[IDEM libro duodecimo epistularum.
[同著者、同書第十二巻。
] §35.1.112.prTales condiciones 'si monumentum' puta 'fecerint' pluribus propositae non possunt nisi in omnibus simul personis exsistere.
] たとえば「もし彼らが記念碑を建てたならば」というような、複数の者に対して提示された条件は、すべての者において同時に満たされない限り、成就し得ない。
§35.1.112.1Item: 'si Symphoro et Ianuario centum Titius praestiterit, fundum ei lego'.
同様に、「もしティティウスがシュンポルスとヤヌアリウスに百を支払ったならば、私は彼に土地を遺贈する」という場合。
Symphoro mortuo an legatum perisset? sed hoc quoque sic puto interpretandum ut si, dum quisque eorum uiuet, praestitisset.
シュンポルスが死亡したことで、遺贈は失効したであろうか。 しかし、これについても、彼らの各々が生存している間に支払いがなされたかのように解釈されるべきだと私は考える。
sed benigna interpretatione dicendum, si non post moram Titii Symphorus decessit, debere partem dimidiam Ianuario dantem partem fundi dimidiam legatarium esse consecuturum.
もっとも、好意的な解釈によれば、ティティウスの遅滞の後にシュンポルスが死亡したのでない限り、ヤヌアリウスに半額を支払うことで、受遺者は土地の半分を獲得することになる、と言うべきである。
§35.1.112.2De illo quoque quaeritur: fundus quibusdam legatus est, si pecuniam certam in funus impensamque perferendi corporis in aliam regionem dedissent.
次の点についても問われている。 葬儀および遺体を別の地方へ搬送する費用として特定の金額を支払うことを条件として、特定の複数の者に土地が遺贈された。
nam nisi uterque dederit, neutri est legatum, quoniam condicio nisi per utrumque expleri non potest.
というのも、(厳格に言えば)両者が支払わない限り、どちらにも遺贈は成立しないからである。 なぜなら条件は両者を通じてしか履行され得ないからである。
sed haec humanius interpretari solemus, ut, cum duobus fundus legatus sit, si decem dedissent, et alteri dando partem legatum quoque debeatur.
しかし、我々はこれらをもっと寛大に解釈するのを常としており、二人に土地が遺贈され、「もし彼らが十を支払ったなら」という条件である場合、一方がその持分を支払うことによって、その者にも遺贈が認められるべきであるとする。
§35.1.112.3Priscus respondit statuliberum non utique ibi ubi pater familias decessit aut ubi ipse relictus sit aut ubi uelit, rationes reddere debere, sed interim proficisci ad eum, cui reddere debeat, utique si is rei publicae causa aberit: uerissimum est autem, ut alias aliud ex persona locoque sit aestimandum.
プリスクスは、条件付自由奴隷は、家父長が死亡した場所、あるいは彼自身が残された場所、あるいは彼が望む場所で会計報告を行うべきではなく、むしろその間、会計報告を行うべき相手のもとへ赴くべきであり、特にその相手が公務のために不在である場合はそうである、と回答した。 しかし、時と場合によって、人や場所に応じて異なる判断がなされるべきであるということは、極めて正しい。