Humanitext Reader

ユスティニアヌス1世 · 学説彙纂 §34.3.28.pr-34.3.28.5

債務および後見責任の免除に関する遺贈の解釈

5228 / 9271 箇所 · ラテン語

要旨

スカエウォラによる、債務免除や後見管理責任の免除に関する遺贈・信託遺贈の範囲と解釈についての事例集。

[SCAEUOLA libro sexto decimo digestorum. ] §34.3.28.prAurelius Symphorus fideiusserat pro tutore quodam et decedens cisdem pupillis legauit in haec ucrba: 'Arellio Latino et Arellio Felici singulis quina, cum quis eorum quattuordecim annorum fuerit: ad quod tempus praestari eis uolo singulis alimentorum nomine menstruos denarios senos et uestiarii nomine annuos denarios uiginti quinque.
[スカエウォラ『学説彙纂』第16巻] アウレリウス・シュンポルスはある後見人のために保証人になっていたが、死亡するにあたり、同一の被後見人たちに次の言葉で遺贈した。 「アレッリウス・ラティヌスとアレッリウス・フェリクスに対し、彼らのうちのいずれかが14歳になったときに、それぞれ5千ずつを。 その時まで、彼らそれぞれに対し、養育費の名目で毎月6デナリウスを、被服費の名目で毎年25デナリウスを支払うことを私は望む。
quo legato contenti esse debetis, quando tutela uestra non minimo damno rationem meam adflixerit.
あなたがたの被後見監督が私の計算に少なくない損失を与えて打撃を与えたのであるから、あなたがたはこの遺贈に満足すべきである。
a uobis autem, heredes mei, peto, ne quid ex ratione tutelae ab his exigere uel ab hoc legato eorum retinere uelitis'.
また、私の相続人たちよ、あなたがたには、被後見監督の計算から彼らに何ものをも請求せず、また彼らのこの遺贈から何ものをも留保しないように求める。
quaesitum est, si heres eius ex causa fideiussionis aliquid praestiterit, an herede filiorum eius, pro quo fideiusserat, repetere possit.
」彼の相続人が保証関係に基づいて何かを支払った場合、彼が保証人となっていたあの者の息子たちの相続人に対して、回収を求めることができるかという問いがなされた。
respondit uerbis quae proponerentur id solum uideri heredum fidei commissum, ne exigerent, quod ex ratione tutelae, quam ipse Symphorus administrauerat, ab Arelliis sibi deberetur.
提示された文言においては、シュンポルス自身が管理していた後見の計算に基づいてアレッリウスたちから自分たちに債務があるものについて、請求を行わないことのみが、相続人に対する信託遺贈とみなされる、と回答した。
§34.3.28.1Testamento facto debitoribus liberationem reliquerat, post inciso lino et recognito testamento aliud testamentum fecit, in quo repetit legatum his uerbis: 'quibusque legata in eo testamento quod incideram dedi, omnia rata esse et quaequae scripta sunt uolo'.
ある者が、遺言書を作成して債務者たちに債務免除を遺贈していたが、後に糸を切り、遺言書を書き直して別の遺言書を作成し、その中で次の言葉によって遺贈を繰り返した。 「私が糸を切ったあの遺言書において私が遺贈を与えたすべての人々に対して、その遺贈がすべて有効であり、そこに書かれたあらゆるものが有効であることを私は望む。
quaesitum est, adita ex sequenti testamento hereditate an debitores, quibus priori testamento liberatio relicta erat, consequi possint, ut etiam eius quantitatis nomine, quam post prius testamentum debere coeperant, liberarentur, et si ab his heredes petere coeperint, an doli mali exceptione summouerentur.
」第二の遺言に基づく相続が開始された後、第一の遺言で債務免除を遺贈されていた債務者たちが、第一の遺言の作成後に負うようになった債務の額についても免除されることを得られるか、また、もし相続人たちが彼らに対して請求を始めた場合、悪意の抗弁によってそれを退けることができるかという問いがなされた。
respondit non liberari.
免除されない、と回答した。
§34.3.28.2Titius Seio debitori suo ita legauit: 'do lego Seio denarios decem: item dono illi, quidquid sortis et usurarum nomine mihi debebat'.
ティティウスは、自らの債務者であるセイウスに次のように遺贈した。 「私はセイウスに10デナリウスを遺贈する。 同様に、彼が元本および利息の名目で私に負っていた一切のものを彼に贈与する。
praeterea generaliter damnauit heredes fideique eorum commisit, uti darent restituerent unicuique, quidquid ei legasset.
」さらに彼は、相続人たちに対して、彼がそれぞれの人に遺贈した一切のものを与え引き渡すよう、一般的に義務づけ、その信託に委ねた。
postea Seius aliam praeterea pecuniam a Titio mutuatus est.
その後、セイウスはティティウスからさらに別の金を借り入れた。
quaero, an haec quoque pecunia, quae post testamentum factum data esset Seio, legata intellegitur.
遺言が作成された後にセイウスに与えられたこの金もまた、遺贈されたと解されるかという問いがなされた。
respondit, cum in praeteritum tempus uerba collata proponerentur, non esse posterius credendum legatum.
過去の時制に向けられた文言が提示されているのであるから、その後の貸付けが遺贈されたと信じるべきではない、と回答した。
§34.3.28.3Titius testamento facto et filiis heredibus institutis de patre tutore suo quondam facto ita locutus est: 'Seium patrem meum liberatum esse uolo ab actione tutelae'.
ティティウスは、遺言を作成して息子たちを相続人に指定した上で、かつて自らの後見人であった父親について、次のように述べた。 「私の父セイウスが、後見に基づく訴えから免除されることを望む。
quaero, haec uerba quatenus accipi debent, id est an pecunias, quas uel ex uenditionibus rerum factis aut ex nominibus exactis in suos usus conuertit uel nomine suo faenerauit, filiis et heredibus testatoris nepotibus suis debeat reddere.
」これらの文言はどこまで受け入れられるべきか、すなわち、財産の売却や債権の回収によって自らの用途に流用した金銭、あるいは自らの名義で貸し付けた金銭を、遺言者の息子たちであり、自らの孫にあたる相続人たちに対して、彼が返還しなければならないかという問いがなされた。
respondit eum, cuius notio est, aestimaturum.
認知権限を有する者がこれを判断するであろう、と回答した。
praesumptio enim propter naturalem affectum facit omnia patri uideri concessa, nisi aliud sensisse testatorem ab heredibus eius approbetur.
なぜなら、自然の情愛による推定により、相続人たちによって遺言者が別の意図を持っていたことが立証されない限り、すべてのものが父親に認められたとみなされるからである。
§34.3.28.4Maeuia testamento suo alterum ex heredibus suis actione tutelae uoluit liberari his uerbis: 'rationem tutelae, quam egit Iulius Paulus cum Antistio Cicerone, posci ab eo nolo eoque nomine causa omni liberatum esse uolo': quaero, an, si qua pecunia ex tutela apud eum remansit, peti ab eo possit.
マエウィアは、遺言によって自らの相続人のうちの一人を、次の言葉で後見に基づく訴えから免除することを望んだ。 「ユリウス・パウルスがアンティスティウス・キケロとともに行った後見の計算が、彼に要求されないことを望み、その名目において彼がすべての責任から免除されることを望む。 」もし後見から生じた金銭が彼の手元に残っていた場合、それを彼に対して請求することができるかという問いがなされた。
respondit nihil proponi, cur pecunia, quae pupillae est et apud tutorem posita maneret, legata uideretur.
被後見人のものであり、後見人のもとに置かれたままになっている金銭が、遺贈されたとみなされるべき理由は何も提示されていない、と回答した。
§34.3.28.5Testamento ita scripserat: 'Titio adfini meo, quidquid mihi quacumque ex causa debebat, remitti uolo eoque amplius decem do': codicillis ita scripsit: 'Titio hoc amplius adfini et debitori meo usuram pecuniae, quam mihi debet, ab herede meo donec aduiuet: quod si exigere ultra uoluntatem meam putauerit, eius sortis usuram eidem Titio ab heredibus meis donec uiuit praestari uolo'.
遺言書に次のように書かれていた。 「私の姻戚ティティウスに対し、彼がどのような原因からであれ私に負っていた一切のものを免除することを望み、さらにそれ以上に10を与える。 」補足遺言には次のように書かれていた。 「私の姻戚であり債務者であるティティウスに対し、これに加えて、彼が私に負っている金銭の利息を、彼が生きている限り私の相続人が支払うことを望む。 ただし、もし私の相続人が私の意図を超えて請求しようと考えた場合には、当該元本の利息が同一のティティウスに対し、彼が生きている限り私の相続人たちから支払われることを私は望む。
quaesitum est, cum augendi potius quam minuendi testator uoluntatem habuerit, an heredes ex causa fideicommissi Titio teneantur, ut eum omni debito liberent.
」遺言者が減額するよりもむしろ増額する意図を持っていたと思われる中で、相続人たちが信託遺贈に基づき、ティティウスをすべての債務から免除する義務を負うかという問いがなされた。
respondit secundum ea quae proponerentur uideri minutum legatum, quod primo dederat.
提示された事実によれば、彼が最初に与えていた遺贈が減額されたとみなされる、と回答した。

