Humanitext Reader

ユスティニアヌス1世 · 学説彙纂 §34.4.3.pr-34.4.3.11

遺贈の移転と遅滞や敵対関係による撤回

5235 / 9271 箇所 · ラテン語

要旨

ウルピアーヌスが、遺贈や信託遺贈の適法な移転、履行遅滞が生じた場合の権利帰属、条件の撤回可能性、敵対関係が生じたことによる撤回の有効性など、遺贈の剥奪・変更に関する様々なケースを検討している。

[ULPIANUS libro uicesimo quarto ad Sabinum. ]
[ウルピアーヌス、『サビヌス註釈』第24巻] もし誰かが以下のように遺贈したとする。
§34.4.3.prSi quis ita legauerit: 'Titio fundum do lego: si Titius decesserit, Seio heres meus dare damnas esto', recte translatum legatum uidetur.
「ティティウスに土地を与え遺贈する。 もしティティウスが死亡したならば、私の相続人はセイウスにこれを与える義務を負う。 」この場合、遺贈は適法に移転されたとみなされる。
sed et si iam mortuo eo, cui legatum erat, easdem res transtulerit, Sempronio debetur.
しかし、遺贈を受けていた者がすでに死亡している状態で、遺言者が同じ財産を移転させた場合であっても、センプロニウスに支払いが義務づけられる。
§34.4.3.1Si quis Titio legauerit sic: 'Titio dato aut, si Titius ante decesserit quam accipiat, Sempronio dato', secundum meram suptilitatem utrique obligatum uideri heredem, id est et Sempronio et heredi Titii.
もし誰かがティティウスに次のように遺贈したとする。 「ティティウスに与えよ。 あるいは、ティティウスが受け取る前に死亡したならば、センプロニウスに与えよ。 」厳密な法理によれば、相続人は両者、すなわちセンプロニウスとティティウスの相続人の両方に対して義務を負うとみなされる。
sed si quidem mora Titio ab herede facta est, ad heredes eius legati exactio transmittitur Sempronio repellendo: sin autem nulla mora intercesserit, tunc Sempronius legatum accipit, et non Titii heredes.
しかし、相続人によってティティウスへの遅滞が生じていたならば、その遺贈を請求する権利は彼の相続人へと移転し、センプロニウスは排除される。 これに対し、もし何の遅滞も生じていなかったならば、そのときはセンプロニウスが遺贈を受け取り、ティティウスの相続人は受け取らない。
sed si ante diem legati cedentem decesserit Titius, soli Sempronio debetur legatum.
もっとも、遺贈の権利発生日の前にティティウスが死亡したならば、遺贈はセンプロニウスのみに支払われるべきである。
§34.4.3.2Idem dicendum est et fideicommissa hereditate puero data aut, si ante restitutam decessisset, matri eius relicta: ut, si puer ante diem legati cedentem decessisset, matri debeatur, si postea, ad pupilli heredes fideicommissum transmittatur utpote re ipsa mora subsecuta.
同じことは、信託遺贈された遺産が未成年に与えられ、あるいは、引き渡される前に彼が死亡した場合には、彼の母親に残されたというケースについても言われるべきである。 すなわち、もしその未成年が権利発生日の前に死亡したならば、母親に支払われるべきであり、もしその後に死亡したならば、実際に遅滞がそれに続いたものとして、信託遺贈は被後見人の相続人に移転する。
§34.4.3.3Sed et cum quis ita legasset: 'heres meus Titio dato: si non dederit, Sempronio,dato', ita demum Sempronio debetur, si dies eius in persona Titii non cessisset.
しかし、ある人がこのように遺贈した場合も、すなわち「私の相続人はティティウスに与えよ。 もし与えなかったならば、センプロニウスに与えよ」とした場合、ティティウスに関してその権利発生日が到来していなかった場合にのみ、センプロニウスに支払われるべきである。
§34.4.3.4Si quis ita legauerit: 'heres meus Titio fundum dato et si Titius eum fundum alienauerit, heres meus eundem fundum Seio dato', oneratus est heres: non enim a Titio fideicommissum relictum est, si alienasset fundum, sed ab herede ei legatum est.
もし誰かが以下のように遺贈したとする。 「私の相続人はティティウスに土地を与えよ。 そして、もしティティウスがその土地を譲渡したならば、私の相続人はその同じ土地をセイウスに与えよ。 」この場合、相続人が義務を課されている。 なぜなら、土地を譲渡したならばという信託遺贈は、ティティウスによって残されたのではなく、相続人によって彼に遺贈されたからである。
heres igitur debebit doli exceptione posita prospicere sibi cautione a Titio de fundo non alienando.
したがって、相続人は、悪意の抗弁を提示された場合に備えて、土地を譲渡しないことについてのティティウスからの保証によって自らの利益を守らなければならない。
§34.4.3.5Si quis plus quam dedit ademerit, ademptio ualet, ueluti si quis uiginti legauerit et quadraginta ademerit.
もし誰かが、与えたものよりも多くの額を剥奪した場合、その剥奪は有効である。 たとえば、ある人が20を遺贈し、40を剥奪した場合がこれに当たる。
§34.4.3.6Si loci usum fructum leget testator et iter adimat, non ualet ademptio nec uitiatur legatum: sicuti qui proprietatem fundi legat, iter adimendo legatum non minuit.
もし遺言者が、ある場所の用益権を遺贈し、通行権を剥奪したとしても、その剥奪は無効であり、遺贈も損なわれない。 これは、土地の所有権を遺贈する者が、通行権を剥奪することによっては、遺贈を縮小しないのと同じである。
§34.4.3.7Si duobus Titiis separatim legauerit et uni ademerit nec appareat, cui ademptum sit, utrique legatum debetur, quemadmodum et in dando, si non appareat cui datum sit, dicemus neutri legatum.
もし二人の同名のティティウスに別々に遺贈し、そのうちの一人から剥奪したが、どちらから剥奪されたかが明らかでない場合、両者に遺贈が支払われるべきである。 これは、与える場合において、誰に与えられたかが明らかでないときには、どちらにも遺贈されないと言うのと同様である。
§34.4.3.8Si Titio fundus pure eidemque sub condicione legatus sit, deinde postea ademptum sit sic: ‘Titio fundum, quem sub condicione legaui, heres meus ne dato', ex nulla datione debetur, nisi specialiter dixerit pure eum legatum uelle accipere.
もしティティウスに、ある土地が無条件で遺贈され、かつ同じ土地が条件付きでも遺贈されており、その後、次のように剥奪されたとする。 「ティティウスに、私が条件付きで遺贈した土地を、私の相続人は与えるな。 」この場合、いずれの授与からも支払われるべき義務は生じない。 ただし、彼が無条件で遺贈された方をティティウスが受け取ることを望むと特別に述べた場合は別である。
§34.4.3.9Condicio legati an adimi possit uel hereditatis uel statuliberi, uidendum.
遺贈の、あるいは相続の、あるいは条件付自由人の条件が剥奪されうるかどうかは、検討を要する。
et Iulianus scribit in statulibero detractam condicionem non repraesentare libertatem.
そして、ユリアヌスは、条件付自由人において条件が取り除かれたとしても、自由が直ちに発生するわけではないと書いている。
Papinianus quoque libro septimo decimo quaestionum scribit generaliter condicionem adimi non posse: nec enim datur, inquit, condicio, sed adscribitur: quod autem adscribitur, non potest adimi, sed quod datur.
パピニアヌスもまた『異見録』第17巻において、一般に条件は剥奪されえないと書いている。 すなわち、彼は言う、条件は与えられるのではなく、書き添えられるのである。 書き添えられるものは剥奪されえず、与えられるもののみが剥奪されうるのである、と。
sed melius est sensum magis quam uerba amplecti et conditiones sicut adscribi, ita et adimi posse.
しかし、言葉よりも意図を重視すべきであり、条件は書き添えられうるのと同様に、剥奪されうるとする方が優れている。
§34.4.3.10Cum Titio centum testamento legasset et eidem codicillis ita legasset: 'Titio quinquaginta dumtaxat nec amplius heres meus dato', non amplius quinquaginta legatarium petiturum.
遺言によってティティウスに100を遺贈し、かつ補足遺言によって彼に次のように遺贈した場合。 「私の相続人は、ティティウスに50だけ、それ以上は与えるな。 」このとき、受遺者は50を超えて請求することはできない。
§34.4.3.11Non solum autem legata, sed et fideicommissa adimi possunt et quidem nuda uoluntate.
しかし、単に遺贈だけでなく、信託遺贈もまた剥奪されうる。 しかもそれは単純な意思によってなされうる。
unde quaeritur, an etiam inimicitiis interpositis fideicommissum non debeatur: et si quidem capitales uel grauissimae inimicitiae intercesserint, ademptum uideri quod relictum est: sin autem leuis offensa, manet fideicommissum.
そこから、敵対関係が生じた場合にも、信託遺贈は支払われるべきではないのかという問いが生じる。 そして、もしそれが生命に関わる、あるいは極めて重大な敵対関係が生じた場合には、残されたものは剥奪されたとみなされる。 しかし、軽い不和であるならば、信託遺贈は存続する。
secundum haec et in legato tractamus doli exceptione opposita.
これに従って、我々は遺贈についても、悪意の抗弁が提出された場合に備えて同様に扱う。

