Humanitext Reader

ユスティニアヌス1世 · 学説彙纂 §35.2.30.pr-35.2.30.9

死後の損益とファルキディウス法の留保分算定

5475 / 9271 箇所 · ラテン語

要旨

マエキアヌスは、被相続人の死後に生じた損害や利益が相続人に帰属する原則と、それがファルキディウス法による留保分(4分の1)の算定に与える影響を、特定物・不特定物などの遺贈の種類に分けて論じる。

[MAECIANUS libro octauo fideicommissorum.
[マエキアヌス、信託遺贈集第8巻。
] §35.2.30.prIn ratione legis Falcidiae mortes seruorum ceterorumque animalium, furta, rapinae, incendia, ruinae, naufragia, uis hostium praedonum latronum, debitorum facta peiora nomina, in summa quodcumque damnum, si modo culpa legatarii careant, heredi pereunt: quemadmodum ad heredis lucrum pertinent fructus, partus ancillarum et quae per seruos adquisita sunt, ut stipulationes, rerum traditiones, legata hereditatesue his datae, ceterae donationes, item seruitutes, quibus liberata praedia pretiosiora fierent, actionesque adquisitae, ut furti damni iniuriae similesque, quorum nihil in rationem legis Falcidiae cadit.
] ファルキディウス法の計算においては、奴隷やその他の動物の死亡、盗難、強奪、火災、倒壊、難破、敵・海賊・強盗の暴力、債務者の名義の悪化、要するに、およそいかなる損害も、遺贈受領者に過失がない限りにおいて、相続人の損失となる。 同様に、果実、女奴隷の産んだ子、奴隷を通じて獲得されたもの(口頭契約、物の引渡し、彼らに与えられた遺贈や相続、その他の贈与など)、同様に(義務から)解放されることで土地の価値が高まる地役権、獲得された訴権(盗難、不法損害その他に類するものなど)は、相続人の利益に帰属する。 これらはいずれもファルキディウス法の計算には入らない。
§35.2.30.1Uendere autem uel emere iussus certo pretio fundum aliamue quampiam rem in legis Falcidiae ratione, cum quantum sit legatum requiratur, tantum eo nomine inducetur, quanto pluris minorisue sit res ea quantitate, quam quo pretio testator accipi dariue iussit, sed ut ei quidem portioni, quae legatis deductis facienda erit, amplius deducetur³: quippe non nostri causa capi id pretium, sed eo deducto pretium reliquum legatum esse intellectum est.
しかし、一定の価格で土地またはその他の物品を売却または購入するよう(遺言で)命じられた場合、ファルキディウス法の計算においては、遺贈の額がどれだけになるかが問われるとき、その趣旨で算入される額は、被相続人が受け取るべきか与えるべきかを命じた価格に対して、その物がどれだけ価値が高いか低いか(その差額)のみとなる。 ただし、遺贈が控除された後に作られるべき(相続人の留保)部分に対しては、より多く控除される。 なぜなら、その代金を受け取るのは我々(相続人)のためではなく、それを控除した残りの価格が遺贈されたと解釈されるからである。
§35.2.30.2Prorsus diligenter animaduertendum est ne quod dicitur damna post mortem testatoris illata ad solum heredem respicere usque quaque et sine ulla distinctione recipiatur.
被相続人の死後に生じた損害は相続人のみに帰属するという言説が、いかなる場合にも例外なく受け入れられることのないよう、十分に注意を払わなければならない。
quod enim remota lege Falcidia in totum iuris foret, hoc idem fore in ea parte, quae lege Falcidia constitueretur: hoc enim attinet damna postea facta non deduci, ne amota portio legatis fideiue commissis detrahatur.
ファルキディウス法が適用されない場合に、法(の全体)としてそうなるであろうことは、ファルキディウス法によって留保される部分についても同様に当てはまるからである。 すなわち、これは後に生じた損害が控除されないことに関係しており、それは(相続人から)取り分けられた部分が、遺贈や信託遺贈によって削られないようにするためである。
§35.2.30.3Uerum est autem his solis, quae pondere numero mensura constant, nec damno postea incidente ex portione, quae fieris ad aestimationem eorum bonorum, quae mortis tempore fuerunt, quicquam detrahi.
しかし、重量、個数、容量によって特定されるもの(代替物)においてのみ、後に損害が生じたとしても、被相続人の死の時点で存在した財産の評価額に基づいて算出される(遺贈の)割合から何ものも引かれないということは、真実である。
§35.2.30.4Certis uero corporibus et his ipsis ita relictis: 'pecuniam, quam in illa arca', 'uinum, quod in illis doleis', 'pondus argenti, quod in illis horreis habeo', si sine culpa heredis deperierunt uel deteriora sunt facta, procul dubio aut nihil debebitur aut eorum quae exstabunt qualia erunt ea portio debebitur, quae per legem Falcidiam efficiatur ex aestimatione bonorum, quae mortis testatoris tempore fuerint.
しかし、特定の物であり、かつそれら自体が「あの箱の中にある金銭」「あの壺の中にあるワイン」「あの倉庫にある銀の重量」として遺贈されている場合、もし相続人の過失なくそれらが滅失し、または劣化(毀損)したならば、疑いなく、何も義務づけられないか、あるいは、存続しているもののその時点の状態(の価値)から、被相続人の死の時点に存在した財産の評価額に基づいてファルキディウス法により算出される(遺贈の)割合が、義務づけられることになる。
§35.2.30.5Incertae autem res relictae distinctionem recipiunt: nam si ex suis rebus incertam rem testator reliquisset, ueluti 'argentum quod elegerit', et omne argentum testatoris interisset sine culpa heredis, nihil deberetur: sin uero argenti pondus pure relictum esset, quamuis omne argentum testatoris deperisset, admissa lege Falcidia portio eius quantitatis sumetur, quae fuit in bonis eo tempore quo testator decessit, nec ad imminuendam eam quicquam damna postea incidentia proficient.
不特定の物が遺贈された場合は、区別を要する。 すなわち、もし被相続人が自己の財産の中から不特定物(例えば「(遺贈受領者が)選択する銀」など)を遺贈しており、相続人の過失なく被相続人のすべての銀が滅失したならば、何も義務づけられない。 しかし、単に(一定量の)銀の重量が遺贈されていた場合は、たとえ被相続人のすべての銀が滅失したとしても、ファルキディウス法を適用した上で、被相続人が死亡した時点で財産の中に存在したその量の割合が受け取られることになり、その後に生じた損害は、それを減少させることには全く寄与しない。
§35.2.30.6Res tamen, quae interierint, pro nulla parte ac ne aestimatio quidem debeatur, non magis quam si omnes res per speciem enumeratae relictae essent.
しかし、滅失した物については、一部についても、またその評価額さえも、義務づけられない。 それは、すべての物が個別特定して列挙され遺贈されていた場合と異ならない。
§35.2.30.7Tametsi autem legis Falcidiae ratione, quae condicionis implendae causa heredi sunt data, in quartam non computantur, tamen id, quod non figura condicionis accipere iussus est ab eo, cui hereditatem restituere rogatus est, Celso et Iuliano nostro placuit computari, quemadmodum si ea summa heres uendere eas res iussus esset, quia non condicionis implendae causa, sed quodammodo pro pretio inferre sunt iussi.
しかし、条件を満たすために相続人に与えられたものは、ファルキディウス法の計算において、4分の1には算入されないものの、条件という形式ではなく、彼が遺産を返還するように求められている相手から受け取るよう(遺言で)命じられたものについては、ケルススと我らがユリアヌスは算入されるべきであると判断した。 これは、相続人がその物をその金額で売却するように命じられた場合と同様である。 なぜなら、それらは条件を満たすためではなく、いわば代金として支払うよう命じられているからである。
quo loco amplius quaesitum est, an fideicommissarius quoque inuitus cogatur dare eam summam et recipere hereditatem, quasi et ipsius fidei commissum esset: sed id uerisimile non est, cum talis oratio magis ipsius causa, quam contra ipsum posita uideatur.
この点に関して、さらに問われたのは、信託遺贈受領者(受益者)もまた、意に反して、その金額を支払いかつ遺産を受け取るよう強制される(あたかも彼自身に信託遺贈が課されているかのように)かどうかであるが、そのような文言は彼(受益者)を利するために置かれたのであって、彼に不利益に置かれたのではないと考えられるため、それは妥当ではない。
§35.2.30.8Cum lex Falcidia interuenit, non ueniunt in contributionem, quae ipsi heredi a semetipso uel seruo eius legata fideiue commissa sunt.
ファルキディウス法が適用されるとき、相続人自身に対して自身から、あるいはその奴隷から遺贈または信託遺贈されたものは、(分け前の)案分には入らない。
alia causa est eorum, quae in die certa dantur: nam si libertatis dies coepit cedere, ei debebuntur et in contributionem ueniunt.
一定の期日に与えられるものについては事情が異なる。 すなわち、自由(の効力発生)の日が到来し始めたならば、それらは義務づけられ、案分に入ることになる。
ac ne ea quidem, quae quis seruis suis inutiliter sine libertate legauit fideiue commisit, in computationem eius legis cedunt.
そして、自らの奴隷に対して、自由を与えることなしに、無効に遺贈または信託遺贈したものもまた、同法の計算には算入されない。
§35.2.30.9Res, quas neque per fideicommissum relinqui posse certum est, in legis Falcidiae computationem non ueniunt.
信託遺贈によって遺贈することができないことが確実な物は、ファルキディウス法の計算に入らない。

