Humanitext Reader

ユスティニアヌス1世 · 学説彙纂 §33.9.3.pr-33.9.3.11

食糧遺贈に含まれる物品の範囲と学説

5118 / 9271 箇所 · ラテン語

要旨

ウルピアーヌスは、食糧の遺贈に含まれる対象の範囲について、直接の飲食物の定義から、調味料、奴隷や動物の飼料、燃料、容器や筆記用具に至るまで、多様な法学者たちの学説を整理している。

[ULPIANUS libro uicesimo secundo ad Sabinum. ] §33.9.3.prQui penum legat quid legato complectatur, uideamus.
[ウルピアーヌス『サビヌス註釈』第22巻] 食糧を遺贈する者が、その遺贈に何を含めているかを、見てみることにしよう。
et Quintus Mucius scribit libro secundo iuris ciuilis penu legata contineri, quae esui potuique sunt.
そしてクイントゥス・ムキウスは『市民法』第2巻において、遺贈された食糧には、食用および飲用のものが含まれると書いている。
idem Sabinus libris ad Q. Scaeuola apud Uitellium scribit: quae harum, inquit, patris familiae uxoris liberorumue eius uel familiae, quae circa eos esse solet, item iumentorum, quae dominici usus causa parata sunt.
同様にサビヌスは、ウィテッリウスによるQ・スカエウォラへの註釈書において次のように書いている。 「これら(食糧)のうち、家父長、その妻、その子供たち、あるいは彼らの周囲に常にいる奴隷たち、また同様に、主人の使用のために用意された使役動物のためのものが[含まれる]」と。
§33.9.3.1Sed Aristo notat etiam quae esui potuique non sunt contineri legato, ut puta ea, in quibus esse solemus, oleum forte, garum muriam mel ceteraque his similia.
しかしアリストーは、食用・飲用ではないもの、たとえば私たちがそれらを用いて食べる習慣があるもの、たとえば油、魚醤、塩水、蜂蜜、その他これらに類するものも遺贈に含まれると指摘している。
§33.9.3.2Plane, inquit, si penus esculenta legetur, Labeo libro nono posteriorum scribit nihil eorum cedere, quia non haec esse, sed per ea solemus.
明らかに、と彼は言う、もし「食べられる食糧」が遺贈される場合、ラベオーは『遺稿集』第9巻に、それらのうち何も[遺贈に]帰属しないと書いている。 なぜなら、私たちはこれら自体を食べるのではなく、これらを用いて食べる習慣があるからである。
Trebatius in melle contra scribit, merito, quia mel esse solemus.
トレバティウスは蜂蜜に関しては反対に書いているが、それはもっともである。 なぜなら私たちは蜂蜜を食べる習慣があるからである。
sed Proculus omnia haec contineri recte scribit, nisi contraria mens testatoris appareat.
しかしプロクルスは、遺言者の反対の意思が明らかでない限り、これらすべてが含まれると正しく書いている。
§33.9.3.3Esculenta, utrum ea quae esse, an et ea per quae esse solemus, legauerit? et ea quoque legato contineri credendum, nisi contraria mens patris familias doceatur.
「食べられるもの」について、彼は私たちが食べるものだけを遺贈したのか、それともそれらを通じて食べるものをも遺贈したのだろうか。 家父長の反対の意思が証明されない限り、後者もまた遺贈に含まれると信じるべきである。
mella certe semper esculentae penui cedere, lacertas quoque cum muria sua contineri nec Labeo negauit.
ともかく、蜂蜜は常に食べられる食糧に帰属すること、またトカゲウオもその塩水とともに含まれることは、ラベオーも否定しなかった。
§33.9.3.4Poculenta penu ea, quae uini loco pater familias habuit, continebuntur, supra scripta uero non continebuntur.
「飲める食糧」には、家父長がワインの代わりに保有していたものが含まれ、他方、上に書かれたものは含まれない。
§33.9.3.5Penori acetum quoque cedere nemo dubitat, nisi exstinguendi ignis causa fuit paratum: tunc enim esui potuique non fuit: et ita Ofilius libro sexto decimo actionum scribit.
酢もまた食糧に帰属することには誰も疑問を持たない。 ただし、それが消火のために用意されたものであった場合は別である。 なぜなら、その場合には食用または飲用のためのものではなかったからである。 そして、オフィリウスは『訴権論』第16巻でそのように書いている。
§33.9.3.6Sed quod diximus 'usus sui gratia paratum' accipiendum erit et amicorum eius et clientium et uniuersorum, quos circa se habet, non etiam eius familiae, quam neque circa se neque circa suos habet: puta si qui sunt in uillis deputati.
しかし、私たちが「自己の使用のために用意された」と言ったことは、彼の友人、被護民(クリエンス)、および彼の周囲にいるすべての人々のため、と解釈されるべきであり、彼自身やその身内の周囲にいない奴隷たちのため、とは解釈されない。 たとえば、別荘に配置されている者たちがこれに当たる。
quos Quintus Mucius sic definiebat, ut eorum cibaria contineri putet, qui opus non facerent: sed materiam praebuit Seruio notandi, ut textorum et textricum cibaria diceret contineri: sed Mucius eos uoluit significare, qui circa patrem familias sunt.
これらについて、クイントゥス・ムキウスは、労働をしない者たちの食糧が含まれると考えるように定義していた。 しかし、このことはセルウィウスに反論の余地を与え、彼は(その定義に従えば)男の織手や女の織手の食糧も含まれることになると指摘した。 しかし、ムキウスが意味しようとしたのは、家父長の周囲にいる者たちのことであった。
§33.9.3.7Simili modo et iumentorum cibaria penui continentur, sed eorum iumentorum, quae usibus ipsius et amicorum deseruiunt: ceterum si qua iumenta agris deseruiebant uel locabantur, legato non cedere cibaria eorum.
同様に、使役動物の飼料も食糧に含まれるが、それは彼自身や友人の使用に供されている使役動物に限られる。 他方、農耕に供されていたり、賃貸されていたりした使役動物については、その飼料は遺贈に帰属しない。
§33.9.3.8Siue autem frumentum siue quid leguminis in cella penuaria habuit, penori legato continebitur, sed et hordeum siue familiae siue iumentorum gratia: et Ofilius scribit libro sexto decimo actionum.
また、彼が食糧貯蔵庫に小麦を保有していたにせよ、あるいは何らかの豆類を保有していたにせよ、それらは遺贈された食糧に含まれる。 さらには、奴隷たちのためであれ、使役動物のためであれ、大麦も含まれる。 そしてオフィリウスは『訴権論』第16巻にそう書いている。
§33.9.3.9Ligna et Sabinus carbones ceteraque, per quae penus conficeretur, an penori legato contineantur, quaeritur.
薪や、サビヌスによれば炭、その他、それらによって食糧が調製されるところのものが、遺贈された食糧に含まれるかどうかが問われる。
et Quintus Mucius et Ofilius negauerunt: non magis quam molae, inquiunt, continentur.
そしてクイントゥス・ムキウスとオフィリウスは否定した。 彼らは、石臼が含まれないのと同様に含まれない、と言う。
idem et tus et ceras contineri negauerunt.
同様に彼らは、香や蝋が含まれることも否定した。
sed Rutilius et ligna et carbones, quae non uendendi causa parata sunt, contineri ait.
しかしルティリウスは、販売目的ではなく用意された薪や炭は含まれると主張している。
Sextus autem Caecilius etiam tus et cereos in domesticum usum paratos contineri legato scribit.
他方、セクストゥス・カエキリウスは、家庭内での使用のために用意された香や蝋燭も遺贈に含まれると書いている。
§33.9.3.10Seruius apud Melam et unguentum et chartas epistulares penoris esse scribit et est uerius haec omnia, odores quoque contineri: sed et chartas ad ratiunculam uel ad logarium paratas contineri.
セルウィウスはメーラ(の著作)において、香油や書簡用の紙も食糧に属すると書いており、これらすべて、また香料も含まれるというのがより正しい。 さらには、帳簿や日誌のために用意された紙も含まれる。
§33.9.3.11Uasa quoque penuaria quin contineantur, nulla dubitatio est.
食糧用の容器も含まれることには、何の疑いもない。
Aristo autem scribit dolia non contineri, et est uerum secundum illam distinctionem, quam supra in uino fecimus.
しかしアリストーは、大甕は含まれないと書いており、これは私たちが上でワインに関して行ったあの区別に従えば正しい。
nec frumenti nec leguminum thecae (arculae forte uel sportae) uel si qua alia sunt, quae horrei penuarii uel cellae penuariae instruendae gratia habentur, non continebuntur, sed ea sola continentur, sine quibus penus haberi non recte potest.
小麦や豆類の容器(たとえば小さな箱や籠)、あるいは食糧倉庫や食糧貯蔵庫を整えるために保有されているその他のいかなるものも、含まれない。 ただ、それらなしには食糧を適切に保管することができないものだけが含まれる。

