[ULPIANUS libro uicesimo quinto ad Sabinum. ] §33.8.8.prDenique Pegasus respondit, si statulibero, cui peculium legatum sit, heres interim crediderit, id ipso iure detrahi et corpora singula etiam per hoc aes alienum deminui.
[울피아누스 『사비누스 학설 주해』 제25권] 결국 페가수스는, 특유재산을 유증받은 조건부 해방 노예에게 상속인이 그 사이에 대여를 한 경우, 그 금액은 법률상 당연히 공제되며, 개별 물건들도 이 부채로 인해 가치가 감소한다고 답변하였다.
§33.8.8.1Proinde si pure libertatem accipiet et heres uel uiuo domino uel ante aditam hereditatem seruo crediderit, legatum peculii minuetur secundum Iuliani sententiam, licet dominus serui numquam fuerit.
따라서 만일 노예가 조건 없이 자유를 얻을 예정이고, 상속인이 주인의 생전 혹은 상속 승인 전에 그 노예에게 대여를 하였다면, 설령 상속인이 한 번도 그 노예의 주인이었던 적이 없다 하더라도, 율리아누스의 견해에 따라 특유재산의 유증은 감소한다.
§33.8.8.2Qui Stichum et Pamphilum seruos habebat, testamento eos manumisit et unicuique peculium suum legauit.
스티쿠스와 판필루스라는 노예를 소유하고 있던 자가 유언으로 그들을 해방하고 각자에게 그들의 특유재산을 유증하였다.
placet, quod alter alteri debet, de peculio eius decedere et alterius accedere legato.
한쪽이 다른 쪽에게 지고 있는 채무는 채무자의 특유재산에서 차감되어 다른 쪽의 유증에 가산되어야 한다는 것이 통설이다.
§33.8.8.3Item quaeritur, si seruo libertas data sit, si decem dedisset heredi, peculiumque ei legatum sit, an decem, quae dedisset heredi, debeant de peculio decedere.
마찬가지로, 노예에게 상속인에게 10을 지급할 것을 조건으로 자유가 부여되고 특유재산이 그에게 유증된 경우, 그가 상속인에게 지급한 10이 특유재산에서 공제되어야 하는지 질문된다.
et est uerum quod Sabino placuit, hoc minus esse in peculio legato.
그리고 유증된 특유재산에서 이 금액만큼 줄어든다고 본 사비누스의 견해가 옳다.
§33.8.8.4Plus ait Sabinus, si statuliber seruum heredi uendiderit, perinde desinere eum in peculio esse, atque si extraneo uendidisset.
사비누스는 더 나아가, 만일 조건부 해방 노예가 다른 노예를 상속인에게 매각했다면, 외인에게 매각한 것과 전혀 다름없이 그 노예는 특유재산에 속하기를 그친다고 말한다.
§33.8.8.5His consequenter quaeritur, si seruus cum domino de libertate pactus fuerit et partem pecuniae dederit et ante quam residuum dederit dominus decesserit liberumque esse testamento iusserit cum peculio legato, an quod domino dederit in peculio sit imputandum.
이와 관련하여, 만일 노예가 주인과 자유에 관해 합의하고 대금의 일부를 지급한 뒤, 잔금을 지급하기 전에 주인이 사망하여 유언으로 특유재산을 유증하면서 그를 해방하도록 명령했다면, 그가 주인에게 지급한 것이 특유재산에 산입되어야 하는지 질문된다.
et ait Labeo de peculio decedere.
그리고 라베오는 그것이 특유재산에서 공제된다고 말한다.
plane si nondum dederat, sed, donec totum traderet, pro deposito apud eum fuerit, id in peculio esse placuit.
분명히 만일 그가 아직 지급하지 않았으나 전체를 인도할 때까지 그것이 그에게 기탁물로서 존재했다면, 그것은 특유재산에 포함되는 것으로 결정되었다.
§33.8.8.6Item si seruo peculium sit legatum et a debitore eius peculiari heres uetitus sit petere, uerum est hoc minus esse in legato peculio, hoc est detrahendum id quod debitori legatum est.
