Humanitext Reader

ユスティニアヌス1世 · 学説彙纂 §34.2.25.pr-34.2.25.12

衣服の遺贈の範囲と婦人装飾品や化粧用具の区別

5185 / 9271 箇所 · ラテン語

要旨

衣物(衣服)の遺贈の範囲に何が含まれるか(フェルト、タペストリー、各種の被り物や靴類、皮など)について、ウルピアヌスがアリストやポンポニウスらの見解を整理し、さらに「婦人用の装飾品(オルナメンタ)」と「婦人用の化粧・盥洗用具(ムンドゥス)」の定義と具体例を区別して記述している。

[ULPIANUS libro quadragesimo quarto ad Sabinum. ] §34.2.25.prArgumento sunt etiam nationes quaedam, ueluti Sarmatarum, quae pellibus teguntur.
[ウルピアヌス、同『サビヌス註釈』第44巻] また、いくつかの民族、たとえばサルマティア人のように、皮衣を身にまとっている者たちもその証拠となる。
§34.2.25.1Aristo etiam coactilia uesti cedere ait et tegimenta supselliorum huic legato cedere.
アリストはまた、フェルト製品も衣服に帰属し、ベンチの覆いもこの遺贈に帰属すると言う。
§34.2.25.2Uittae margaritarum, item fibulae ornamentorum magis quam uestis sunt.
真珠のヘアバンド、同様にブローチは、衣服というよりは装飾品に属する。
§34.2.25.3Tapeta uesti cedunt, quae aut sterni aut inici solent: sed stragulas et babylonica, quae equis insterni solent, non puto uestis esse.
敷くか、あるいは掛けるのが常であるタペストリーは衣服に帰属する。 しかし、馬に敷くのが常である敷布やバビロニア風の毛布は、衣服ではないと私は考える。
§34.2.25.4Fasciae crurales pedulesque et inpilia uestis loco sunt, quia partem corporis uestiunt.
脚絆、靴下、フェルト靴は、身体の一部を覆うものであるため、衣服の代わりとなる。
alia causa est udonum, quia usum calciamentorum praestant.
羊毛のソックスの事情は異なる。 なぜなら、それらは履物の役割を果たすからである。
§34.2.25.5Ceruicalia quoque uestis nomine continentur.
枕もまた衣服の名に含まれる。
§34.2.25.6Si quis addiderit 'uestem suam', apparet de ea eum sensisse, quam ipse in usus suos habuit.
もし誰かが「自分の衣服」と言い添えたなら、彼が自分自身の用途のために所有していた衣服を意味したことは明らかである。
§34.2.25.7Culcitae etiam uestis erunt.
マットレスもまた衣服となるであろう。
§34.2.25.8Item pelles caprinae et agninae uestis erunt.
同様に、山羊や羊の皮も衣服となるであろう。
§34.2.25.9Muliebri ueste legata et infantilem contineri et puellarum et uirginum Pomponius libro uicesimo secundo ad Sabinum recte scribit: mulieres enim omnes dici, quaecumque sexus feminini sunt.
婦人服が遺贈された場合、乳幼児のもの、少女のもの、そして未婚の女性のものも含まれるとポンポニウスは『サビヌス註釈』第22巻において正しく書いている。 なぜなら、女性の性別である者は誰であれ、すべて「女性」と呼ばれるからである。
§34.2.25.10Ornamenta muliebria sunt, quibus mulier ornatur, ueluti inaures armillae uiriolae anuli praeter signatorios et omnia, quae ad aliam rem nullam parantur, nisi corporis ornandi causa: quo ex numero etiam haec sunt: aurum gemmae lapilli, quia aliam nullam in se utilitatem habent.
婦人用の装飾品とは、女性が身に飾るものであり、たとえば、イヤリング、ブレスレット、腕輪、印章用以外の指輪、および身体を飾るため以外に他のいかなる目的のためにも備えられないすべての物である。 この数の中には、金、宝石、小貴石も含まれる。 なぜなら、これらはそれ自体の中に他にいかなる実用性も持たないからである。
mundus mulieris est, quo mulier mundior fit: continentur eo specula matulae unguenta uasa unguentaria et si qua similia dici possunt, ueluti lauatio riscus.
婦人用の化粧用具(ムンドゥス)とは、それによって女性がより小綺麗になるものである。 それには、鏡、尿瓶(あるいは洗面器)、香油、香油入れ、およびこれらに類すると言えるもの、たとえば入浴用具、衣裳箪笥(リスクス)が含まれる。
ornamentorum haec: uittae mitrae semimitrae calautica acus cum margarita, quam mulieres habere solent, reticula crocyfantia.
装飾品のうちには以下のものがある。 ヘアバンド、頭巾、半頭巾、被り物、女性たちが持つのが常である真珠付きのヘアピン、網状のヘアネット、サフラン色のヘアネットである。
sicut et mulier potest esse munda, non tamen ornata, ut solet contingere in his, quae se emundauerint lotae in balneo neque se ornauerint: et contra est aliqua ex somno statim ornata, non tamen conmundata.
ちょうど、女性は小綺麗でありながらも、装飾を凝らしていないことがあり得るように、――これは温浴槽で身体を洗い清めて、自分を飾らなかった人々に起こるのが常である――その逆もあり、睡眠から覚めてすぐに装飾を凝らしてはいるものの、十分に清められてはいない女性もいるのである。
§34.2.25.11Margarita si non soluta sunt uel qui alii lapides (si quidem exemptiles sint), dicendum est ornamentorum loco haberi: sed et si in hoc sint resoluti ut componantur, ornamentorum loco sunt.
真珠や、他のいかなる宝石も、もし糸から解かれていなければ(仮にそれらが取り外し可能であるとしても)、装飾品に準じて扱われるべきであると言うべきである。 しかし、それらが再構成される(再びつなぎ合わされる)ために解かれているとしても、装飾品に準じて扱われる。
quod si adhuc sint rudes lapilli uel margaritae uel gemmae, ornamentorum loco non erunt, nisi alia mens fuit testantis, qui haec quoque, quae ad ornamenta parauerat, ornamentorum loco et appellatione comprehendi uoluit.
これに対して、もし小貴石や真珠、宝石がまだ加工されていない原石であるなら、遺言者の意図が別段でなかった限り、それらは装飾品に準じて扱われることはない。 遺言者が、これら装飾品のために用意していた物をも、装飾品という地位と名称の中に含めることを望んだ場合は別である。
§34.2.25.12Unguenta, quibus ualetudinis causa unguimur, mundo non continentur.
健康のために体に塗る香油は、化粧用具には含まれない。

