Humanitext Reader

ユスティニアヌス1世 · 学説彙纂 §35.2.63.pr-35.2.63.2

財産評価における客観的基準と主観的事情の排除

5508 / 9271 箇所 · ラテン語

要旨

財産の客観的評価の原則について述べ、個人的な愛着や特殊な取引可能性、あるいは奴隷が将来相続する不確定な利益などを排除して評価すべきこと、さらに無資力債務者への債権評価や場所・時期による価格変動の限界を論じる。

[PAULUS libro secundo ad legem Iuliam et Papiam. ] §35.2.63.prPretia rerum non ex affectu nec utilitate singulorum, sed communiter funguntur.
[パウルス、ユリウス・パピウス法註釈第2巻] 物(財産)の価格は、個人の主観的な愛着や便宜に基づくのではなく、共通して機能する。
nec enim qui filium naturalem possidet tanto locupletior est, quod eum, si alius possideret, plurimo redempturus fuisset.
なぜなら、実の息子を占有している者は、もし他人が彼を占有していたならば非常に高額で買い戻したであろうということによって、その分だけより富んでいるわけではないからである。
sed nec ille, qui filium alienum possidet, tantum habet, quanti eum patri uendere potest, nec exspectandum est, dum uendat, sed in praesentia, non qua filius alicuius, sed qua homo aestimatur.
しかし、他人の息子を占有している者も、その者をその父親に売却できるであろう金額と同等額を所有しているわけではないし、彼が売却するまで待つべきでもなく、現時点において、誰かの息子としてではなく、一人の人間として評価される。
eadem causa est eius serui, qui noxam nocuit: nec enim delinquendo quisque pretiosior fit.
不法行為を犯した奴隷についても同様の理がある。 なぜなら、不法行為をなすことによって誰もより高価になるわけではないからである。
sed nec heredem post mortem testatoris institutum seruum tanto pluris esse, quo pluris uenire potest, Pedius scribit: est enim absurdum ipsum me heredem institutum non esse locupletiorem, antequam adeam, si autem seruus heres institutus sit, statim me locupletiorem effectum, cum multis causis accidere possit, ne iussu nostro adeat: adquirit nobis certe cum adierit, esse autem praeposterum ante nos locupletes dici, quam adquisierimus.
しかし、遺言者の死後に相続人に指定された奴隷について、彼が売却され得るより高い価格の分だけ、より高価になるわけではない、とペディウスは書いている。 なぜなら、私自身が相続人に指定された場合には、私が相続を承認する前には、私はより富んでいるわけではないのに、もし奴隷が相続人に指定された場合には、私が直ちにより富んだ状態にされるというのは不条理だからである。 というのも、我々の命令によって彼が相続を承認しないということは、多くの原因から起こり得るからである。 確かに、彼が相続を承認したときには彼は我々のために取得するが、我々が取得する前に、我々が富んでいると言われることは本末転倒である。
§35.2.63.1Cuius debitor soluendo non est, tantum habet in bonis, quantum exigere potests.
支払能力のない債務者を持つ者は、その者が取り立てることができる限度の額だけを財産の中に有する。
§35.2.63.2Nonnullam tamen pretio uarietatem loca temporaque adferunt: nec enim tantidem Romae et in Hispania oleum aestimabitur nec continuis sterilitatibus tantidem, quanti secundis fructibus, dum hic quoque non ex momentis temporum nec ex ea quae raro accidat caritate pretia constituantur.
しかしながら、場所や時期は価格にいくらかの変動をもたらす。 なぜなら、オリーブ油はローマとイスパニアで同等には評価されないし、不作が続くときにも、豊作のときと同等には評価されないからである。 ただし、この場合においても、一時的な時期や、稀にしか起こらない高騰から価格が定められるのではないという条件の下でのことである。

語釈・文法注

  1. 35.2.63.prtanto... quod... — 程度を示す奪格の tanto(その分だけ)に対して、理由や根拠を説明する quod(〜ということによって)が相関的に用いられている。これは、主観的な価格高騰を否定する論理的な理由(買い戻したであろうという仮定)を示している。
  2. 35.2.63.prsi autem seruus heres institutus sit, statim me locupletiorem effectum — 対比文における不条理(absurdum)の内容を示す対格不定詞構文(A.C.I.)の一部。effectum の後ろには esse が省略されている。主節の non esse locupletiorem と対比され、奴隷が相続人に指定された場合にその主人が「直ちにより富んだ状態にされた(こと)」という不条理な帰結を表す。
  3. 35.2.63.1soluendo non est — 動形容詞の与格 soluendo が、esse 動詞を伴って「〜の能力(資力)がある」という意味で用いられている。ここでは non を伴って「支払能力がない(債務超過である)」という法的な慣用表現を形成している。
  4. 35.2.63.2dum hic quoque... constituantur — 接続法現在 constituantur を伴う接続詞 dum は、「〜する限りにおいて」「〜という条件の下で」という制限・但し書き(但書条項、proviso)の節を導いている。

この箇所を引用する

ユスティニアヌス1世, 学説彙纂 §35.2.63.pr-35.2.63.2. Humanitext Reader, https://reader.humanitext.ai/text/urn:cts:latinLit:phi2806.phi002.humanitext-lat1:35.2.63.pr-35.2.63.2

AIによる草稿訳である旨と閲覧日を添えてください。

訳文・注・要旨はAIによる草稿で、読者の指摘により改訂されています。