum, qui suspectam hereditatem dicit, totamque hereditatem transire ad eum, qui adire cogit.
相続人に指定された者が、相続財産の全部ではなく一部を引き渡すよう委託された場合、あるいは、二人に引き渡すよう委託され、そのうち一人が自分に引き渡されることを望み、他方が拒絶する場合、元老院は、いずれの場合においても、相続財産を忌避すべきものと言う者は義務を免れ、相続を引き受けるよう強制する者に相続財産の全部が移転すると議決した。
§36.1.17.5Sed et si quis non hereditatis suae partem dimidiam rogauit heredem suum restituere, sed hereditatem Seiae, quae ad eum peruenerat, uel totam uel partem eius, heresque institutus suspectam dicat, cum placeat illud quod Papinianus ait ex Trebelliano transire actiones, dici poterit, si suspecta dicatur hereditas, cogendum heredem institutum adire et restituere hereditatem totamque hereditatem ad eum cui restituitur pertinere.
また、もし誰かが自分の相続財産の二分の一ではなく、自分に届いていたセイアの相続財産の全部または一部を引き渡すよう相続人に委託し、指定された相続人がそれを忌避すべきものと言う場合、パピニアヌスが言うように、トレベリウス元老院議決によって訴権が移転するという見解が支持される以上、相続財産が忌避すべきものと言われるならば、指定された相続人は引き受けて引き渡すよう強制されるべきであり、相続財産の全部が引き渡される相手に帰属すると言うことができる。
§36.1.17.6Sed et si miles rogauerit quem res Italicas restituere uel res prouinciales, dicendum est suspectam dicentem cogi adire et restituere: nam, ut eleganter Maecianus libro sexto fideicommissorum ait, qua ratione ex certa re miles heredem instituere potest actionesque ei dabuntur, pari ratione etiam ex Trebelliano transibunt actiones: et quamuis placeat, cum quis hereditatem bonaque, quae sibi ab aliquo obuenerunt uel quae in aliqua regione habet, restituere rogat, ex Trebelliano non transeant actiones, tamen contra responderi in militis testamento ait: nam sicuti concessum est, inquit, militibus circa institutionem separare species bonorum, ita et, si per fideicommissum ab institutis heredibus id fecerit, admitteretur Trebellianum senatus consultum.
また、軍人が誰かにイタリアの財産または属州の財産を引き渡すよう委託した場合、忌避すべきものと言う者は引き受けて引き渡すよう強制されるべきであると言うべきである。 なぜなら、マエキアヌスが『遺託信託について』第六巻においてエレガントに述べているように、軍人が特定の物から相続人を指定することができ、その相続人に訴権が与えられるのと同じ理由により、同様にトレベリウス元老院議決に基づき訴権が移転するからである。 そして、誰かが自分に誰かから伝わった相続財産や遺産、あるいは特定の地域に有している財産を引き渡すよう委託する場合、トレベリウス元老院議決による訴権の移転は認められないという見解が支持されているとしても、軍人の遺言においてはそれと異なる解答がなされるべきであると彼は言う。 なぜなら、彼が言うには、軍人が相続人指定において財産の種類を区別することが許されているのと同様に、もし彼が指定された相続人たちを通じて遺託信託によってそれを行った場合にも、トレベリウス元老院議決が認められるべきだからである。
§36.1.17.7Cum quidam duos heredes instituerit eosque inuicem substituerit et ab his petierit, siue uterque siue alter heres esset, ut hereditas sua ex parte dimidia restitueretur alicui post quinquennium, et scripti suspectam sibi hereditatem dicant, fideicommissarius autem desideret suo periculo adiri hereditatem: censuit senatus ambos heredes alterumue cogi adire hereditatem et fideicommissario eam restituere ita, ut fideicommissario et aduersus eum actiones competant quasi ex Trebelliano restituta hereditate.
ある者が二人を相続人に指定し、彼らを相互に予備相続人に指定し、彼らに対して、両方または一方が相続人となる場合に、彼の相続財産が二分の一の割合で五年後に誰かに引き渡されるよう求めたとする。 そして、書面による相続人たちが自分たちにとって相続財産が忌避すべきものであると言い、一方で遺託信託受取人が自己の危険において相続が引き受けられることを求める場合、元老院は、両方の相続人またはその一方が相続を引き受けて遺託信託受取人に引き渡すよう強制されるべきであり、それによって遺託信託受取人に、また彼に対して、あたかもトレベリウス元老院議決に基づいて相続財産が引き渡されたかのように訴権が認められると議決した。

語釈・文法注

  1. 36.1.17.prhoc idem et si 'patrimonium' fuerit rogatus — 非人称動詞 poterit の主語(heres)が前文から補われており、fuerit rogatus は、対格をとる動詞 rogare の受動形。対格として「遺産(patrimonium)」が残っている(二重対格の受動化)。
  2. 36.1.17.1quamquam peruenire proprie dicatur quod deductis oneribus ad aliquem peruenit — 接続詞 quamquam に導かれる従属節。動詞 dicatur(接続法現在受動態)の主語は、先行詞を内に含む関係代名詞節 quod ... peruenit であり、不定詞 peruenire は dicatur の主格不定詞(名詞的扱い)として機能している。
  3. 36.1.17.3ne dupliciter fideicommissarius oneretur ... debere aut deductionem eum non pati ab herede aut cauere illi heredem defensum iri — refert(伝える)に続く間接話法(対格と不定詞構文)。debere の主語は fideicommissarius(前文の ne ... 節から了解される)であり、debere の補語として non pati と cauere の二つの不定詞が aut... aut... で並列されている。また cauere は、その目的語として heredem defensum iri(未来受動不定詞)という対格不定詞構文を伴う。
  4. 36.1.17.6ex certa re miles heredem instituere potest actionesque ei dabuntur — ローマ法上、通常は相続人指定に特定の物を割り当てること(institutio ex re certa)は相続の総括承継性と矛盾するため無効とされるか、またはその限定を無視して全体への指定とみなされたが、軍人の遺言においては特権としてこれが有効と認められ、訴権もその特定物に限定して認められた。ここではその軍事遺言の特権(favor militis)を類推適用の根拠としている。

この箇所を引用する

ユスティニアヌス1世, 学説彙纂 §36.1.17.pr-36.1.17.7. Humanitext Reader, https://reader.humanitext.ai/text/urn:cts:latinLit:phi2806.phi002.humanitext-lat1:36.1.17.pr-36.1.17.7

AIによる草稿訳である旨と閲覧日を添えてください。

訳文・注・要旨はAIによる草稿で、読者の指摘により改訂されています。