[IDEM libro nono ad Quintum Mucium. ]
[同著者、クイントゥス・ムキウスへの註解第九巻] クイントゥス・ムキウスは次のように書いている。
§34.2.34.prScribit Quintus Mucius: si aurum suum omne pater familias uxori suae legasset, id aurum, quod aurifici faciundum dedisset aut quod ei deberetur, si ab aurifice ei repensum non esset, mulieri non debetur.
もし家父長が自分のすべての金を妻に遺贈した場合、加工のために金細工人に引き渡していた金、あるいは彼に支払われるべきであった金は、もし金細工人から彼に引き渡されていなかったのであれば、その女性には支払われない。
РOMPONIUS. hoc ex parte uerum est, ex parte falsum.
ポンポニウス。 これは一部は正しく、一部は誤りである。
nam de eo, quod debetur, sine dubio: ut puta si auri libras stipulatus fuerit, hoc aurum quod ei deberetur ex stipulatu, non pertinet ad uxorem, cum illius factum adhuc non sit: id enim, quod suum esset, non quod in actione haberet, legauit.
なぜなら、支払われるべき金については疑いなく正しい。 たとえば、もし彼が金の一定ポンドを問答契約していたなら、この問答契約に基づいて彼に支払われるべきであるこの金は、妻には帰属しない。 それはまだ彼の所有物になっていないからである。 なぜなら、彼は自分の所有しているものを遺贈したのであり、訴権によって有しているものを遺贈したのではないからである。
in aurifice falsum est, si aurum dederit ita, ut ex eo auro aliquid sibi faceret: nam tunc, licet apud aurificem sit aurum, dominium tamen non mutauit manet tamen eius qui dedit et tantum uidetur mercedem praestaturus pro opera aurifici: per quod eo perducimur, ut nihilo minus uxori debeatur.
金細工人のケースにおいては、もし彼が、その金から何かを自分のために作るようにと金を渡したのであれば、(ムキウスの説は)誤りである。 なぜなら、その場合、金が金細工人のもとにあるとしても、所有権は移転しておらず、それを渡した者の所有にとどまり、彼は金細工人の仕事に対して単に報酬を支払う予定であるとみなされるからである。 これによって、私たちは、それがやはり妻に支払われるべきであるという結論に導かれる。
quod si aurum dedit aurifici, ut non tamen ex eo auro fieret sibi aliquod corpusculum, sed ex alio, tunc, quatenus dominium transit eius auri ad aurificem (quippe quasi permutationem fecisse uideatur), et hoc aurum non transibit ad uxorem.
しかし、もし彼が、その金からではなく、別の金から何か特定の製品が自分のために作られるようにと金を金細工人に渡したのであれば、そのときには、その金の所有権が金細工人に移転する(あたかも交換を行ったかのように見えるからである)限りにおいて、この金は妻には移行しないであろう。
§34.2.34.1Item scribit Quintus Mucius, si maritus uxori, cum haberet quinque pondo auri, legasset ita: 'aurum quodcumque uxoris causa paratum esset, uti heres uxori daret', etiamsi libra auri inde uenisset et mortis tempore amplius quam quattuor librae non deprehendentur, in totis quinque libris heredem esse obligatum, quoniam articulus est praesentis temporis demonstrationem in se continens.
同様にクイントゥス・ムキウスは書いている。 夫が、5ポンドの金を持っていた時に、妻に対して「妻のために用意されていたすべての金を、相続人は妻に与えるべし」と遺贈した場合、たとえそこから1ポンドの金が処分され、死亡の時に4ポンドより多くは見出されなかったとしても、相続人は全5ポンドについて義務を負う。 なぜなら、その語句は現在時に関する指定をそのうちに含んでいるからである。
quod ipsum quantum ad ipsam iuris obligationem pertineat, recte dicetur, id est ut ipso iure heres sit obligatus.
これ自体、法の義務そのものに関する限りにおいては、正しく言われるであろう。 すなわち、法律上当然に相続人が義務を負うということである。
uerum sciendum, si in hoc alienauerit testator inde libram, quod deminuere uellet ex legato uxoris suae, tunc mutata uoluntas defuncti locum faciet doli mali exceptioni, ut, si perseuerauerit mulier in petendis quinque libris, exceptione doli mali submoueatur.
しかし知っておくべきこととして、もし遺言者が、妻への遺贈を減らそうと望んだために、そこから1ポンドを処分したのであれば、そのときには被相続人の変更された意思は悪意の抗弁に道を開く。 その結果、もし女性がなおも5ポンドを請求し続けるならば、悪意の抗弁によって退けられる。
sed si ex necessitate aliqua compulsus testator, non quod uellet deminuere ex legato, tunc mulieri ipso iure quinque librae auri debebuntur nec doli mali exceptio nocebit aduersus petentem.
しかし、もし遺言者が何らかの必要性に迫られて処分したのであり、遺贈を減らすことを望んだのではないならば、そのときには法律上当然に5ポンドの金が女性に支払われるべきであり、請求者に対して悪意の抗弁が害を及ぼすことはない。
§34.2.34.2Quod si ita legasset uxori 'aurum quod eius causa paratum erit', tunc rectissime scribit Quintus Mucius, ut haec scriptura habeat in se et demonstrationem legati et argumentum: ideoque ipso iure alienata libra auri amplius quattuor pondo non remanebunt in obligatione, nec erit utendum distinctione, qua ex causa alienauerit testator.
しかし、もし妻に「彼女のために用意されるであろう金」と遺贈していたなら、そのときには、クイントゥス・ムキウスが極めて正しく書いているように、この文言は遺贈の指定とその実質の両方をそのうちに含んでいる。 したがって、1ポンドの金が処分された場合には、法律上当然に、4ポンドを超える分は義務のうちに留まらず、遺言者がどのような理由で処分したのかという区別を用いる必要はなくなる。