Humanitext Reader

ユスティニアヌス1世 · 学説彙纂 §35.2.15.pr-35.2.15.8

ファルキディウス法の私的排除の無効と計算上の諸要素

5460 / 9271 箇所 · ラテン語

要旨

ファルキディウス法の計算における、死因免除された債務の扱い、私契約による法排除の無効性、後見債務や夫婦間贈与の処理、条件付遺贈の果実の算入、および遺言者による評価の無効性を論じる。

[IDEM libro tertio decimo responsorum.
[同じ著者、答申集第13巻。
] §35.2.15.prQuod bonis iure Falcidiae contribuendum est a debitore, cui mortis causa pacto debitum remissum est, in factum concepta replicatione retinebitur.
] 死因による合意によって債務を免除された債務者から、ファルキディウス法に基づいて遺産に拠出されなければならない分は、事実関係に基づいて構成された再抗弁によって留保されるであろう。
§35.2.15.1Frater cum heredem sororem scriberet, alium ab ea cui donatum uolebat stipulari curauit, ne Falcidia uteretur et ut certam pecuniam, si contra fecisset, praestaret.
兄弟が姉妹を相続人に指定するにあたり、自分が贈与することを望んでいた別の者に、彼女がファルキディウス法を用いないこと、および、もしそれに反した場合には一定の金銭を支払うことを、彼女から問答契約によって約束させた。
priuatorum cautione legibus non esse refragandum constitit et ideo sororem iure publico retentionem habituram et actionem ex stipulatu denegandam.
私人の保証によって法律に背くことはできないということが確定しており、したがって、姉妹は公法に基づいて留保分を保有し、問答契約に基づく訴えは却下されるべきである。
§35.2.15.2Non idcirco minus Falcidiae rationem in ceteris annuis legatis admitti uisum est, quod primo ac secundo anno sine ulla detractione fuissent legatario soluta.
第1年および第2年に何の控除もなしに受遺者に支払われていたからといって、残りの毎年の遺贈においてファルキディウス法の計算が適用されることがそれだけ少なく認められるべきだとは見なされなかった。
§35.2.15.3Quod auus ex causa tutelae nepoti debuit, cum auo nepos solus heres exstitisset, ratio Falcidiae si poneretur, in aere alieno bonis deducendum respondi.
祖父が後見人として孫に対して負っていた負債は、孫が祖父の唯一の相続人となった場合、ファルキディウス法の計算がなされるならば、遺産から債務として差し引かれるべきである、と私は答答した。
nec ad rem pertinere, quod heredem auus idemque tutor rogauerat, ut, si sine liberis ante certam aetatem decederet, tam hereditaria quam propria bona restitueret: non enim ex hoc hereditatem debito compensatam uideri, cum uel ideo maxime declaretur non esse compensationem factam, quoniam heredem suum habere propria bona defunctus ostendit.
また、祖父であり後見人でもある者が、もし彼が特定の年齢に達する前に子なくして死亡した場合には、相続財産と固有の財産の双方を返還するよう要請していたことは、無関係である。 なぜなら、これによって相続財産が債務と相殺されたとはみなされないからであり、そもそも、被相続人が、自分の相続人が固有の財産を持っていることを示していること自体によって、相殺が行われなかったことが何よりも明白に示されているからである。
plane si condicio fideicommissi fuerit impleta, fructus hereditatis post mortem aui percepti pari pecunia debito tutelae compensabuntur, sed quartam heres nepotis de bonis dumtaxat, quae moriens auus reliquit, retinebit.
ただし、もし遺言信託の条件が成就した場合には、祖父の死後に収取された相続財産の果実は、後見債務と同額の金銭と相殺されるであろう。 しかし、孫の相続人は、死亡時に祖父が残した遺産のみから4分の1を留保することになる。
§35.2.15.4Cum fideicommissum, ex uoluntate matris a patre moriente debitum, filio pater hereditate sua, quam in filium conferebat, compensari uoluit: quod filio debetur, si ratio Falcidiae poni coeperit, fini quadrantis, quem ex bonis patris cum effectu percepit, compensabitur atque ita superfluum aeris alieni dodranti tantum detrahetur.
母親の意思に基づき、死にゆく父親から支払われるべきであった息子に対する遺言信託を、父親が、息子に与えた自分の相続財産によって相殺することを望んだ場合、息子に支払われるべき分は、ファルキディウス法の計算がなされ始めるならば、彼が父親の遺産から実際に受け取った4分の1の限度で相殺され、そうして債務の超過分は4分の3からのみ差し引かれることになる。
§35.2.15.5Ex donationibus in uxorem collatis quod heres eius reddere uiro cogitur, in bonis mulieris non erit.
妻に対してなされた贈与から、彼女の相続人が夫に返還することを強いられる分は、妻の遺産には含まれないであろう。
nam ita fit locupletior, ut tanto pauperior esse uideatur: quod autem heres inde minuit, uiro non perit.
なぜなら、彼女はその分だけ富むことになるが、同時に同額だけ貧しくなると見なされるからである。 しかし、相続人がそれによって減らす分は、夫にとって失われるわけではない。
§35.2.15.6Fructus praediorum sub condicione uerbis fideicommissi relictorum in causam fideicommissi nou deductos heres in ratione Falcidiae sic accepto facere sibi cogitur, ut quartam, et quartae fructus ex die mortis, bonorum quae mortis tempore fuerunt habeat.
条件付きで、かつ遺言信託の文言によって遺贈された土地の果実は、遺言信託の対象に算入されない限り、相続人はファルキディウス法の計算において、死亡の時点で存在した財産の4分の1、および死亡の日からのその4分の1に対する果実を自分が保有するように受け入れを強いられる。
nec ad rem pertinet, quando Falcidia lex admissa sit: nam etsi maxime post impletam condicionem fideicommissorum locum habere coepit, tamen ex die mortis fructus quadrantis apud heredem relinqui necesse est.
ファルキディウス法がいつ適用されたかは無関係である。 なぜなら、たとえ遺言信託の条件が成就した後に初めてそれが適用されることになったとしても、死亡の日から4分の1に対する果実が相続人のもとに残されることが必要だからである。
§35.2.15.7Fideicommissum portionis supplendae gratia, pro qua matrem filius heredem instituit, eidem matri datum ratione Falcidiae minuitur et eam pecuniam mater supra quartam portionis suae percipiet.
息子が母親をそのために相続人に指定した持ち分を補うために、同じ母親に与えられた遺言信託は、ファルキディウス法の計算によって減額され、母親は自らの持ち分の4分の1に加えてその金銭を受け取ることになる。
§35.2.15.8Quarta, quae per legem Falcidiam retinetur, aestimatione quam testator fecit non magis minui potest, quam auferri.
ファルキディウス法によって留保される4分の1は、遺言者が行った評価額によって、奪われ得ないのと同様に、減額され得ない。

