Humanitext Reader

ユスティニアヌス1世 · 学説彙纂 §35.1.17.pr-35.1.17.4

誤った表示・動機と遺贈の効力

5348 / 9271 箇所 · ラテン語

要旨

遺言における誤った特定表示や誤った動機(原因)が遺贈の効力に与える影響について具体例を挙げて説明し、条件付きの動機や負担付きの遺贈との性質上の相違を明らかにする。

[IDEM libro secundo de legatis ad edictum praetoris. ]
[同著者、法務官告示註釈、遺贈に関する第二巻] 誤った特定表示は、たとえばこのように書かれている場合である。
§35.1.17.prDemonstratio falsa est, ueluti si ita scriptum sit: 'seruum Stichum, quem de Titio emi' 'fundum Tusculanum, qui mihi a Seio donatus est'.
「私がティティウスから購入した奴隷スティクス」、「セイウスから私に贈与されたトゥスクルムの土地」。
nam si constat, de quo homine, de quo fundo senserit testator, ad rem non pertinet, si is, quem emisse significauit, donatus esset, aut quem donatum sibi esse significauerat, emerit.
なぜなら、遺言者がどの人物、どの土地を意図していたのかが明らかであれば、彼が購入したと述べた者が(実際には)贈与されていたとしても、あるいは彼が自分に贈与されたと述べていたものを購入していたとしても、問題にはならないからである。
§35.1.17.1Igitur et si ita seruus legatus sit: 'Stichum cocum', 'Stichum sutorem Titio lego', licet neque cocus neque sutor sit, ad legatarium pertinebit, si de eo sensisse testatorem conueniat: nam et si in persona legatarii designanda aliquid erratum fuerit, constat autem, cui legare uoluerit, perinde ualet legatum ac si nullus error interueniret.
したがって、たとえ奴隷がこのように遺贈されたとしても――「料理人のスティクス」、「靴職人のスティクスをティティウスに遺贈する」――たとえ彼が料理人でも靴職人でもないとしても、遺言者がその者を意図していたということが合意されるならば、受遺者に属することになる。 なぜなら、たとえ受遺者を指定することにおいて何らかの誤りがあったとしても、彼が誰に遺贈しようとしたのかが明らかであるならば、いかなる誤りも介在しなかったかのように、遺贈は同様に効力を有するからである。
§35.1.17.2Quod autem iuris est in falsa demonstratione, hoc uel magis est in falsa causa, ueluti ita 'Titio fundum do, quia negotia mea curauit', item fundum Titius filius meus 'praecipito, quia frater eius ipse ex arca tot aureos sumpsit': licet enim frater huius pecuniam ex arca non sumpsit, utile legatum est.
ところで、誤った特定表示においていかなる法があるかということは、誤った動機においてはなおさら当てはまる。 たとえばこのように、「ティティウスは私の事務を処理してくれたので、彼に土地を与える」、同じく、私の息子ティティウスは「土地を先取すべし、彼の兄弟自身が金庫からこれこれの数の金貨を持ち出したのであるから」。 なぜなら、たとえこの者の兄弟が金庫からお金を持ち出さなかったとしても、遺贈は有効だからである。
§35.1.17.3At si condicionaliter concepta sit causa, ueluti hoc modo: 'Titio, si negotia mea curauit, fundum do': 'Titius filius meus, si frater eius centum ex arca sumpsit, fundum praecipito', ita utile erit legatum, si et ille negotia curauit et huius frater centum ex arca sumpsit.
しかし、もしその動機が条件付きで表現されているならば、たとえば次のようにである。 「ティティウスが私の事務を処理したならば、彼に土地を与える」、「私の息子ティティウスは、もし彼の兄弟が金庫から100を持ち出したならば、土地を先取すべし」。 この場合、遺贈は、彼が事務を処理し、かつ、この者の兄弟が金庫から100を持ち出した場合にのみ、有効となる。
§35.1.17.4Quod si cui in hoc legatum sit, ut ex eo aliquid faceret, ueluti monumentum testatori uel opus aut epulum municipibus faceret, uel ex eo ut partem alii restitueret: sub modo legatum uidetur.
しかし、もし誰かに対して、それから何かを行うようにという目的で遺贈がなされたならば、たとえば、遺言者のために記念碑を、あるいは市民のために建造物もしくは祝宴を造るようにという場合、あるいは、それから一部を他人に引き渡すようにという場合、これは負担付きの遺贈とみなされる。

語釈・文法注

  1. §35.1.17.prde quo homine, de quo fundo senserit testator — 非人称動詞 constat(〜は明白である)の主語となる間接疑問節を形成しており、動詞が接続法完了 senserit になっている。
  2. §35.1.17.1in persona legatarii designanda — 前置詞 in と奪格名詞 persona、それに呼応する動形容詞 designanda(女性単数奪格)からなる動形容詞構文で、「受遺者を指定することにおいて」という名詞的な意味を表す。
  3. §35.1.17.2Quod autem iuris est — 関係代名詞 quod(中性単数主格)に対して iuris(中性名詞 ius の単数属格)が部分属格(性質属格)として掛かっており、「法の何があるか(いかなる法理が存するか)」を意味する。
  4. §35.1.17.3ita utile erit legatum, si — 副詞 ita と条件節 si が相関的に用いられており、単なる仮定ではなく「〜の場合にのみ(その場合に限って)」という限定的・排他的な条件(sine qua non)を構成している。
  5. §35.1.17.4in hoc... ut... faceret — 指示代名詞の奪格句 in hoc(この目的のために)が、後ろに続く ut 節(接続法未完了過去 faceret)の内容を先取りして指示・強調する構文である。

この箇所を引用する

ユスティニアヌス1世, 学説彙纂 §35.1.17.pr-35.1.17.4. Humanitext Reader, https://reader.humanitext.ai/text/urn:cts:latinLit:phi2806.phi002.humanitext-lat1:35.1.17.pr-35.1.17.4

AIによる草稿訳である旨と閲覧日を添えてください。

訳文・注・要旨はAIによる草稿で、読者の指摘により改訂されています。