[POMPONIUS libro nono ad Quintum Mucium. ] §35.1.57.prQuaesitum est, an, si iussus fuerit seruus quinque operas extraneo dare, ut liber sit, condicio talis sit recipienda, ut, quemadmodum circa pecuniae dationem dicitur, ita et circa praestationem operarum dicamus.
[ポンポニウス、第9巻『クイントゥス・ムキウス註釈』] 奴隷が、自由の身となるために、第三者に対して5日分の労役を提供するよう命じられた場合、金銭の給付に関して言われるのと同様に、労役の提供に関しても我々が言うというような条件が受け入れられるべきかどうかが、問われた。
sed hoc iure utimur, ut, quemadmodum dictum est, si pecuniam ex peculio suo det extraneo, admitti eum ad libertatem, ita et, si operam² praestiterit, necesse sit eum admitti ad libertatem.
しかし我々は次のような法を用いている。 すなわち、言われたように、もし奴隷が自己の特有財産から第三者へ金銭を与えるならば、彼が自由に聴されるのと同様に、もし彼が労役を提供したならば、彼が自由に聴されることが不可欠である、という法である。
itaque et in proposito sapienter faciet heres, si impedierit eum, quo minus praestet operas: hac enim ratione seruus perueniet quidem ad libertatem, sed operis eius extraneus non utetur.
したがって、提示された事例において、相続人は、奴隷が労役を提供するのを妨げたならば、賢明に振る舞うことになる。 なぜなら、この方法によって、奴隷は確かに自由を得るものの、第三者は彼の労役を利用することはないからである。