Humanitext Reader

ユスティニアヌス1世 · 学説彙纂 §33.8.8.pr-33.8.8.8

解放条件に伴う特有財産の債務控除と評価基準時

5097 / 9271 箇所 · ラテン語

要旨

ウルピアーヌスは、特有財産の遺贈における債権債務関係の調整、奴隷間の債務の処理、条件付解放や自由の合意に伴う特有財産の範囲の変化、および受遺者が奴隷自身か第三者かによる特有財産の評価基準時の違いについて論じている。

[ULPIANUS libro uicesimo quinto ad Sabinum. ] §33.8.8.prDenique Pegasus respondit, si statulibero, cui peculium legatum sit, heres interim crediderit, id ipso iure detrahi et corpora singula etiam per hoc aes alienum deminui.
[ウルピアーヌス『サビヌス学説注釈』第25巻] 結局ペガススは、特有財産を遺贈された条件付解放奴隷に対して、相続人がその間に貸し付けをした場合、その額は法律上当然に差し引かれ、個々の物件もこの負債によって減少すると回答した。
§33.8.8.1Proinde si pure libertatem accipiet et heres uel uiuo domino uel ante aditam hereditatem seruo crediderit, legatum peculii minuetur secundum Iuliani sententiam, licet dominus serui numquam fuerit.
したがって、もし奴隷が無条件に自由を得る予定であり、相続人が、主人の生存中、または相続の承認前にその奴隷に貸し付けをした場合、たとえ相続人がその奴隷の主人であったことが一度もなかったとしても、ユリアヌスの見解に従えば、特有財産の遺贈は減少する。
§33.8.8.2Qui Stichum et Pamphilum seruos habebat, testamento eos manumisit et unicuique peculium suum legauit.
スティクスとパンピルスという奴隷を所有していた者が、遺言で彼らを解放し、各人にそれぞれの特有財産を遺贈した。
placet, quod alter alteri debet, de peculio eius decedere et alterius accedere legato.
一方が他方に負っている債務は、債務者の特有財産から差し引かれ、他方の遺贈に加えられるべきである、というのが通説である。
§33.8.8.3Item quaeritur, si seruo libertas data sit, si decem dedisset heredi, peculiumque ei legatum sit, an decem, quae dedisset heredi, debeant de peculio decedere.
同様に、もし奴隷に対して、相続人に10を支払うならばという条件で自由が与えられ、かつ特有財産が彼に遺贈された場合、彼が相続人に支払ったその10が特有財産から差し引かれるべきかどうかが問われる。
et est uerum quod Sabino placuit, hoc minus esse in peculio legato.
そして、遺贈された特有財産においてはこの分だけ少なくなるとするサビヌスの見解が正しい。
§33.8.8.4Plus ait Sabinus, si statuliber seruum heredi uendiderit, perinde desinere eum in peculio esse, atque si extraneo uendidisset.
サビヌスはさらに、もし条件付解放奴隷が別の奴隷を相続人に売却した場合、部外者に売却した場合とまったく同様に、その奴隷は特有財産に属しなくなると言っている。
§33.8.8.5His consequenter quaeritur, si seruus cum domino de libertate pactus fuerit et partem pecuniae dederit et ante quam residuum dederit dominus decesserit liberumque esse testamento iusserit cum peculio legato, an quod domino dederit in peculio sit imputandum.
これらに関連して、もし奴隷が主人と自由について合意し、金銭の一部を支払い、残額を支払う前に主人が死亡して、遺言によって特有財産を遺贈して彼を自由にするよう命じた場合、彼が主人に支払ったものが特有財産に計上されるべきかどうかが問われる。
et ait Labeo de peculio decedere.
そして、ラベオーはそれは特有財産から差し引かれると言う。
plane si nondum dederat, sed, donec totum traderet, pro deposito apud eum fuerit, id in peculio esse placuit.
明らかに、もし彼がまだ支払っておらず、全額を渡すまでの間、それが彼のもとに寄託物として存在していたのであれば、それは特有財産に含まれるとされる。
§33.8.8.6Item si seruo peculium sit legatum et a debitore eius peculiari heres uetitus sit petere, uerum est hoc minus esse in legato peculio, hoc est detrahendum id quod debitori legatum est.
同様に、もし奴隷に特有財産が遺贈され、相続人がその特有財産上の債務者に請求することを禁じられた(=債務を免除した)場合、遺贈された特有財産においてはこの分だけ少なくなるというのは正しい。 すなわち、その債務者に遺贈されたものは差し引かれなければならない。
§33.8.8.7Interdum etsi non sit legatum peculium, uelut legatum sic accipitur, id est in huiusmodi specie: quidam seruo libertatem, si rationes reddidisset, dederat, et si heredibus centum intulisset.
時には、特有財産が遺贈されていなくても、遺贈されたかのように受け取られることがある。 すなわち、次のような事例においてである。 ある人が奴隷に、もし会計報告を行い、かつ相続人たちに100を支払ったならばという条件で自由を与えていた。
imperator igitur noster cum patre rescripsit, peculium quidem non nisi legatum deberi: 'uerum', inquit, 'si condicionibus praescriptis paruit seruus, testatorem uoluisse eum retinere peculium interpretamur': uidelicet ex eo, quod ex peculio eum insserat centum inferre.
そこで我々の皇帝は父帝とともに、特有財産は遺贈されたのでなければ支払われる義務はないとしつつも、『しかし、もし奴隷が規定された条件を満たしたならば、遺言者は彼が特有財産を保持することを望んでいたと解釈する』と勅答した。 すなわち、特有財産から100を支払うよう彼に命じていたことから、それが明らかであるからである。
§33.8.8.8Utrum autem id demum peculium accipimus, quod mortis tempore fuit, an uero et quod postea accessit applicamus uel quod decessit detrahimus? et Iulianus alias accipiendum legatum peculii ait, si ipsi seruo legetur, alias, si alii: nam si ipsi, id tempus in legato spectandum, quo dies legati cedit: si uero extraneo, mortis tempus, sic tamen, ut incrementa ex rebus peculiaribus ad eum perueniant, ut puta partus ancillarum uel fetus pecorum: quod autem ex operis suis uel ex alia re accedit, id, si alii quam ipsi legetur peculium, non debebitur.
ところで、我々は死亡の時に存在していたものだけを特有財産として受け取るべきなのか、それともその後に増加したものを加え、減少したものを差し引くべきなのか。 そしてユリアヌスは、特有財産の遺贈は、奴隷自身に遺贈される場合と、他の人に遺贈される場合とで、異なって受け取られるべきであると言う。 すなわち、もし奴隷自身に遺贈されるならば、遺贈においては権利が発生する時点を考慮すべきであり、他方、部外者に遺贈されるならば、死亡の時点を考慮すべきだからである。 ただし、女奴隷の産んだ子や家畜の産んだ子のように、特有財産に属する物からの増加分は彼に帰属するようにする。 しかし、奴隷の労働やその他の原因から増加したものは、もし特有財産がその奴隷自身ではなく他の人に遺贈されるならば、支払われることはない。
hoc utrumque Iulianus secundum uoluntatem testatoris scribit: cum enim ipsi suum peculium legatur, uerisimile est eum omne augmentum ad ipsum pertinere uoluisse, cui patrimonium manumisso futurum est, cum alii, non: sic tamen, ut, si in alterius persona hoc eum sensisse appareat, idem dicas.
ユリアヌスは、これら両方のケースについて遺言者の意思に従って書いている。 なぜなら、奴隷自身にその特有財産が遺贈される場合、解放後に彼の財産となるものであるため、遺言者はすべての増加分が彼自身に属することを望んだと考えるのがもっともらしいが、他の人の場合にはそうではないからである。 ただし、もう一方の人物に関して遺言者がそのように意図していたことが明らかであるならば、同じように言うべきである。

