Humanitext Reader

ユスティニアヌス1世 · 学説彙纂 §34.4.30.pr-34.4.30.4

遺言附録等による遺贈と信託の撤回および移転

5262 / 9271 箇所 · ラテン語

要旨

スケアウォラによる、遺言とコディキルスにおける遺贈や信託の撤回、修正、および特定財産の移転に関する5つの具体的事例についての法的な回答。

[SCAEUOLA libro nicesimo digestorum. ]
[スケアウォラ、学説彙纂第20巻より] ある者が自身の養女に多くのものを遺贈していた。
§34.4.30.prAlumnae suae plura legauerat: quaedam ex his abstulit, quaedam ut praestarentur, ab herede suo petit, in quibus et uiginti dari uoluit his uerbis: 'hoc amplius do lego darique uolo uiginti auri libras' et adiecit: 'fideique tuae, Atti, committo, ut in primis Semproniam sororem tuam pro tua pietate et regere et tueri uelis, et, si putaueris eam ad bonam uitae consuetudinem reuersam, ita uiginti auri libras ei reddere, cum morieris.
これらのうちの幾つかを取り消し、幾つかについてはそれが提供されるよう、自身の相続人に求めた。 その中には、次の言葉によって金20ポンドが与えられることを望んだものもあった。 「これに加えて、私は金20ポンドを与え遺贈し、かつ与えられることを望む。 」そしてさらに付け加えた。 「アンド、アッティウスよ、汝の信託に託す、汝の敬愛に免じて、とりわけ汝の姉妹センプローニアを導きかつ保護することを汝が望むように。 そして、もし彼女が善良な生活習慣に戻ったと汝が判断したなら、そのとき汝が死ぬ時に金20ポンドを彼女に引き渡すように。
interim tamen reditus eius, id est usuras semisses ei praestes'.
しかし、その間、その収益、すなわち年六分の利息を彼女に提供するように。
postea codicillis ad Maeuium legatarium easdem uiginti libras auri transtulit et fidei eius commisit in haec uerba: 'uiginti libras auri, quas testamento Semproniae alumnae meae reliqui, eas dari uolo Maeuio cautionibus interpositis, ut ex ea summa eidem Semproniae, quamdiu aduixerit, praestet menstruos denarios quinque et uestiarii nomine denarios centenos uicenos quinos, idque fidci uestrae committo: certa sum autem te, Maeui, pro tua pietate petiturum ab herede tuo, ut uoluntas mea in persona alumnae meae duret'.
」その後、コディキルスによって、受遺者マエウィウスに同じ金20ポンドを移転し、次の言葉をもって彼の信託に委ねた。 「私が私の養女センプローニアに遺言で残した金20ポンドについて、担保を提供させた上で、それをマエウィウスに与えることを望む。 それは、マエウィウスがその額から、同じセンプローニアに対し、彼女が生存している限り、毎月5デナリウスを、また衣服代として毎年125デナリウスを支払うためである。 そして私はこれをあなた方の信託に託す。 マエウィウスよ、私は汝がその敬愛に免じて、私の意思が私の養女の身の上において存続するよう、汝の相続人に求めてくれるものと確信している。
quaesitum est, an Maeuius legatarius cogendus sit post mortem suam uiginti libras auri Semproniae restituere, sicut rogatus fuerat Attius heres.
」受遺者マエウィウスは、相続人アッティウスが求められていたように、自身の死後に金20ポンドをセンプローニアに引き渡すよう強制されるべきか、という点が問われた。
respondit secundum ea quae proponerentur uiginti quidem auri libras non cogendum praestare, sed alia, quae ab eo alumnae relicta sunt, deberi et a Macuio et ab herede eius, donec uiuit alumna.
答えた。 提示された事実によれば、金20ポンドについては支払いを強制されるべきではないが、彼から養女に遺されたその他のものは、養女が生存している限り、マエウィウスからもその相続人からも支払われるべきである。
§34.4.30.1Titia testamento Seiam libertam eandemque collactaneam ex parte duodecima heredem instituerat, Pamphilo liberto suo praedia per fideicommissum dedit, in quibus et σύγκτησιν praediorum quae appellabatur circa Colonen: eidem liberto postea per epistulam alias etiam res donauit, in quibus de Seia et Pamphilo ita est locuta: 'Τιτία τοῖς κληρονόμοις μου χαίρειν.
ティティアは遺言によって、解放奴隷であり乳姉妹でもあるセイアを、12分の1の相続分の相続人に指定していた。 また、自身の解放奴隷パンピルスに対し、遺託によって諸々の土地を与えたが、その中にはコローネー周辺の、共有地と呼ばれていた土地もあった。 その後、彼女は書簡を通じて同じ解放奴隷に他の物をも贈与したが、その中でセイアとパンピルスについて次のように述べた。 「ティティアから私の相続人たちへ、挨拶を送る。
βούλομαι βέβαια είναι τά υποτεταγμένα, ὅσα ἔφθασα εἰς τὸ ὄνομα το Παμφίλου πεποιηκέναι.
私は、私がパンピルスの名において既に行うに至った、以下に記されるすべてのことが有効であることを望む。
ἐάν Σεΐα ἡ σύντροφος μου κληρόνομος μή γένηται, ἐξ οὖ γέγραφα αὐτὴν μέρους, βούλομαι αὐτῇ δοθῆναι τὴν σύγκτησιν τὴν περί Κολώνην'.
もし私の乳姉妹セイアが、私が彼女を指定した相続分から相続人にならないならば、コローネー周辺の共有地が彼女に与えられることを望む。
quaesitum est, cum Seia liberta omissa parte hereditatis ei testamento adscripta ex codicillis fideicommissum, id est σύγκτησιν Circa Colonen, eligat, an, si Pamphilus ex causa fideicommissi eadem praedia uindicet, doli mali exceptione summoueri debeat.