語釈・文法注

  1. 34.3.28.prquina — kina は配分数詞の「それぞれ5つ」を意味するが、遺贈の文脈では通常 quina milia(5千、セステルティウスやデナリウスなど)の省略として解釈される。
  2. 34.3.28.prherede filiorum eius, pro quo fideiusserat — eius, pro quo fideiusserat は保証の主債務者である後見人を指し、filiorum eius は「彼の(その後見人の)息子たちの」を意味する。全体として「彼が保証人となっていたあの者(後見人)の息子たちの相続人から」という意味になり、求償権の相手方を示している。
  3. 34.3.28.1quibusque legata in eo testamento quod incideram dedi, omnia rata esse et quaequae scripta sunt uolo — quibusque は et iis quibus(そして〜である人々に対して)の省略。incideram(私が切り裂いた)は、最初の遺言書の糸を切って無効化した行為を指す。第二の遺言において、破棄された第一の遺言の遺贈の効力を再度認める(rata esse)形式をとっている。
  4. 34.3.28.3eum, cuius notio est, aestimaturum — eum, cuius notio est は「認知権限(裁判管轄・審理権)を有する者」、すなわち当該事件を審理する裁判官や執政官を指す。aestimaturum [esse] は未来不定詞で、その裁判官が事実関係と公平の観点から、免責の範囲を裁量によって評価・決定することを示す。
  5. 34.3.28.5uideri minutum legatum — 最初の遺言(遺贈)ではすべての債務の免除(remitti uolo)を定めていたが、補足遺言で「債務の利息を生涯にわたり支払う」とした。これは元本債務が依然として存続することを前提とするため、最初の全面的な免責の遺贈が、部分的な利益の付与へと「縮小された」(minutum)と判断される。

この箇所を引用する

ユスティニアヌス1世, 学説彙纂 §34.3.28.pr-34.3.28.5. Humanitext Reader, https://reader.humanitext.ai/text/urn:cts:latinLit:phi2806.phi002.humanitext-lat1:34.3.28.pr-34.3.28.5

AIによる草稿訳である旨と閲覧日を添えてください。

訳文・注・要旨はAIによる草稿で、読者の指摘により改訂されています。