[SCAEUOLA libro tertio responsorum. ]
[スケーウォラ、『解答集』第3巻] 債権者が債務者に対して次のように遺贈した。
§34.3.31.prCreditor debitori legauit ita: 'Gaio Seio, quidquid mihi sub pignore hortorum suorum debuit, ab heredibus meis dari uolo': quaero, cum testator uiuus a Seio aliquid recepit, an id ex causa legati peti possit.
「ガイウス・セイウスに対し、彼がその庭園の質入れの下で私に対して負っていたすべての債務を、私の相続人たちによって与えられることを私は望む。 」私は問う、遺言者が生存中にセイウスから何らかの弁済を受け取っていた場合、それが遺贈を理由として請求されうるか。
respondit secundum ea quae proponerentur non posse.
彼は、提示された事実によれば、請求できないと答えた。
idem repetiit et ait item testatorem ante factos codicillos, quibus legauit, paene omnem pecuniam sortis et usurarum recepisse, ita ut modicum sortis et usurarum debeatur, et quaesiit, an ei repetitio competeret propter uerba ad praeteritum relata 'quidquid mihi debuit'.
同じ者がこれを繰り返し、遺言者が遺贈を定めたコディキルス(遺言補足書)を作成する前に、元本と利息のほぼ全額を受け取っており、そのため元本と利息のごく一部しか債務として残っていない状態であったと述べ、過去時制に言及した「私に対して負っていたすべて」という言葉に基づいて、彼に既払金の返還請求権(repetitio)が認められるかを尋ねた。
respondit: prius quidem secundum ea quae proponerentur recte responsum est, uerum posterius propter ea, quae in tempore adderentur, ita ab iudice aestimandum, ut inspiceret, obliuione pecuniae solutae, aut quod eo inscio numerata esset, id fecisset, an consulto, quod quantitatem quondam debitam, non ius liberationis dare uoluisset.
彼は答えた。 最初の問いに対しては、提示された事実に基づいて正しく答えられているが、後者の問いについては、時の事情として付け加えられた事柄に基づいて、裁判官が次の点を見極めるようにして判断すべきである。 すなわち、支払われた金を忘れていたためか、あるいは自分の知らないうちに支払われたためにそのような表現にしたのか、それとも、かつて負っていた額そのものを与えようとしたのであって、単なる免責の権利(債務免除)を与えるつもりではなかったという意図的なものであったのか、という点である。
§34.3.31.1Inter cetera liberto ita legauit: 'et si quid me uiuo gessit, rationes ab eo exigi ueto'.
とりわけ、解放奴隷に対して次のように遺贈した。 「また、彼が私の生存中に行ったいかなる管理についても、彼から計算の報告を求めることを禁ずる。
quaeritur, an chartas, in quibus rationes conscriptae sunt, item reliquas secundum accepta et expensa heredibus reddere debeat.
」問われているのは、計算が記された文書や、その他受け取りおよび支出に関する残りの報告書を、彼が相続人に引き渡すべきか否かである。
respondit ea de quibus quaereretur posse heredem uindicare, id autem, quod conseruis, qui remanent in hereditate, crediderit et in rem domini uersum esset, desisse in reliquis esse.
彼は、問われているそれらの物については、相続人が所有権返還請求(uindicare)をすることができるが、彼が相続財産に残留する同僚奴隷たちに貸し付け、かつ主人の利益に帰した部分については、未払残高(reliquae)の中にはもはや存在しない、と答えた。
§34.3.31.2Titia, quae duos tutores habuerat, ita cauit: 'rationem tutelae meae, quam egit Publius Maeuius cum Lucio Titio, reposci ab eo nolo': quaeritur, an, si qua pecunia apud eum ex tutela remansit, peti ab eo possit.
二人の後見人を有していたティティアは、次のように規定した。 「プブリウス・マエウィウスがルキウス・ティティウスとともに追行した後見の計算について、彼から請求されることを望まない。 」問われているのは、後見から生じた何らかの金銭が彼のところに残留していた場合、彼からそれを請求できるか否かである。
respondit nihil proponi, cur pecunia, quae pupillae esset et apud tutorem remaneret, legata uideretur.
彼は、被後見人のものであって後見人のところに残留している金銭が遺贈されたと見なされるべき理由は、何ら提示されていないと答えた。
§34.3.31.3Item quaeritur, an contutor liberatus uideretur.
同様に、共同後見人が免責されたと見なされるか否かが問われている。
respondit contutorem non liberari.
彼は、共同後見人は免責されないと答えた。
§34.3.31.4'Gaio Seio optime merito hoc amplius lego concedique uolo neque ab eo peti neque ab heredibus eius, quidquid mihi aut chirographis aut rationibus debitor est uel quidquid a me mutuum accepit uel fidem meam pro eo obligaui'.
「多大な功績のあったガイウス・セイウスに対し、さらに私は以下を遺贈し、かつ譲渡されることを望む。 彼が自筆証書あるいは帳簿によって私に対して負っているすべての債務、あるいは彼が私から借り入れたすべての金銭、あるいは私が彼のために保証した債務について、彼からもその相続人からも請求されないこと。
quaero, utrum id solum, quod eo tempore, quo testamentum fiebat, debebatur, legatum sit an et si quid ex ea summa usurarum nomine postea accessit legato cedat.
」私は問う、遺言が作成された当時に負っていた債務のみが遺贈されたのか、それとも、後にその金額から利息として生じた追加分も遺贈に帰属(cedat)するのか。
respondit secundum ea quae proponerentur uideri omnem obligationem Seio eius debiti per fideicommissum solui uoluisse.
彼は、提示された事実によれば、遺言信託(fideicommissum)によって、セイウスに対するその債務のすべての義務が消滅せしめられることを遺言者が望んだと見なされる、と答えた。
§34.3.31.5Item quaeritur, si postea nouatione facta et ampliata summa coeperit debere, an id, quod ex uetere contractu debebatur, nihilo minus in causa legati duret et an uero nouatione facta quasi nouus debitor ampliatae summae possit conueniri.
同様に問われているのは、その後に更改(nouatio)がなされて債務額が増加し、彼が新たな債務を負うに至った場合、古い契約から負っていた債務は、それにもかかわらず遺贈の効力(in causa legati)において存続するのか、そしてまた、更改がなされたことによって、増加した金額の新たな債務者であるかのように彼が提訴されうるのか。
respondit id dumtaxat legatum uideri quod tunc debuisset, si tamen mansit in ea uoluntate testator, quae tunc fuisset.
彼は、当時負っていたであろう額のみが遺贈されたと見なされる、ただし遺言者が当時抱いていた意思を維持していた場合に限る、と答えた。