」解放奴隷セイアが、遺言で自身に割り当てられた相続分を放棄して、コディキルスに基づく遺託、すなわちコローネー周辺の共有地を選択する場合において、もしパンピルスが遺託に基づき同じ土地の所有権を主張するなら、彼は悪意の抗弁によって退けられるべきか、という点が問われた。
respondit translatum uideri fideicommissum praediorum, id est σύγκτησιν quae est circa Colonen, in Seiam libertam.
答えた。 土地の遺託、すなわちコローネー周辺の共有地は、解放奴隷セイアに移転されたものとみなされる。
§34.4.30.2Ab heredibus petierat, ut, si in prouincia decessisset, sexaginta Lucio Titio darentur, ut is corpus eius curaret in patriam reportari, et adiecerat haec uerba: 'cui concedi uolo, si quid ex ea pecunia supererit.
ある者が相続人たちに対し、もし彼が属州で死亡した場合には、ルキウス・ティティウスに60が与えられ、彼が彼の遺体を祖国へ送り返す手配をするようにと求めており、さらに次の言葉を付け加えていた。 「その金から残るものがあれば、それを彼に譲渡することを私は望む。
eadem die codicillos ad heredes suos ita scripserat: 'peto a uobis, ut, siue in prouincia siue in uia aliquid mihi humanitus acciderit, corpus meum curetis et in Campania et in monumentum filiorum meorum reportare'.
」同じ日に、彼は自身の相続人たちに向けて次のようなコディキルスを書いていた。 「あなた方に求めます、もし属州において、あるいは旅の途中で、私に人間的なことが起こったなら、あなた方が私の遺体をカムパニアへ、そして私の子供たちの墓へと連れ戻すよう手配してください。
quaesitum est, an id, quod superfuerit ex sexaginta, a Lucio Titio tacite ademerit.
」60のうちに残るはずであったものを、彼がルキウス・ティティウスから黙示的に取り消したことになるか、という点が問われた。
respondit ademptum uideri.
答えた。 取り消されたものとみなされる。
§34.4.30.3Qui filias ex disparibus portionibus testamento heredes instituerat, paene omnium bonorum suorum eodem testamento diuisionem fecit, deinde haec uerba adiecit: 'τὰ δὲ λοιπά πάντα τῶν ὑπαρχόντων μου, ὁμοίως καὶ τὰ τῆς κληρονομίας βάρη ἔσται μόνων τῶν δύο μου θυγατέρων Πρίμης καὶ Σεκούνδης ἢ τῆς ἐξ αὐτῶν περιούσης'.
遺言によって不均等な相続分で娘たちを相続人に指定していたある者が、同じ遺言において、自身の財産のほぼすべてについて分割を行い、その後次の言葉を付け加えた。 「私の財産のその他すべての残余、同様に相続債務もまた、私の二人の娘プリーマとセクンダ、あるいは彼女らのうち生き残っている者だけに属するものとする。
postea codicillis longe aliam diuisionem fecit bonorum inter easdem, inter quas et testamento diuiserat, quaedam tamen nulli nominatim dedit.
」その後、彼はコディキルスによって、遺言で分割したのと同じ娘たちの間で、財産について全く異なる分割を行ったが、いくつかの物については、名指しで誰にも与えなかった。
quaesitum est, an Prima et Secunda filiae ex uerbis testamenti consequi possint, ut solae habeant ea, quae nominatim nulli relicta sunt in diuisione, quae nouissima a patre facta est.
娘プリーマとセクンダは、遺言の文言に基づいて、父親によって最後になされた分割において名指しで誰にも残されなかったものを、彼女たちだけが獲得できるか、という点が問われた。
respondit non a tota uoluntate recessisse uideri, sed his tantum rebus quas reformasset.
答えた。 父親は遺言の意思全体を撤回したとはみなされず、ただ彼が改めた事柄についてのみ撤回したとみなされる。
§34.4.30.4Cum post apertas tabulas testamenti Priscillianus uixerit, de cuius legato portioneque hereditatis mater epistula ita cauerat: 'quoniam cognoui Priscillianum filium meum in extremis esse, iustissimum et piissimum duxi portionem eius hereditatis, quam ei testamento dederam, legare Mariano fratri meo et Ianuario marito meo aequis portionibus: et si quid ei amplius legaueram, ut si quid ei humanitus contigerit, do lego darique eis uolo': postea ex eadem infirmitate Priscillianus decessit.
遺言書が開封された後にプリスキリアヌスが生存しており、彼の遺贈および相続分について、母親が書簡の中で次のように規定していた。 「私の息子プリスキリアヌスが瀕死の状態にあることを知ったので、私が彼に遺言で与えていた相続分を、私の兄弟マリアヌスと私の夫ヤーヌアリウスに均等な割合で遺贈することが、最も正しく、かつ最も敬愛にかなうと考えた。 また、もし私が彼にさらに何らかの遺贈をしていたなら、彼に人間的なことが起こった場合、私はそれを彼らに与え、遺贈し、かつ与えられることを望む。 」その後、プリスキリアヌスは同じ病気によって死亡した。
quaesitum est, an legatum quoque eius ad Ianuarium et Marianum ex causa fideicommissi pertineat.
彼の遺贈分もまた、遺託を原因としてヤーヌアリウスとマリアヌスに帰属するか、という点が問われた。
respondit posse uideri, si decessisset ex ea infirmitate, omnimodo et legatum ad eos de quibus quaereretur transtulisse.
答えた。 もし彼がその病気によって死亡したのであるならば、問題の者たちに対して遺贈分をも全面的に移転したものとみなすことができる。

