[POMPONIUS libro nono ad Quintum Mucium. ] §35.1.57.prQuaesitum est, an, si iussus fuerit seruus quinque operas extraneo dare, ut liber sit, condicio talis sit recipienda, ut, quemadmodum circa pecuniae dationem dicitur, ita et circa praestationem operarum dicamus.
[폼포니우스, 『퀸투스 무키우스 주석』 제9권] 노예가 자유의 몸이 되기 위해 제3자에게 5일의 노역을 제공하도록 명령받은 경우, 금전의 급부에 관하여 말해지는 것과 마찬가지로 노역의 제공에 관해서도 우리가 말하도록 그러한 조건이 수용되어야 하는지가 문제되었다.
sed hoc iure utimur, ut, quemadmodum dictum est, si pecuniam ex peculio suo det extraneo, admitti eum ad libertatem, ita et, si operam² praestiterit, necesse sit eum admitti ad libertatem.
그러나 우리는 다음과 같은 법을 적용하고 있다. 즉, 이미 언급된 바와 같이, 만약 그가 자신의 특유재산으로부터 제3자에게 금전을 준다면 그가 자유를 얻도록 허용되는 것과 마찬가지로, 만약 그가 노역을 제공했다면 그가 자유를 얻도록 허용되는 것이 필수적이라는 법이다.
itaque et in proposito sapienter faciet heres, si impedierit eum, quo minus praestet operas: hac enim ratione seruus perueniet quidem ad libertatem, sed operis eius extraneus non utetur.
따라서 제시된 사안에서도 상속인은 노예가 노역을 제공하는 것을 방해한다면 현명하게 행동하는 것이 될 것이다. 왜냐하면 이러한 방법에 의하여 노예는 참으로 자유에 도달하겠지만, 제3자는 그의 노역을 이용하지 못할 것이기 때문이다.