Humanitext Reader

ユスティニアヌス1世 · 学説彙纂 §34.1.18.pr-34.1.18.5

被解放奴隷に対する食糧と衣服の信託遺贈の範囲

5154 / 9271 箇所 · ラテン語

要旨

本断片は、遺言や補遺書による被解放奴隷たちへの食糧や衣服、および公職の給付に関する具体的な信託遺贈の実例と、その法的義務の範囲を論じる。

[IDEM libro uicesimo digestorum.
[同じ著者の学説彙纂第20巻。
] §34.1.18.prLibertis, quos testamento manumiserat, alimentorum nomine menstruos decem legauerat, deinde codicillis generaliter omnibus libertis menstruos septem et annuos uestiarii nomine denos legauit: quaesitum est, an et ex testamento et ex codicillis libertis fideicommissum heredes praestare debeant.
] 遺言によって解放していた被解放奴隷たちに対し、食糧名目で毎月10を遺贈していた。 その後、補遺書において、一般的にすべての被解放奴隷たちに対し、毎月7と、衣服名目で年に10を遺贈した。 そこで、相続人たちが遺言による信託遺贈と補遺書による信託遺贈の両方を被解放奴隷たちに提供すべきであるかが問われた。
respondit nihil proponi, cur non ea, quae codicillis data proponerentur, praestari deberent: nam ab his, quae testamento cibariorum nomine legata essent, recessum est propter ea, quae codicillis relicta sunt.
答えた。 補遺書で与えられたものとして提示されたものが提供されるべきではないとする理由は、何も提示されていない。 なぜなら、遺言において食糧名目で遺贈されていたものからは、補遺書において残されたもののために撤退された(=それらは補遺書のものに取って代わられた)からである。
§34.1.18.1Manumissis testamento cibaria annua, si cum matre morabuntur, per fideicommissum dedit: mater filio triennio superuixit neque cibaria neque uestiaria eis praestitit, cum in petitione fideicommissi liberti cessarent: sed et filia posteaquam matri heres exstitit, quoad uixit annis quattuordecim interpellata de isdem soluendis non est.
遺言で解放された者たちに対し、もし彼らが母親のもとに留まるならば、年間の食糧を信託遺贈によって与えた。 母親は息子より3年間長生きしたが、被解放奴隷たちが信託遺贈の請求を怠っていたため、彼らに食糧も衣服も提供しなかった。 しかし、娘もまた母親の相続人となった後、彼女が生きた14年間、これらの支払いについて請求を受けなかった。
quaesitum est, an post mortem filiae a nouissimo herede petere possint et tam praeteriti temporis quam futuri id, quod cibariorum nomine et uestiarii relictum est.
そこで、娘の死後、最後の相続人から、食糧および衣服の名目で残されたものを、過去の期間についても将来の期間についても請求することができるかが問われた。
respondit, si condicio exstitisset, nihil proponi, cur non possent.
答えた。 もし条件が満たされていたのであれば、彼らが請求できないとする理由は何も提示されていない。
§34.1.18.2Ab heredibus Stichum manumitti uoluit eique, si cum Seio moraretur, cibaria et uestiaria praestari a Seio: deinde haec uerba adiecit: 'te autem, Sei, peto, ut, cum ad annum uicesimum quintum perueneris, militiam ei compares, si tamen te ante non reliquerit'.
相続人たちによってスティクスが解放されることを望み、またスティクスがセイウスのもとに留まるならば、セイウスから彼に食糧と衣服が提供されることを望んだ。 その後、次の言葉を付け加えた。 「しかし、セイウスよ、あなたに求めます。 あなたが25歳に達したとき、彼に公職を買い与えることを。 ただし、彼がそれ以前にあなたのもとを去っていなければの話ですが。
quaesitum est, Sticho statim libertatem consecuto, prius autem defuncto Seio quam ad annum uicesimum quintum perueniret, an ab his, ad quos bona Seii peruenerunt, militia Sticho comparari debet? et si placet deberi, utrum statim militia comparanda sit an eo tempore, quo Seius annum uicesimum quintum expleturus fuisset, si superuixisset? respondit, cum placeat comparandam, non ante deberi, quam id tempus cessisset.
」スティクスはただちに自由を得たが、セイウスが25歳に達する前に死亡した場合、セイウスの財産が帰属した者たちから、スティクスに公職が買い与えられるべきであるかが問われた。 そして、もし(公職が)義務づけられるとされるならば、ただちに公職が買い与えられるべきであるか、それとも、セイウスがもし生き長らえていたならば25歳を満了したであろうその時に買い与えられるべきであるかが(問われた)。 答えた。 (公職が)買い与えられるべきとされる以上、その時期が経過するまでは、義務は生じない。
§34.1.18.3Postumis heredibus institutis et patre et matre, et substitutione facta actores manumisit et peculia eis legauit et annua et certis libertis suis legata et aliis exteris plura: deinde post testamentum factum nata filia codicillis ita cauit: 'si quid testamento, quod ante hoc tempus feci, legaui cui dari uolui, peto ab his, uti tertiam partem Petinae filiae meae reddant': secundis autem tabulis facta pupillari substitutione impuberibus libertis, quibus a parentibus libertates dedit, eo amplius alterum tantum, quantum in nummo praeter cibaria et uestiaria dari uoluit.
父親と母親の両方によって、死後出生子たちが相続人として指定され、かつ予備相続人指定がなされた際、遺言者は管理人たちを解放し、彼らに特有財産を遺贈し、さらに特定の被解放奴隷たちに年金を、また他の第三者たちに多くのものを遺贈した。 その後、遺言が作成された後に娘が生まれ、補遺書において(遺言者は)以下のように定めた。 「この時より前に私が作成した遺言において、私が誰かに与えられることを望んで遺贈したものがあるならば、私は彼らに対し、その3分の1を私の娘ペティナに引き渡すよう求めます。 」一方、第二遺言において、未成年者に対する予備相続人指定がなされた際、親たちから自由を与えられた被解放奴隷たちに対し、食糧と衣服を除き、金銭において、さらにそれと同じ額(同額)が与えられることを望んだ。
quaesitum est, cum superuixisset filia testamento aperto et codicillis, postea autem decesserit et fideicommissum datum ei de restituenda parte tertia ad heredes suos transmiserat, an etiam cibariorum et uestiariorum tertiae partes ei per fideicommissum datae esse uideantur.
遺言および補遺書が開封された時に娘は生存していたが、その後死亡し、3分の1を引き渡すべきという彼女に与えられた信託遺贈を彼女の相続人たちに伝承していた場合、食糧および衣服の3分の1もまた、信託遺贈によって彼女に与えられていたとみなされるべきかが問われた。
respondit non uideri.
答えた。 みなされない。
§34.1.18.4Idem quaesiit, an eorum, quae codicillis per fideicommissum relicta sunt, tertiae partes ad filiam pertinere deberent.
同じ者が問うた。 補遺書によって信託遺贈されたものの3分の1も、娘に帰属すべきであるか。
respondit non deberi.
答えた。 帰属すべきではない。
idem quaesiit, an alterum tantum a substitutione legatum deducta tertia parte quantitatis legatorum testamento datorum computari debeat, ut duae partes quantitatis debeantur, praeter codicillos, quibus tertiam partem codicillis legatorum ad filiam suam pertinere uoluit.
同じ者が問うた。 予備相続人指定(の書面)から遺贈された同額は、遺言によって与えられた遺贈の金額の3分の1を控除した上で計算されるべきであり、その結果、補遺書(それにより補遺書による遺贈の3分の1が娘に帰属することを望んだ)は別として、金額の3分の2が義務づけられるべきであるか。
respondit integrum ex tabulis substitutionis deberi.
答えた。 予備相続人指定の書面に基づくものは、全額が義務づけられる。
§34.1.18.5Cibaria et uestiaria per fideicommissum dederat et ita adiecerat: 'quos libertos meos, ubi corpus meum positum fuerit, ibi eos morari iubeo, ut per absentiam filiarum mearum ad sarcofagum meum memoriam meam quotannis celebrent'.
食糧と衣服を信託遺贈によって与え、かつ次のように付け加えていた。 「私のこれらの被解放奴隷たちに、私の遺体が安置された場所に留まることを命じる。 私の娘たちの不在中に、私の石棺のところで毎年私の記念を執り行うために。
quaesitum est, uni ex libertis, qui a die mortis neque ad heredes accesserit neque ad sepulchrum morari uoluerit, an alimenta praestanda sint.
」死亡の日から相続人のもとに行かず、墓のそばに留まることも望まなかった被解放奴隷のひとりに対し、食糧が提供されるべきであるかが問われた。
respondit non praestanda.
答えた。 提供されるべきではない。