語釈・文法注

  1. §34.4.30.prreddere — 不定詞 reddere は、直前の committo, ut... uelis と並列関係にあり、遺託(fideicommissum)の実行を指示する命令的用法として用いられている。
  2. §34.4.30.prcerta sum autem te, Maeui, pro tua pietate petiturum — 女性単数形容詞 certa と sum に、対格不定詞句(主語対格 te、不定詞 petiturum [esse])が続く。形容詞が対格不定詞を従える構文であり、certa sum から遺言者が女性であることがわかる。
  3. §34.4.30.1omissa parte hereditatis ei testamento adscripta — omissa parte は絶対奪格で、hereditatis(属格)が修飾する。代名詞 ei(与格)は動詞の形容詞(分詞)adscripta(parte を修飾)に係る。
  4. §34.4.30.3sed his tantum rebus — 前半の a tota uoluntate(奪格)に対応して、前置詞 a(または ab)が後続する奪格 his tantum rebus の前で省略されている。
  5. §34.4.30.4ut si quid — ut は前文の遺贈に関する条件を補強するか、または全体の帰結節に導入する役割を持つ。si quid... contigerit(完了未来)は「もし何らかのことが起これば」という死を遠回しに言う慣用表現である。

この箇所を引用する

ユスティニアヌス1世, 学説彙纂 §34.4.30.pr-34.4.30.4. Humanitext Reader, https://reader.humanitext.ai/text/urn:cts:latinLit:phi2806.phi002.humanitext-lat1:34.4.30.pr-34.4.30.4

AIによる草稿訳である旨と閲覧日を添えてください。

訳文・注・要旨はAIによる草稿で、読者の指摘により改訂されています。