語釈・文法注

  1. §33.9.3.1esse — esse は「存在する(esse)」ではなく、「食べる(edere)」の現在不定詞である。これにより、直接食する食品(蜂蜜など)と、調理・調味のために用いられる物品(油や魚醤など)との間における法的な区分が論じられる。
  2. §33.9.3.6familiae — ローマ法の文脈、特に家父長の死後における遺贈の解釈においては、familia は血縁としての家族ではなく「家内奴隷の集団」を指す。本節ではこれが妻や子供たち(liberorum)と明示的に対比されている。
  3. §33.9.3.11nec... non continebuntur — nec... nec で始まる否定の相関構文ののち、主動詞が non continebuntur と否定を伴う。これは古典期の一部の法学文体に見られる二重否定であり、肯定を意味するのではなく、全否定を強調して「一切含まれない」と解釈される。

この箇所を引用する

ユスティニアヌス1世, 学説彙纂 §33.9.3.pr-33.9.3.11. Humanitext Reader, https://reader.humanitext.ai/text/urn:cts:latinLit:phi2806.phi002.humanitext-lat1:33.9.3.pr-33.9.3.11

AIによる草稿訳である旨と閲覧日を添えてください。

訳文・注・要旨はAIによる草稿で、読者の指摘により改訂されています。