[PAULUS libro singulari ad legem Falcidiam. ] §35.2.1.prLex Falcidia lata est, quae primo capite liberam legandi facultatem dedit usque ad dodrantem his uerbis: 'qui ciues Romani sunt, qui eorum post hanc legem rogatam testamentum facere uolet, ut eam pecuniam easque res quibusque dare legare uolet, ius potestasque esto, ut hac lege sequenti licebit'.
ファルキディウス法が制定された。 これは第一章において、次の言葉により、遺産の四分の三を限度として、自由に遺贈する権能を与えた。 「ローマ市民である者のうち、この法の提案後に遺言を作成することを望む者は、その金銭およびその財産を、望む人々に与え遺贈することを望むとおりに、その権利および権能を持つものとする。 ただし、この後に続く法が許す限りに従うものとする。
secundo capite modum legatorum constituit his uerbis: 'quicumque ciuis Romanus post hanc legem rogatam testamentum faciet, is quantam cuique ciui Romano pecuniam iure publico dare legare uolet, ius potestasque esto, dum ita detur legatum, ne minus quam partem quartam hereditatis eo testamento heredes capiant, eis, quibus quid ita datum legatumue erit, eam pecuniam sine fraude sua capere liceto isque heres, qui eam pecuniam dare iussus damnatus erit, eam pecuniam debeto dare, quam damnatus est’.
」第二章においては、次の言葉により遺贈の制限を定めた。 「この法の提案後に遺言を作成するローマ市民は誰であれ、その者が任意のローマ市民に対して公法に基づきどれほどの金銭を与え遺贈することを望もうとも、その権利および権能を持つものとする。 ただし、遺贈がこのように与えられること、すなわち共同相続人がその遺言によって遺産の少なくとも四分の一を受け取ることを条件とする。 このように何かを与えられ、または遺贈された人々は、自らの不利益となることなくその金銭を受け取ることが許されるものとし、また、その金銭を与えるよう命じられ債務を課された相続人は、義務を課されたその金銭を与える義務を負うものとする。
§35.2.1.1Lex Falcidia etiam ad eos, qui apud hostes moriuntur, propter legem Corneliam pertinere uidetur, quod ea lex perinde eorum testamenta confirmat, atque si in ciuitate decessissent: propter quam fictionem lex Falcidia et omnes testamentariae pertinent, quae tamen possint locum habere.
」ファルキディウス法は、コルネリウス法のおかげで、敵のもとで死亡する者たちにも適用されると見なされる。 なぜなら、その法は、彼らが市民共同体の中で死亡したかのように、彼らの遺言を同様に有効とするからである。 この擬制によって、ファルキディウス法および全ての遺言に関する法が適用されるが、それらは適用される余地があるものに限られる。
§35.2.1.2Ad eos, qui omissa causa testamenti possident hereditatem, non pertinet lex Falcidia: sed per edictum praetoris inducitur potestas legis.
遺言を無視して遺産を占有する者たちには、ファルキディウス法は適用されない。 しかし、政務官の告示によって、法の効力が導入される。
§35.2.1.3Idemque est, si iurisiurandi condicio remissa sit.
宣誓の条件が免除された場合も同様である。
§35.2.1.4Sed et si seruo suo testator data libertate legauerit, quia differtur in id tempus, quo liber futurus est, item ei qui apud hostes est aut ei qui nondum natus est datum sit aliquid, haec lex locum habebit.
しかし、遺言者が自分の奴隷に対して、自由を与えた上で遺贈した場合、彼が自由の身となる時までそれが猶予されるため、同様に、敵の虜囚となっている者、あるいはまだ生まれていない者に何かが与えられた場合も、本法は適用される。
§35.2.1.5Ad municipum quoque legata uel etiam ea, quae deo relinquuntur, lex Falcidia pertinet.
自治市への遺贈、あるいは神に遺贈されるものに対しても、ファルキディウス法は適用される。
§35.2.1.6Non solum autem ad res proprias testatoris legatas, sed et alienas lex pertinet.
本法は、遺言者の固有の財産が遺贈された場合だけでなく、他人の財産が遺贈された場合にも適用される。
§35.2.1.7Et omne quod ex bonis defuncti erogatur refertur ad hanc legem, siue in corpore constet certo incertoue siue pondere numero mensura ualeat aut etiam si ius legatum sit (ut usus fructus) aut quod in nominibus est.
