[IDEM libro sexagesimo primo digestorum. ] §35.2.87.prQui fundum solum in bonis centum relinquebat, si heredem suum damnauerit, ut eum quinquaginta Titio uenderet, non est existimandus amplius quam quinquaginta legasse, ideoque lex Falcidia locum non habet.
[同上、学説彙纂第61巻より] 100の価値がある財産の中に特定の土地だけを遺していた者が、自身の相続人に対し、それを50でティティウスに売却するように義務づけたならば、50を超える額を遺贈したとはみなされるべきではなく、したがってファルキディア法は適用されない。
§35.2.87.1Item is, qui duos fundos in bonis centum haberet, si me et Titium heredes instituisset et damnasset me, ut Titio fundum Cornelianum quinquaginta uenderem et contra Titium damnasset, ut mihi fundum Seianum quinquaginta uenderet: non animaduerto, quemadmodum lex Falcidia locum habere possit, cum uterque heredum unius fundi partem dimidiam hereditario iure habiturus sit, in qua pars dimidia hereditatis est: nam certe qui damnatus est fundum Cornelianum uendere, Seiani fundi partem hereditario iure habet, item qui damnatus est Seianum fundum uendere, partem Corneliani fundi hereditario iure retinet.
同様に、100の価値がある財産の中に2つの土地を所有していた者が、私とティティウスを相続人に指定し、私に対して、ティティウスにコルネリウス土地を50で売却するよう義務づけ、逆にティティウスに対して、私にセイウス土地を50で売却するよう義務づけた場合、どのようにしてファルキディア法が適用されうるのか、私は理解できない。 なぜなら、相続人の双方が、相続権によって一方の土地の半分を保有することになり、そこには相続財産の半分が含まれているからである。 確かに、コルネリウス土地を売却するよう義務づけられた者は、相続権によってセイウス土地の一部を保有し、同様に、セイウス土地を売却するよう義務づけられた者は、相続権によってコルネリウス土地の一部を保持するからである。
§35.2.87.2Si quis heredem instituerit eum, cui rogatus fuerat post mortem suam centum restituere, in ratione legis Falcidiae centum deducere debet, quia, si alius quilibet heres exstitisset, haec centum in aere alieno ponerentur.
もしある人が、自身の死後に100を返還するよう求められていた者を相続人に指定したならば、ファルキディア法の計算において100を控除しなければならない。 なぜなら、もし他の誰か任意の者が相続人となっていたならば、この100は債務の中に置かれたはずだからである。
§35.2.87.3Si tu ex parte quarta, Titius ex parte quarta heredes scripti fueritis, deinde tu ex parte dimidia heres institutus fueris sub condicione, et legata, item libertates datae fuerint: pendente condicione libertates competent, legata tota praestabuntur, quia siue condicio exstiterit, te herede exsistente utraque ualent, siue condicio defecerit, tu et Titius heredes eritis.
もし君が4分の1の割合で、ティティウスが4分の1の割合で相続人として指定され、次いで君が2分の1の割合で条件付きで相続人に指定され、さらに遺贈および奴隷解放が与えられていた場合、条件の成否が未定である間も解放は効力を生じ、遺贈は全額が支払われる。 なぜなら、条件が成就して君が相続人となる場合にも両者は有効であり、条件が不成就に終わる場合にも君とティティウスが相続人となるからである。
de lege Falcidia, si hoc quaeris, an exsistente condicione miscetur quadrans tuus et semis atque ita pro dodrante ratio ponenda est cum his, quibus a te pure herede legatum est, respondebimus misceri duas partes.
ファルキディア法に関して、もし君が、条件が成就した場合に君の4分の1と2分の1が混和され、その結果、4分の3について、無条件の相続人である君から遺贈を受けた人々との間で計算が行われるべきか、と問うならば、私たちはその2つの部分が混和されると答える。
§35.2.87.4Qui filium suum impuberem et Titium aequis partibus heredes instituerat, a filio totum semissem legauerat, a Titio nihil et Titium filio substituerat.