語釈・文法注

  1. §34.2.25.prArgumento sunt — `Argumento` は目的の与格(述語与格)であり、`sunt` とともに「証拠となる」「論拠を提供する」を意味する。主語は後続の `nationes quaedam` である。
  2. §34.2.25.1coactilia uesti cedere — 動詞 `cedere` が与格(ここでは `uesti` および `huic legato`)を伴う場合、法学術語として「〜に帰属する」「〜に含まれる」を意味する。したがって、フェルト製品(`coactilia`)が衣服という遺贈のカテゴリーに含まれることを示す。
  3. §34.2.25.9Muliebri ueste legata — 独立奪格構文(「婦人服が遺贈されたとき」)。続く対格不定詞構文(間接話法)において、`infantilem` は省略された `uestem` を修飾しており、`puellarum`(属格)および `uirginum`(属格)も同様に衣服(`uestis`)に依存している。
  4. §34.2.25.11Margarita si non soluta sunt — `Margarita` は中性複数主格(「真珠」)であり、そのため受動態完了の分詞が中性複数の `soluta sunt` となっている。一方、後続の文の `resoluti` が男性複数形なのは、前文の男性名詞 `lapides`(宝石、石)に一致しているためである。

この箇所を引用する

ユスティニアヌス1世, 学説彙纂 §34.2.25.pr-34.2.25.12. Humanitext Reader, https://reader.humanitext.ai/text/urn:cts:latinLit:phi2806.phi002.humanitext-lat1:34.2.25.pr-34.2.25.12

AIによる草稿訳である旨と閲覧日を添えてください。

訳文・注・要旨はAIによる草稿で、読者の指摘により改訂されています。