語釈・文法注

  1. §33.8.8.printerim — 「その間に」を意味する副詞。ここでは、奴隷が自由を得るための条件(条件付解放)を満たすまでの「中間期」を指す。
  2. §33.8.8.2quod alter alteri debet — 先行詞を含む関係代名詞節(「一方が他方に負っているもの」)で、対格不定詞構文における `decedere` および `accedere` の意味上の主語として機能している。`eius` は債務者である奴隷を指し、`alterius` は債権者である奴隷を指す。
  3. §33.8.8.7non nisi legatum deberi — `non nisi` は「〜でなければ〜ない(〜に限り〜である)」を意味する限定の表現。`deberi` は受動不定詞で、全体として `rescripsit`(答申した)に係り、「特有財産は遺贈された場合を除いては義務づけられない」という法原則を表す。
  4. §33.8.8.8dies legati cedit — ローマ法における技術用語で、遺贈の権利が確定し、受遺者(またはその相続人)に帰属する時点(dies cedens)を指す。通常は被相続人の死亡時であるが、条件付遺贈の場合は条件が成就した時となる。

この箇所を引用する

ユスティニアヌス1世, 学説彙纂 §33.8.8.pr-33.8.8.8. Humanitext Reader, https://reader.humanitext.ai/text/urn:cts:latinLit:phi2806.phi002.humanitext-lat1:33.8.8.pr-33.8.8.8

AIによる草稿訳である旨と閲覧日を添えてください。

訳文・注・要旨はAIによる草稿で、読者の指摘により改訂されています。