Humanitext Reader

ユスティニアヌス1世 · 学説彙纂 §34.1.16.pr-34.1.16.3

解放自由人への扶養義務の承継と対象範囲

5152 / 9271 箇所 · ラテン語

要旨

解放自由人らへの食糧や衣服の遺贈に関し、相続人の相続人への義務の承継、他者の解放自由人や共同解放自由人への適用範囲、および重複する遺贈の有無が判断された事例を扱う。

[IDEM libro octauo decimo digestorum.
[同じ著者の学説彙纂第18巻。
] §34.1.16.prAlimenta et uestiaria libertis suis dedit: quaesitum est, an, quia nominatim a Moderato uno ex heredibus dari iussit testator, solus Moderatus debeat, non etiam post mortem Moderati heredes eius.
] 遺言者が自己の解放自由人たちに食糧と衣服を与えた。 遺言者が、相続人の一人であるモデラトゥスから(それらが)与えられるよう名指しで命じたため、モデラトゥスのみが(提供の)義務を負うのか、それともモデラトゥスの死後は彼の相続人たちも義務を負うのか、が諮問された。
respondit et heredes teneri.
答えた。 相続人たちも義務を負う。
§34.1.16.1Libertis libertabusque, item quos quasque testamento codicillisue manumiserat, alimenta commoda, quae uiua praestabat, dari iusserat: item omnibus libertis libertabusque fundos: quaesitum est, an ad ea legata admitteretur liberti paterni libertus, cui scribere solebat ita: ἀπὸ ῥογφίνης ἡμετέρῳ ἀπελεγθέρῳ: epistula etiam emissa ad ordinem ciuitatis, unde oriunda erat, petierat, uti publice (quod medicus erat) salaria ei praestarentur, manifestando litteris suis eum suum esse libertum.
遺言者は、自身の解放自由人(男・女)、および遺言または補足遺言によって自身が解放した男女に対し、彼女が生存中に提供していた適当な食糧が与えられるよう命じており、また、すべての解放自由人(男・女)に対し土地を提供(遺贈)するよう命じていた。 そこで、(遺言者の)父の解放自由人が解放した解放自由人が、それらの遺贈にあずかることが認められるか、が諮問された。 彼女は彼に対して、「ロピナからの、私たちの解放自由人へ」と書くのを常としており、また、彼女の出身地である市の参事会に送られた書簡によっても、(彼が医師であったため)公的な俸給が彼に支払われるよう求めており、その書簡において、彼が自分の解放自由人であることを明らかにしていた。
respondit eum, cuius notio est, aestimaturum, ut, si quidem uiua ea et ei praestabat, nihilo minus ad fideicommissum admitteretur, aliter uero non.
答えた。 管轄権を持つ者が判断すべきであり、もし彼女が生存中に彼に対しても(それらを)提供していたのであれば、彼も同様に信託遺贈にあずかることが認められるが、そうでないならば認められない。
§34.1.16.2Basilice libertae decem dedit, quam apud Epictetum et Callistum libertos esse uoluit, ut, cum fuerit Basilice annorum uiginti quinque, cum usuris quincuncibus restituerentur ita, ut ex usuris aleretur, prout aetatem ampliauerit: quaesitum est, an ex alio capite, quo generaliter libertis libertabusque cibaria et uestiaria et habitationem reliquit, etiam Basilice deberentur.
遺言者は、解放自由人(女)バシリケに10を遺贈し、彼女が(同じく)解放自由人であるエピクテトゥスとカッリストゥスのもとに身を寄せることを望んだ。 それは、バシリケが25歳に達したときに、年5分の利息を伴って(その10が)彼女に引き渡されるためであり、彼女が年齢を重ねるにつれて、その利息から扶養されるようにするためであった。 そこで、彼が一般的に男女の解放自由人たちに食糧、衣服、住居を遺贈した別の条項に基づいて、バシリケに対してもそれらが義務づけられるか、が諮問された。
respondit secundum ea quae proponerentur non deberi, nisi hoc quoque ei datum probaretur.
答えた。 提示された事実によれば、これもまた彼女に与えられたことが証明されない限り、義務づけられない。
CLAUDIUS: quia destinauerat alimentis eius usuras pecuniae, quas specialiter ei praelegauerat.
クラウディウス:なぜなら、遺言者は、彼が特に彼女にあらかじめ遺贈した金銭の利息を、彼女の扶養に充てていたからである。
§34.1.16.3Qui societatem omnium bonorum suorum cum uxore sua per annos amplius quadraginta habuit, testamento eandem uxorem et nepotem ex filio aequis partibus heredes reliquit et ita cauit: 'item libertis meis, quos uiuus manumisi, ea quae praestabam'.
妻と40年以上にわたって全財産共有の関係にあった者が、遺言によってその妻と息子の息子(孫)を均等な割合の相続人に指定し、このように規定した。 『同じく、私が生存中に解放した私の解放自由人たちに、私が提供していたものを(遺贈する)。
quaesitum est, an et qui eo tempore, quo societas inter eos permansit, manumissi ab utrisque et communes liberti facti sunt, ea quae a uiuente percipiebant solida ex fideicommisso petere possint.
』そこで、両者の間で財産共有関係が継続していた時期に、双方によって解放され、共同の解放自由人となった者たちもまた、遺言者の生存中に受け取っていたものの全額を、信託遺贈に基づいて請求できるか、が諮問された。
respondit non amplius, quam quod uir pro sua parte praestabat, deberi.
答えた。 夫が自身の持分に応じて提供していた以上のものは、義務づけられない。

