[PAULUS libro uicesimo primo quaestionum.
[パウルス、学問論第21巻より。
] §35.1.81.prIulius Paulus Nymphidio.
] ユリウス・パウルスからニュンフィディウスへ。
Quaesisti, si ita in testamento cautum esset: 'Stichus si rationes reddiderit, cum contubernali sua liber esto eisque decem heres dato', an Sticho mortuo antequam rationes redderet, uel pariatore nel reliqua habente, libera esset mulier? et an de legato idem accipiamus.
君は尋ねた。 もし遺言書の中で次のように定められていたならば、すなわち「スティクスは、もし決算を完了させたならば、彼と同棲している女とともに自由であるべし。 また、相続人は彼らに10を与えるべし」と。 スティクスが判決(決算)を行う前に死亡し、その際に彼が決算を完了していたか、あるいは未清算金を保持したままであったとしても、女は自由になるだろうか。 また、遺贈についても同じように考えるべきだろうか。
libertate data, si rationes reddiderit, hanc condicionem rationum reddendarum, ut iussus uideatur reliqua reddere, si qua habet, cum fide actus sui.
「もし決算を完了させたならば」として自由が与えられた場合、決算を完了させるというこの条件は、彼が自身の業務における誠実さを伴って、もし何らかの未清算金を保持しているならば、それを返還するように命じられているとみなされるべきである。
quae si nulla sunt, pure accepisse libertatem uidebuntur: et si post aditam hereditatem decessit, competente libertate etiam legatum eos secutum est.
もしそれらの未清算金が何もないならば、彼らは無条件に自由を得たものとみなされるであろう。 そして、もし相続開始後に彼が死亡したならば、自由が有効となることで、遺贈もまた彼らに伴う。
quod si, cum adhuc reliqua haberet, decessit, sub eadem condicione et contubernalis eius libertatem accepisse uidetur et defecta uidebitur condicione.
これに対して、もし彼が未だ未清算金を保持したまま死亡したならば、彼の同棲の女も同じ条件のもとで自由を得たとみなされ、したがって条件は不成就であったとみなされるであろう。
sed non ineleganter illud dicetur Stichum quidem sub condicione manumissum, contubernalem autem eius pure et illam coniunctionem non ad coniungendam condicionem, sed ad necessitudinem demonstrandam pertinere.
しかし、スティクスは確かに条件付きで解放されたが、彼の同棲の女は無条件に解放されたのであり、あの「ともに」という結合は条件を結合させるためではなく、二人の関係を示すために機能しているのだ、と主張することも、洗練されていないわけではない(十分に成り立つ)。
§35.1.81.1Tunc demum pro impleta habetur condicio, cum per eum stat, qui, si impleta esset, debiturus erat.
条件は、もしそれが成就されていたならば債務を負うはずであった者の側の理由によって成就が妨げられた時に初めて、成就されたものとみなされる。