마찬가지로, 만일 노예에게 특유재산이 유증되고 상속인이 그 특유재산상의 채무자에게 청구하는 것이 금지되었다(즉 채무가 면제되었다)면, 유증된 특유재산에서 이 금액만큼 줄어든다는 것은 옳다. 즉 채무자에게 유증된 것(면제된 채무)은 공제되어야 한다.
§33.8.8.7Interdum etsi non sit legatum peculium, uelut legatum sic accipitur, id est in huiusmodi specie: quidam seruo libertatem, si rationes reddidisset, dederat, et si heredibus centum intulisset.
때로는 특유재산이 유증되지 않았더라도 유증된 것처럼 취득되기도 하는데, 이는 다음과 같은 사례에서이다. 어떤 사람이 노예에게, 만일 그가 회계 보고를 하고 상속인들에게 100을 납부한다면 자유를 주었다.
imperator igitur noster cum patre rescripsit, peculium quidem non nisi legatum deberi: 'uerum', inquit, 'si condicionibus praescriptis paruit seruus, testatorem uoluisse eum retinere peculium interpretamur': uidelicet ex eo, quod ex peculio eum insserat centum inferre.
이에 우리 황제께서는 선황과 함께, 특유재산은 유증된 경우가 아니면 의무가 지워지지 않으나, '만일 노예가 규정된 조건을 충족했다면 유언자가 그가 특유재산을 보유하기를 원했던 것으로 해석한다'고 칙답하셨다. 이는 분명 그가 특유재산으로부터 100을 납부하도록 명령했다는 사실에서 드러난다.
§33.8.8.8Utrum autem id demum peculium accipimus, quod mortis tempore fuit, an uero et quod postea accessit applicamus uel quod decessit detrahimus? et Iulianus alias accipiendum legatum peculii ait, si ipsi seruo legetur, alias, si alii: nam si ipsi, id tempus in legato spectandum, quo dies legati cedit: si uero extraneo, mortis tempus, sic tamen, ut incrementa ex rebus peculiaribus ad eum perueniant, ut puta partus ancillarum uel fetus pecorum: quod autem ex operis suis uel ex alia re accedit, id, si alii quam ipsi legetur peculium, non debebitur.
그런데 우리는 사망 시점에 존재했던 것만을 특유재산으로 취득해야 하는가, 아니면 그 후에 증가한 것도 가산하고 감소한 것은 공제해야 하는가? 그리고 율리아누스는 특유재산의 유증은 노예 자신에게 유증되는 경우와 타인에게 유증되는 경우를 나누어 다르게 취득되어야 한다고 말한다. 왜냐하면 노예 자신에게 유증되는 경우에는 유증에 있어서 유증의 권리가 발생하는 시점을 고려해야 하지만, 타인에게 유증되는 경우에는 사망 시점을 고려해야 하기 때문이다. 다만 여노예가 낳은 자식이나 가축의 새끼처럼 특유재산에 속한 물건으로부터 생긴 증가분은 그(수증자인 타인)에게 귀속되어야 한다. 그러나 노예의 노동이나 그 밖의 원인으로 생긴 증가분은, 만일 특유재산이 노예 자신이 아닌 타인에게 유증된다면 지급될 의무가 없다.
hoc utrumque Iulianus secundum uoluntatem testatoris scribit: cum enim ipsi suum peculium legatur, uerisimile est eum omne augmentum ad ipsum pertinere uoluisse, cui patrimonium manumisso futurum est, cum alii, non: sic tamen, ut, si in alterius persona hoc eum sensisse appareat, idem dicas.
율리아누스는 이 두 가지 모두 유언자의 의사에 따른 것이라고 저술한다. 노예 자신에게 그의 특유재산이 유증될 때는, 해방 후에 그의 재산이 될 것이므로 유언자가 모든 증가분이 그 자신에게 속하기를 원했다고 보는 것이 타당하지만, 타인에게 유증될 때는 그렇지 않기 때문이다. 다만 만일 또 다른 인물에 관하여 유언자가 이와 같이 의도했음이 드러난다면 마찬가지로 말해야 할 것이다.