そして、被相続人の財産から支出されるものはすべて、本法の適用を受ける。 それが特定の、あるいは不特定の具体的な物であるか、あるいは重量、個数、尺度によって価値を持つものであるか、さらには権利が遺贈された場合や、債権に属するものであるかを問わない。
§35.2.1.8Item si ita legatum sit: 'heres meus Seio penum dato: si non dederit, decem dato', quidam putant omnimodo in legato decem esse, penum autem mortis causa capi nec in Falcidiam imputare id heredem posse.
同様に、もし「私の相続人はセイウスに食糧を与えるべし。 もし与えぬときは、十を与えるべし」と遺贈された場合、ある者たちは、いかなる場合でも遺贈されているのは十であり、食糧については死因処分として受け取られるものであって、相続人はファルキディウス法の計算にそれを算入できないと考えている。
ego autem didici, si in continenti heres penum soluerit, uideri hoc legatum esse et in legem Falcidiam imputari posse: et quod dixi 'in continenti' itas accipiendum cum aliquo spatio.
しかし私は、相続人が遅滞なく食糧を給付したならば、これは遺贈とみなされ、ファルキディウス法に算入され得ると学んだ。 そして私が「遅滞なく」と言ったのは、ある程度の猶予期間を伴うものと理解されるべきである。
quod si iam mora facta soluerit heres penum, tunc nec legatum eum accepisse nec in Falcidiam imputari posse: iam enim transfusum legatum esse et decem deberi.
これに対し、もしすでに履行遅滞が生じた後に相続人が食糧を給付したならば、そのとき受遺者は遺贈を受け取ったことにはならず、ファルキディウス法に算入されることもない。 なぜなら、その時点で遺贈はすでに移行しており、十が支払われるべきだからである。
idemque erit et si ab initio ita legatum datum sit: 'si penum non dederit, decem dato', quia hic penus non est legata et penus si datur, mortis causa capitur, quia deficit legati condicio.
そして、最初から「もし食糧を与えぬときは、十を与えるべし」と遺贈が与えられた場合も同様である。 なぜなら、この場合食糧は遺贈されておらず、もし食糧が与えられるならば、それは遺贈の条件が欠けているために、死因処分として受け取られるからである。
§35.2.1.9Si usus fructus legatus sit (qui et diuidi potest, non sicut ceterae seruitutes indiuiduae sunt), ueteres quidem aestimandum totum usum fructum putabant et ita constituendum, quantum sit in legato.
もし用益権(これは分割可能であり、不可分である他の地役権とは異なる)が遺贈された場合、古の法学者たちは用益権全体を評価し、遺贈の中にどれだけの額があるかを定めるべきだと考えていた。
sed Aristo a ueterum opinione recessit: ait enim posse quartam partem ex eo sic ut ex corporibus retineri idque Iulianus recte probat.
しかしアリストーは古の意見から離れ、用益権からも体物からと同様に四分の一を留保することができると述べ、ユリアヌスはこれを正当として承認している。
sed operis serui legatis cum neque usus neque usus fructus in eo legato esse uidetur, necessaria est ueterum sententia, ut sciamus quantum est in legato, quia necessario ex omnibus, quae sint facti, pars decedere debet, nec pars operae intellegi potest.
しかし、奴隷の労働が遺贈された場合、その遺贈には使用権も用益権も含まれないとみなされるため、古の法学者たちの見解が必要となる。 すなわち、遺贈の中にどれだけの額があるかを知るためである。 なぜなら、行為であるすべてのものからは、必然的に一部が控除されるべきであるが、労働の一部を理解することはできないからである。
immo et in usu fructu si quaeratur, quantum hic capiat, cui usus fructus datus est, quantum ad ceterorum legatorum aestimationem aut etiam huius ipsius, ne dodrantem excedat legatum, necessario ad ueterum sententiam reuertendum est.
それどころか、用益権においても、用益権を与えられた者がどれだけの額を受け取るか、すなわち他の遺贈の評価や、あるいはこの遺贈自体の評価に関して、遺贈が四分の三を超えないようにするために問題となる場合には、必然的に古の法学者たちの見解に立ち返らねばならない。