Humanitext Reader

ユスティニアヌス1世 · 学説彙纂 §34.1.20.pr-34.1.20.3

重複遺贈と都市国家・用益権者による扶養義務

5156 / 9271 箇所 · ラテン語

要旨

特定の奴隷への個別の遺贈と被解放奴隷一般への扶養遺贈の重複適用、都市国家への遺贈を通じた扶養義務の帰属、用益権消滅後の扶養義務の承継、および特定の同居条件付き扶養遺贈の有効性について判断が示されている。

[IDEM libro tertio responsorum.
[同じ著者の回答録第3巻。
] §34.1.20.pr'Stichus nutricis meae nepos liber esto: cui decem aureos annuos dari uolo'.
] 「私の乳母の孫であるスティクスは自由の身となるべし。 彼に毎年10アウレウスが与えられることを私は望む。
quis deinde interpositis nominibus eidem Sticho contubernalem eius et liberos legauit hisque, quae uiuus praestabat: deinde alio capite libertis omnibus quae uiuus praestabat dari iussit.
」ある遺言者が、その後、他の名前を挟んだ上で、同じスティクスにその同居女性と子供たちを遺贈し、さらに彼女らに対しても、自分が生存中に提供していたものを遺贈した。 その後、別の章で、すべての被解放奴隷に対し、自分が生存中に提供していたものが与えられるよう命じた。
quaero, an Stichus praeter suum legatum et alimenta percipere possit.
私は問う、スティクスは自身の遺贈のほかに、扶養をも受け取ることができるか。
respondit secundum ea quae proponerentur non posse.
提案された事実によれば、受け取ることはできないと答えた。
§34.1.20.1Item cum alimenta libertis utriusque sexus reliquerit a re publica et ex praediis, quae ei legauit, dari uoluisset, quaero, Stichi contubernali et liberis utrum ab herede instituto an a re publica diaria et uestiaria, quae uiuus dabat, praestari deberent.
同様に、男女両性の被解放奴隷たちに扶養を遺贈し、それを都市国家から、かつ彼女がその都市国家に遺贈した地所から提供されることを望んだ場合において、スティクスの同居女性と子供たちに対し、生存中に(遺言者が)与えていた日用の糧食および衣類が、指定相続人から提供されるべきか、それとも都市国家から提供されるべきかが問われた。
respondit posse benigna uoluntatis interpretatione dici his quoque a re publica praestanda.
意思の寛大な解釈により、これらに対しても都市国家から提供されるべきであると言うことができる、と答えた。
§34.1.20.2Titia usum fructum fundi legauit Maeuio eiusque fidei commisit, ut ex reditu fundi praestaret Pamphilae et Sticho annuos centenos nummos quoad uiuent: quaero, an mortuo Maeuio heres alimenta debeat.
ティティアは土地の用益権をマエウィウスに遺贈し、その土地の収益からパンフィラとスティクスに彼らが生存する限り毎年100ヌンムスを提供するよう彼の信託に託した。 私は問う、マエウィウスが死亡したとき、相続人が扶養を義務づけられるか。
respondit nihil proponi, cur debeant praestari ab herede Titiae: sed nec ab herede legatarii, nisi id testator manifeste probetur uoluisse etiam finito usu fructu praestari, si modo id, quod ex usu fructu receptum esset, ei rei praestandae sufficeret.
ティティアの相続人から提供されるべき理由は何ら提示されていない、と答えた。 しかしまた、受遺者の相続人からも、用益権が終了した後であっても提供されることを遺言者が明らかに意図していたと証明されない限り、提供する義務はない。 ただし、用益権から得られたものが、その給付に十分であった場合に限る。
§34.1.20.3Mater filio herede instituto per fideicommissum libertatem Pamphilo seruo dedit: eidem cibariorum nomine legauit quinos aureos et uestiarii in singulos annos quinquagenos, si cum filio eius moretur: quaero, filio defuncto an alimenta debentur.
ある母親が、息子を相続人に指定し、信託遺贈によって奴隷パンフィルスに自由を与えた。 また、同じ者に対し、もし彼が自分の息子と一緒に留まるならばという条件で、食糧名目で毎年5アウレウスを、衣類名目で50アウレウスを遺贈した。 私は問う、息子が死亡したとき、扶養は義務づけられるか。
respondit, si condicioni paruisset, deberi et post mortem.
もし彼が条件に従っていたならば、死後も義務づけられる、と答えた。

語釈・文法注

  1. 34.1.20.prquis — 不定代名詞 quis は、古典期では通常 si, nisi, ne, num などの後で「誰か、ある人」を意味するが、ここでは aliquis(ある人、ある遺言者)の用法で主語として機能している。これは具体的な遺言の事例提示において一般的な語法である。
  2. 34.1.20.pret — 接合辞 et は、前文の praeter suum legatum に並置されるのではなく、etiam(〜もまた)の意味の副詞として alimenta を修飾している。したがって「自身の遺贈のほかに、さらに扶養をも」と解釈される。
  3. 34.1.20.2sed nec ab herede legatarii — sed nec(しかし〜からもまた…ない)に続く部分では、前文の否定を伴う動詞句 debeant praestari が省略されており、「受遺者の相続人からもまた、[提供されるべきではない]」となる。legatarius は用益権の受遺者(マエウィウス)を指す。
  4. 34.1.20.2si modo id — si modo(〜でありさえすれば)による制限的な条件節は、直前の nisi 節にかかる。すなわち、用益権から得られた収益が給付に十分であった場合に限って、受遺者の相続人の給付義務(例外的な承継)を認めるという構造になっている。

この箇所を引用する

ユスティニアヌス1世, 学説彙纂 §34.1.20.pr-34.1.20.3. Humanitext Reader, https://reader.humanitext.ai/text/urn:cts:latinLit:phi2806.phi002.humanitext-lat1:34.1.20.pr-34.1.20.3

AIによる草稿訳である旨と閲覧日を添えてください。

訳文・注・要旨はAIによる草稿で、読者の指摘により改訂されています。