語釈・文法注

  1. 34.4.3.1Sempronio repellendo — `Sempronio repellendo` は、動形容詞(ゲールンディーウーム)の奪格であり、手段または随伴する状況を示し、「センプロニウスを排除して(排除することで)」と解釈される。
  2. 34.4.3.2re ipsa mora subsecuta — `re ipsa mora subsecuta` は、`utpote` に導かれる独立奪格(名詞+分詞)であり、事実に即して履行遅滞が生じた状態を説明している。
  3. 34.4.3.4doli exceptione posita — `doli exceptione posita` は独立奪格であり、将来における「悪意の抗弁の提示」という前提状況または条件を示す。
  4. 34.4.3.9non repraesentare libertatem — ここでの `repraesentare` は、条件付自由(statuliber)において条件が取り除かれても「自由を直ちに実現する(前倒しにする)」わけではないという特別な法的文脈の用法である。

この箇所を引用する

ユスティニアヌス1世, 学説彙纂 §34.4.3.pr-34.4.3.11. Humanitext Reader, https://reader.humanitext.ai/text/urn:cts:latinLit:phi2806.phi002.humanitext-lat1:34.4.3.pr-34.4.3.11

AIによる草稿訳である旨と閲覧日を添えてください。

訳文・注・要旨はAIによる草稿で、読者の指摘により改訂されています。