自身の未成年の息子とティティウスを等しい割合で相続人に指定し、息子からはその2分の1の全体を遺贈し、ティティウスからは何も遺贈せず、ティティウスを息子の代替相続人に指定していた者がいた。
quaesitum est, cum Titius ex institutione adisset et impubere filio mortuo ex substitutione heres exstitisset, quantum legatorum nomine praestare deberet.
ティティウスが指定に基づいて相続を承認し、未成年の息子が死亡した後に代替指定に基づいて相続人となったとき、遺贈の名目でいくら支払うべきかが問われた。
et placuit solida legata eum praestare debere: nam confusi duo semisses efficerent, ut circa legem Falcidiam totius assis ratio haberetur et solida legata praestarentur.
そして、彼は遺贈を全額支払うべきであると決定された。 なぜなら、混和された2つの2分の1が原因となって、ファルキディア法に関して遺産全体の計算が行われ、遺贈が全額支払われることになるからである。
sed hoc ita uerum est, si filius antequam patri heres exsisteret decessisset.
しかし、これが真実となるのは、息子が父親の相続人となる前に死亡した場合だけである。
si uero patri heres fuit, non ampliora legata debet substitutus, quam quibus pupillus obligatus fuerat, quia non suo nomine obligatur, sed defuncti pupilli, qui nihil amplius quam semissis dodrantem praestare necesse habuit.
もし実際に息子が父親の相続人となっていたならば、代替相続人は、被後見人が義務を負っていた以上の遺贈を支払う義務はない。 なぜなら、彼は自分自身の名において義務を負うのではなく、亡くなった被後見人の名において負うのであり、被後見人は2分の1の4分の3を超えて支払う必要がなかったからである。
§35.2.87.5Quod si extranei heredis semis totus legatus fuerit isque pupillo, a quo nihil legatum erat, ex substitutione heres exstiterit, poterit dici augeri legata et perinde agendum, ac si cuilibet coheredi substitutus fuisset eoque omittente hereditatem ex asse heres exstitisset, quia semper substitutus rationem legis Falcidiae ex quantitate bonorum, quae pater reliquerit, ponet.
これに対して、もし第三者たる相続人の2分の1の全体が遺贈され、その者が何も遺贈されていなかった被後見人の代わりに代替相続人となったならば、遺贈は増加すると言うことができ、彼が任意の共同相続人の代替相続人とされており、その者が相続を放棄したことで彼が単独相続人となった場合と同様に扱われるべきである。 なぜなら、代替相続人は常に、父親が残した財産の量に基づいてファルキディア法の計算を行うからである。
§35.2.87.6Eadem dicenda sunt et si pater duos impuberes heredes instituerit et eosdem inuicem substituerit, deinde iure substitutionis ad alterum hereditas recciderit et legis Falcidiae ratio habenda sit.
父親が2人の未成年の子を相続人に指定し、彼らを相互に代替相続人に指定しており、その後、代替相続の権利によって他方に相続財産が帰属し、ファルキディア法の計算が行われなければならない場合にも、同じことが言われるべきである。
§35.2.87.7Qui filios impuberes duos habebat, alterum heredem instituit, alterum exheredauit, deinde exheredatum instituto substituit ac postea exheredato Maeuium et ab eo legauit: et exheredatus fratri impuberi exstitit heres, deinde impubes decessit.
未成年の息子を2人持っていた者が、一方を相続人に指定し、他方を廃除した。 その後、廃除された者を指定された者の代替相続人に指定し、さらにその後、廃除された者に対してマエウィウスを代替指定し、かつ彼から遺贈を行っていた。 そして、廃除された者が未成年の兄弟の相続人となり、その後にその未成年者(廃除された者)が死亡した。
cum iudicio patris facultates paternae per causam hereditariam ex substitutione ad eum perueniant, potest dici legata ab eo relicta praestanda esse habita ratione legis Falcidiae in his bonis, quae pater mortis tempore reliquerit.
