[PAULUS libro secundo ad legem Iuliam et Papiam. ] §35.2.63.prPretia rerum non ex affectu nec utilitate singulorum, sed communiter funguntur.
[바울루스, 『율리우스·파피우스법 주해』 제2권] 물건의 가격은 개인의 애착이나 효용에 의해서가 아니라, 공동으로 기능한다.
nec enim qui filium naturalem possidet tanto locupletior est, quod eum, si alius possideret, plurimo redempturus fuisset.
왜냐하면 친아들을 점유하는 자는, 만약 다른 사람이 그를 점유했더라면 매우 높은 가격으로 그를 되찾았을 것이라는 사실 때문에 그만큼 더 부유해지는 것은 아니기 때문이다.
sed nec ille, qui filium alienum possidet, tantum habet, quanti eum patri uendere potest, nec exspectandum est, dum uendat, sed in praesentia, non qua filius alicuius, sed qua homo aestimatur.
그러나 타인의 아들을 점유하고 있는 사람도 그를 그 아버지에게 팔 수 있는 금액만큼을 가지고 있는 것은 아니며, 그가 팔 때까지 기다려야 하는 것도 아니고, 현재로서는 누군가의 아들로서가 아니라 한 명의 인간으로서 평가된다.
eadem causa est eius serui, qui noxam nocuit: nec enim delinquendo quisque pretiosior fit.
불법행위를 저지른 노예에 대해서도 같은 이치가 적용된다. 왜냐하면 불법행위를 저지름으로써 누구나 더 가치 있어지는 것은 아니기 때문이다.
sed nec heredem post mortem testatoris institutum seruum tanto pluris esse, quo pluris uenire potest, Pedius scribit: est enim absurdum ipsum me heredem institutum non esse locupletiorem, antequam adeam, si autem seruus heres institutus sit, statim me locupletiorem effectum, cum multis causis accidere possit, ne iussu nostro adeat: adquirit nobis certe cum adierit, esse autem praeposterum ante nos locupletes dici, quam adquisierimus.
그러나 유언자의 사후에 상속인으로 지정된 노예에 대해서도, 그가 팔릴 수 있는 더 높은 가격만큼 더 비싸지는 것은 아니라고 페디우스는 쓴다. 왜냐하면 나 자신이 상속인으로 지정되었을 때는 내가 상속을 승인하기 전에는 더 부유해진 것이 아닌데, 만약 노예가 상속인으로 지정되었다면 내가 즉시 더 부유하게 된다는 것은 불합리하기 때문이다. 왜냐하면 우리의 명령에 의해 그가 상속을 승인하지 않는 일이 많은 원인으로 인해 일어날 수 있기 때문이다. 확실히 그가 상속을 승인했을 때 그는 우리를 위해 취득하지만, 우리가 취득하기 전에 우리가 부유해졌다고 말하는 것은 본말전도이다.
§35.2.63.1Cuius debitor soluendo non est, tantum habet in bonis, quantum exigere potests.
채무 변제 자력이 없는 채무자를 둔 사람은, 그가 추심할 수 있는 만큼의 액수만을 재산 속에 가진다.
§35.2.63.2Nonnullam tamen pretio uarietatem loca temporaque adferunt: nec enim tantidem Romae et in Hispania oleum aestimabitur nec continuis sterilitatibus tantidem, quanti secundis fructibus, dum hic quoque non ex momentis temporum nec ex ea quae raro accidat caritate pretia constituantur.
그러나 장소와 시기는 가격에 어느 정도의 변동을 가져온다. 왜냐하면 올리브유는 로마와 이스파니아에서 동일하게 평가되지 않을 것이며, 연속적인 흉작 때에도 풍작 때와 동일하게 평가되지 않을 것이기 때문이다. 다만 이 경우에도 일시적인 시기나 드물게 발생하는 가격 고등으로부터 가격이 결정되어서는 안 된다는 조건 하에서 그러하다.