Humanitext Reader

ユスティニアヌス1世 · 学説彙纂 §35.2.56.pr-35.2.56.5

特有財産の評価基準時と留保分の計算

5501 / 9271 箇所 · ラテン語

要旨

ファルキディア法の適用において、特有財産の評価基準時(死亡時か相続承認時か)、および条件付き遺贈や生前贈与が相続人の留保分(4分の1)の計算に与える影響を論じる。

[IDEM libro uicesimo secundo digestorum. ]
[同上、学説彙纂第22巻] 特有財産について(訴えを)提起され得た相手が、債権者の相続人となった。
§35.2.56.prCum quo de peculio agi poterat, heres creditori exstitit: quaeris, cuius temporis peculium computari oporteat in Falcidia lege.
あなたは、ファルキディア法において、どの時点の特有財産が計算されるべきであるかを尋ねている。
plerique putant, quod tunc in peculio fuerit, cum adiretur hereditas, inspiciendum.
多くの者は、相続が承認された時に特有財産の中にあったものを考慮すべきだと考えている。
ego dubito, quoniam mortis tempus in ratione legis Falcidiae ineunda placuit obseruari: quid enim interest, peculium serui post mortem creditoris deminutum sit an debitor pauperior factus sit?
私は疑念を抱いている。 なぜなら、ファルキディア法の計算を行うにあたっては、死亡の時点が遵守されるべきであると合意されているからである。 というのも、債権者の死亡後に奴隷の特有財産が減少したことと、債務者がより貧しくなったこととの間に、どのような違いがあろうか。
§35.2.56.1Aliquis dicet: quid ex contrario, si ante aditam hereditatem adquisierit seruus? et ego quaeram, si debitoris, qui tunc non erat soluendo, ampliatae facultates fuerunt? et cum in isto placuerit ex post facto uberiorem uideri fuisse hereditatem, sicuti cum condicio crediti exstitit post mortem, ita etiam peculii incrementum pleniorem faciet hereditatem.
誰かがこう言うだろう。 「反対に、相続が承認される前に奴隷が財産を獲得した場合はどうなるのか」と。 すると私は尋ねよう。 「その時に支払能力のなかった債務者の資力が増大した場合はどうなるのか」と。 そして、後者のケースにおいて、事後的な事実によって相続財産がより豊かであったとみなされることが合意されているのであるから、死亡後に債権の条件が成就した場合がそうであるように、特有財産の増加もまた相続財産をより豊かにするのである。
§35.2.56.2SCAEUOLA notat: quid ergo, si idem seruus defuncto et alii dena debuit et una decem habuit? augetur scilicet et his hereditas, decem, quae defuncto naturaliter debebantur, in hereditate manentibus.
スカエウォラは注記する。 では、もし同じ奴隷が、死亡した者と他の者とにそれぞれ10を負っており、同時に10しか持っていなかったらどうなるか。 当然、これらによっても相続財産は増加する。 被相続人に対して自然債務として負われていた10が、相続財産の中にとどまるからである。
§35.2.56.3Is, qui in bonis unum dumtaxat seruum habebat, legauit eum Titio et fidei eius commisit, ut post triennium manumitteret: debet ex eo, quod interim ex operis serui ad Titium peruenire potest, quarta apud heredem remanere, quem- admodum si directo post triennium seruo libertatem dedisset eiusque usum fructum ei legasset, aut ei proprietatem per fideicommissum relinquit.
財産の中にただ一人の奴隷しか持っていなかった者が、その奴隷をティティウスに遺贈し、3年後にその奴隷を解放するようティティウスの信託に委ねた。 その間に奴隷の労働からティティウスに手に入り得るものから、4分の1が相続人のもとに残らなければならない。 それはちょうど、もし彼が3年後に直接に奴隷に自由を与え、その使用収益権をティティウスに遺贈していたか、あるいは信託によって彼に所有権を遺していた場合と同様である。
§35.2.56.4Stichum tibi, seruo tuo decem legauit uel contra tibi decem, seruo tuo Stichum, libertatemque Stichi fidei eius commisit.
あなたにスティクスを、あなたの奴隷に10を遺贈した、あるいは逆に、あなたに10を、あなたの奴隷にスティクスを遺贈し、スティクスの自由を彼の信託に委ねた。
lex Falcidia minuit legata: redimere ab herede partem debes, quemadmodum si tibi utrum que legasset.
ファルキディア法が遺贈を減額する場合、あなたは相続人からその部分を買い戻さなければならない。 それはちょうど、あなたに両方が遺贈されていた場合と同様である。
§35.2.56.5Saepius euenit, ne emolumentum eius legis heres consequatur: nam si centum aureorum dominus uiginti quinque alicui dedisset et eum instituerit heredem et dodrantem legauerit, nihil aliud sub occasione legis Falcidiae interuenire potest, quia uiuus uidetur heredi futuro prouidere.
相続人がその法律の利益を得られないということは、しばしば起こる。 というのも、もし100アウレウスの主人が、誰かに25を与えており、その者を相続人に指定し、かつ4分の3を遺贈したとすれば、ファルキディア法の適用において他に介入できることは何もない。 なぜなら、彼は生前に将来の相続人のために手当をしていたとみなされるからである。

語釈・文法注

  1. §35.2.56.prCum quo — 関係代名詞 `quo` の先行詞である指示代名詞(`eo` など)が省略されており、前置詞 `cum` とともに「その人を相手方として」を意味する。続く `de peculio agi poterat` は非人称受動態で、「特有財産に関する訴え(actio de peculio)が提起され得た」という法的な状況を示す。
  2. §35.2.56.1ante aditam hereditatem — 分詞 `aditam` が名詞 `hereditatem` に係り、動名詞的な意味を帯びる名詞優位の分詞構文(いわゆる ab urbe condita 構造)。「承認された相続の前に」ではなく「相続が承認される前に」と訳す。
  3. §35.2.56.3quarta — 女性名詞 `pars` が省略されており、「4分の1(ファルキディア法が相続人に留保する法定留保分)」を意味する。助動詞的動詞 `debet` の主語であり、不定法 `remanere` に繋がる。
  4. §35.2.56.5ne — 非人称動詞 `euenit`(起こる、生じる)の主語となる名詞節を導くが、否定の `ne` によって「〜しないということが起こる」という意味になる。

この箇所を引用する

ユスティニアヌス1世, 学説彙纂 §35.2.56.pr-35.2.56.5. Humanitext Reader, https://reader.humanitext.ai/text/urn:cts:latinLit:phi2806.phi002.humanitext-lat1:35.2.56.pr-35.2.56.5

AIによる草稿訳である旨と閲覧日を添えてください。

訳文・注・要旨はAIによる草稿で、読者の指摘により改訂されています。