語釈・文法注

  1. §34.1.18.prnihil proponi, cur non — 二重否定の表現。不定詞句 nihil proponi (何ら提示されていない)が、従属する cur non 節(接続法 deberent を伴う)を修飾し、補遺書による遺贈が当然に提供されるべきであるという強い肯定的帰結を導いている。
  2. §34.1.18.3Postumis heredibus institutis et patre et matre — 奪格独立構文。名詞句 patre et matre は、受動分詞 institutis の意味上の動作主であり、「父親と母親の両方によって、死後出生子たちが相続人として指定され」と解釈される。
  3. §34.1.18.3alterum tantum, quantum in nummo praeter cibaria et uestiaria dari uoluit — alterum tantum は「同額のさらなるもの」を意味する。in nummo(金銭において)による制限があるため、praeter cibaria et uestiaria(食糧と衣服を除いて)という除外規定が明記されている。
  4. §34.1.18.5uni ex libertis, qui ... neque ... accesserit neque ... uoluerit — 主節の非人称受動義務(praestanda sint)に対する利害関係の与格 uni ex libertis を、関係代名詞 qui が修飾する。関係節内の接続法完了(accesserit, uoluerit)は、主節の時制に対して先行する完了した行為を条件的に示している。

この箇所を引用する

ユスティニアヌス1世, 学説彙纂 §34.1.18.pr-34.1.18.5. Humanitext Reader, https://reader.humanitext.ai/text/urn:cts:latinLit:phi2806.phi002.humanitext-lat1:34.1.18.pr-34.1.18.5

AIによる草稿訳である旨と閲覧日を添えてください。

訳文・注・要旨はAIによる草稿で、読者の指摘により改訂されています。