語釈・文法注

  1. 35.2.15.prin factum concepta replicatione — 「事実関係に基づいて構成された再抗弁」の意味。法務官の告示等に一般的な定めがない場合でも、具体的な事実関係(in factum)に即して定式化された再抗弁(replicatio)を指す。
  2. 35.2.15.1priuatorum cautione legibus non esse refragandum — 「私人の保証によって法律に背くことはできない」の意。当事者間の合意や契約(ここではFalcidia法を主張しないという問答契約)によって、強行法規であるファルキディウス法(iure publico)の適用を排除することはできないという原則を示す。
  3. 35.2.15.3quod auus ex causa tutelae nepoti debuit — 関係代名詞 `quod` から始まる名詞節が被修飾語なしに `deducendum` の主語となる。祖父が後見人として孫に対して負っていた負債は、孫が唯一の相続人(heres solus)として相続によって債権者と債務者が同一人になった(混同)としても、ファルキディウス法の計算上は債務(aer alienum)として遺産から差し引かれる。
  4. 35.2.15.4fini quadrantis... compensabitur — 相殺(compensatio)の範囲に関する記述。息子に対する遺言信託の債務は、彼が父親の遺産から実際に取得した「4分の1(quadrans)」の限度(fini)で相殺され、それを超える負債は、相続財産の他の部分である「4分の3(dodrans)」から差し引かれる。
  5. 35.2.15.6nou deductos — 写本上の `nou` は通常 `non` と読まれる。遺言信託の対象(原因)に算入されない果実は、相続人がファルキディウス法上の4分の1(およびその果実)を確保するために、自らの受取分(accepto facere)として計算に算入しなければならない。
  6. 35.2.15.7supra quartam portionis suae — 「自らの(相続)持ち分の4分の1を超えて(あるいは加えて)」の意味。母親は相続分としての留保分(4分の1)を確保した上で、さらに遺言信託された金銭を(ファルキディウス法で減額された形で)受け取る。

この箇所を引用する

ユスティニアヌス1世, 学説彙纂 §35.2.15.pr-35.2.15.8. Humanitext Reader, https://reader.humanitext.ai/text/urn:cts:latinLit:phi2806.phi002.humanitext-lat1:35.2.15.pr-35.2.15.8

AIによる草稿訳である旨と閲覧日を添えてください。

訳文・注・要旨はAIによる草稿で、読者の指摘により改訂されています。