語釈・文法注

  1. §35.2.30.prsi modo culpa legatarii careant — 「遺贈受領者の過失がない限り」の意。通常、相続財産の管理において生じる危険負担は相続人が負うが(heredi pereunt)、遺贈された特定の物に対する損失が遺贈受領者の過失によるものでないことがその要件となる。
  2. §35.2.30.1sed ut ei quidem portioni, quae legatis deductis facienda erit, amplius deducetur — 「遺贈が控除された後に形成されるべき部分に対して、より多く控除される」と解釈される。この文は構文上、非個人用あるいは不規則な形(deducetur または deducatur)をとり、ファルキディウス法において相続人の取り分(quarta)を計算する際、特定の売買命令による評価額の差額がどのように控除計算に影響を与えるかを説明している。
  3. §35.2.30.7non figura condicionis accipere iussus est — 「条件という形式(枠組み)ではなく受け取るよう命じられた」の意。名詞「figura」は「形式・外観」を指す奪格(様態または限定)であり、相続人が条件を満たすための中間的な便法としてではなく、実質的な対価(pro pretio)として金銭等を受け取るべき状況を指す。

この箇所を引用する

ユスティニアヌス1世, 学説彙纂 §35.2.30.pr-35.2.30.9. Humanitext Reader, https://reader.humanitext.ai/text/urn:cts:latinLit:phi2806.phi002.humanitext-lat1:35.2.30.pr-35.2.30.9

AIによる草稿訳である旨と閲覧日を添えてください。

訳文・注・要旨はAIによる草稿で、読者の指摘により改訂されています。