Humanitext Reader

ユスティニアヌス1世 · 学説彙纂 §36.1.13.pr-36.1.13.5

疑義ある相続財産の承認強制と信託遺贈の申立て

5564 / 9271 箇所 · ラテン語

要旨

信託遺贈の不利益を避けるための相続人の言い訳が認められないこと、および債務超過の恐れがある相続財産の承認をめぐる紛争や、公職者が当事者となる場合の強制手続について解説する。

[ULPIANUS libro quarto fideicommissorum. ] §36.1.13.prIlle, a quo sub condicione fideicommissum relictum est, causari quid non poterit, ne condicio deficiat et haereat actionibus, cum nullum damnum sit futurum.
条件付きで信託遺贈を課された者は、条件が不成就となり自身が訴訟に拘束されることになるのを恐れて(言い訳として)異議を唱えることはできない。 なぜなら、いかなる損害も生じることはないからである。
§36.1.13.1Secundum ea quae osten||dimus iam igitur non desideratur heredis praesentia.
したがって、すでに我々が示||したところに従えば、もはや相続人の立ち会いは要求されない。
§36.1.13.2Si de testamento aliquid quaeratur, heres non debet audiri, si suspectam sibi hereditatem dicat: nam et si maxime dicatur uel ius testandi non habuisse eum qui testatus est uel de uiribus testamenti uel de sua condicione, non erit audiendus.
遺言に関して何か疑義が提起される場合、相続人がその相続財産を自分にとって疑わしいと主張しても、その言い分は聞き入れられるべきではない。 なぜなら、遺言をした者が遺言をする権利を持っていなかった、あるいは遺言の効力について、あるいは彼自身の法的地位について主張されるのが極めてもっともであるとしても、彼は聞き入れられるべきではないからである。
§36.1.13.3Quid ergo si de uiribus fideicommissi tractetur? haec quaestio practori praetermittenda non erit.
では、信託遺贈の効力について議論される場合はどうなるか。 法務官はこの問いを見過ごすべきではない。
sed quid si quis fideicommissarius dicat: 'adeat prius et sic de hoc quaeratur'? credo interdum audiendum fideicommissarium, si cognitio prolixiorem tractatum habeat: finge enim uerba fideicommissi de longinquo petenda et iustam deliberationem de quantitate fideicommissi incidere: dicendum erit compellendum cum adire, ne prius heres decedens fideicommissarium decipiat.
しかし、信託遺贈受取人が『まず相続人に相続させ、その上でこの点について審理されるようにせよ』と言う場合はどうか。 もしその審理が長期にわたる調査を要するものであるならば、時には信託遺贈受取人の主張が聞き入れられるべきだと私は考える。 例えば、信託遺贈の文言を遠方から求める必要があり、かつ信託遺贈の額について正当な熟慮期間が生じる場合を想定せよ。 相続人が先に死亡して信託遺贈受取人を欺くことのないよう、相続人に相続を強制すべきであると言うべきであろう。
§36.1.13.4Tempestiuum est requirere, per quem quis cogatur adire et restituere hereditatem: ueluti si praetor aut cousul fucrit heres institutus suspectamque hereditatem dicat, an cogi possit adire et restituere? et dicendum est praetorem quidem in praetorem uel consulem in consulem nullum imperium habere: sed si iurisdictioni se subiciant, solet praetor in eos ius dicere.
誰によって相続の承認と引渡しが強制されるべきかを尋ねることは、時宜を得ている。 例えば、法務官または執政官が相続人に指定され、相続財産を疑わしいと主張する場合、彼らに相続と引渡しを強制することができるだろうか。 そして、法務官は法務官に対して、執政官は執政官に対して何の命令権も持たないと言うべきである。 しかし、彼らが裁判管轄に服するならば、法務官は彼らに対して法を宣告するのが通例である。
sed et si ipse praetor heres institutus suspectam dicat, ipse se cogere non poterit, quia triplici officio fungi non potest et suspectam dicentis et coacti et cogentis.
しかし、相続人に指定された法務官自身が、相続財産を疑わしいと主張する場合、彼は自分自身を強制することはできない。 なぜなら、疑わしいと主張する者、強制される者、および強制する者という三重の任務を果たすことはできないからである。
sed in his omnibus casibus atque similibus principale auxilium implorandum est.
しかし、これらすべてのケースおよび類似のケースにおいては、皇帝の援助を仰がねばならない。
§36.1.13.5Si quis filius familias sit et magistratum gerat, patrem suum, in cuius est potestate, cogere poterit suspectam dicentem hereditatem adire et restituere:
家子であり、かつ公職を担っている者がいる場合、その者は、自身がその権力下にある実父が相続財産を疑わしいと主張するとき、父に対して相続の承認と引渡しを強制することができるであろう。

語釈・文法注

  1. §36.1.13.prcausari quid non poterit — `quid` は `aliquid` の意味で、不定代名詞の中性単数対格。`causari` は「弁明する、異議を唱える」を意味する異態動詞。全体として「(相続人は)いかなる言い訳もできない」という意味になる。
  2. §36.1.13.3compellendum eum adire — 写本テキストにある `cum adire` は、対格の目的語としての `eum` の誤記であり、`compellendum [eum] adire`(彼に相続の承認を強制すべきである)と解釈する。動形容詞 `compellendum [esse]` が非人称的に用いられており、対格不定詞構文を導いている。
  3. §36.1.13.4triplici officio fungi non potest — 本来は奪格支配をとる動詞 `fungi` が、ここでは「三重の任務」を表す `triplici officio`(奪格)を伴っている。これに続く3つの属格(`suspectam dicentis`, `coacti`, `cogentis`)は、その三重の役割の具体的内容を示している。

この箇所を引用する

ユスティニアヌス1世, 学説彙纂 §36.1.13.pr-36.1.13.5. Humanitext Reader, https://reader.humanitext.ai/text/urn:cts:latinLit:phi2806.phi002.humanitext-lat1:36.1.13.pr-36.1.13.5

AIによる草稿訳である旨と閲覧日を添えてください。

訳文・注・要旨はAIによる草稿で、読者の指摘により改訂されています。