語釈・文法注

  1. 34.1.16.prsolus Moderatus debeat, non etiam post mortem Moderati heredes eius — 間接疑問節 `an` の内部における主節と従属節の構造。`non etiam` の後には `debeant` が省略されており、「モデラトゥスの死後は彼の相続人たちも[義務を負う]のではないか」という二者択一、あるいは後者への展開を尋ねている。回答の `et heredes` はこれに対応し、モデラトゥスの相続人を指す。
  2. 34.1.16.1quae uiua praestabam — 遺言書の文言が直接引用されている箇所。主格形容詞 `uiua`(女性単数)は遺言者自身を指し、動詞 `praestabam`(1人称単数未完了過去)は「私が生存中に提供していた」という遺言者の生前の継続的行為を示す。この1人称の記述は、主節の3人称過去完了 `iusserat`(彼女は命じていた)の中に、遺言書の文面がそのまま埋め込まれた結果である。
  3. 34.1.16.2quam apud Epictetum et Callistum libertos esse uoluit — 関係代名詞 `quam` は女性単数対格で `Basilice` を先行詞とする。対格不定詞構文における `esse` の意味上の主語。`libertos` は `Epictetum et Callistum` と同格の対格。ここでの `esse` は「身を寄せる、委ねられる」を意味し、バシリケがこれら二人の解放自由人のもとに置かれることを遺言者が望んだことを示す。
  4. 34.1.16.3solida — 中性複数対格形容詞で、関係代名詞 `ea` を修飾する。「(生存中に受け取っていた)すべてのものを、分割されない全額として」を意味する。夫婦の全財産共有関係(societas omnium bonorum)において給付が行われていたため、夫の死後に妻の持分を差し引くことなく、全額(solida)を夫の遺贈として請求できるかという点が争点となった。

この箇所を引用する

ユスティニアヌス1世, 学説彙纂 §34.1.16.pr-34.1.16.3. Humanitext Reader, https://reader.humanitext.ai/text/urn:cts:latinLit:phi2806.phi002.humanitext-lat1:34.1.16.pr-34.1.16.3

AIによる草稿訳である旨と閲覧日を添えてください。

訳文・注・要旨はAIによる草稿で、読者の指摘により改訂されています。