父親の意思によって、代替指定に由来する相続の原因を通じて、父親の資産が彼(マエウィウス)に帰属するとき、彼から課された遺贈は、父親が死亡時に残した財産に関してファルキディア法の計算を行いつつ、支払われなければならないと言いうる。
nec huic contrarium est, quod, cum exheredato pater legatum dederit, nihilo magis substitutus legatis obligabitur, quia eo casu non hereditatis paternae portio, sed legatum ad eum peruenit.
これと次のことは矛盾しない。 すなわち、父親が廃除された者に遺贈を与えていた場合、代替相続人はその(廃除された者に課された)遺贈に対して何ら義務を負わないということ。 なぜなら、その場合には父親の相続財産の持ち分ではなく、遺贈が彼に帰属するからである。
dicet aliquis: quid ergo, si exheredatus filius non ex substitutione fratri suo heres exstiterit, sed aut lege aut per interpositam personam atque Ita impubes decesserit? sic quoque existimandus erit substitutus legata debere? minime: nam quantum intersit, exheredatus filius ex substitutione fratri suo heres exsistat an alio modo, uel ex eo apparet, quod alias ab eo legare pater potuit, alias non potuit.
誰かが言うだろう、では、もし廃除された息子が代替指定によってではなく、法律によって、あるいは介在された人を通じて自身の兄弟の相続人となり、そのようにして未成年のまま死亡した場合はどうか。 この場合にも、代替相続人は遺贈を支払うべきとみなされるべきか。 決してそうではない。 なぜなら、廃除された息子が代替指定によって兄弟の相続人となるのか、それとも他の方法でなるのかに、どれほどの違いがあるかは、前者の場合には父親が彼から遺贈を課すことができたが、後者の場合にはできなかったという事実からも明らかだからである。
est igitur rationi congruens, ne plus iuris circa personam substituti testator habeat, quam habuerat in eo, cui eum substituebat.
したがって、遺言者が、代替相続人となる者の人格に関して、自分がその代替対象とした者に対して持っていた以上の権利を持たないことは、理にかなっている。
§35.2.87.8Coheres pupillo datus si pro parte sua legata, habita legis Falcidiae ratione, praestiterit, deinde impubere mortuo ex substitutione heres exstiterit et semis pupilli legatis exhaustus esset, ex integro legis Falcidiae ratio ponenda erit, ut contributis legatis, quae ab ipso et quae a pupillo data fuerant, pars quarta bonorum apud eum remaneat.
被後見人の共同相続人とされた者が、もし自身の取り分についてファルキディア法の計算を行いつつ遺贈を支払い、その後に被後見人が未成年のまま死亡したことで代替指定に基づいて相続人となり、被後見人の2分の1が遺贈によって使い尽くされていたならば、新たにファルキディア法の計算が行われなければならない。 それは、彼自身によって与えられた遺贈と、被後見人によって与えられた遺贈とを合算した上で、財産の4分の1が彼の手元に留まるようにするためである。
licet enim pupillo heres exsistat, tamen circa legem Falcidiam perinde ratio habetur ac si patri heres exstitisset.
なぜなら、彼は被後見人の相続人となるのであるが、それでもファルキディア法に関しては、父親の相続人となったのと同様に計算されるからである。
nec aliter augebuntur legata, quae ab ipso ultra dodrantem data fuerant, quam augentur, cum ex parte heres institutus et coheredi suo substitutus deliberante coherede legata, habita ratione legis Falcidiae, soluit, deinde ex substitutione alteram quoque partem hereditatis adquirat.
また、彼自身によって4分の3を超えて与えられていた遺贈が、以下の場合に増加するのと同様に、増加することになる。 すなわち、一部分の相続人に指定され、かつその共同相続人の代替相続人とされている者が、共同相続人が熟慮している間に、ファルキディア法の計算を行いつつ遺贈を支払い、その後に代替指定によって相続財産の他方の部分をも取得する場合と同様に、である。