Humanitext Reader

ユスティニアヌス1世 · 学説彙纂 §33.8.6.pr-33.8.6.5

特有財産の債務控除と副奴隷の特有財産の帰属

5095 / 9271 箇所 · ラテン語

要旨

特有財産の遺贈における債務控除に伴う遺贈物の価値変動、副奴の遺贈とその特有財産との関係、そして主人が奴隷に負う債務の控除の有無をめぐる学説と皇帝の勅答を扱う。

[ULPIANUS libro uicesimo quinto ad Sabinum. ] §33.8.6.prSi peculium legetur et sit in corporibus, puta fundi uel aedes, si quidem nihil sit, quod seruus domino uel conseruis liberisue domini debeat, integra corpora uindicabuntur: sin uero sit, quod domino uel supra scriptis personis debeatur, deminui singula corpora pro rata debebunt.
特有財産が遺贈され、それが有体物、例えば土地や建物などから成る場合、もし奴隷が主人、あるいは共同の奴隷、あるいは主人の子らに負っている債務が何もないならば、物件はそのままの状態で請求される。 しかし、もし主人または上記の者たちに負っている債務があるならば、個々の物件は按分比例して縮小されねばならない。
et ita et Iulianus et Celsus putant.
そしてユリアヌスもケルススもそのように考えている。
§33.8.6.1Et si fuerit legatum peculium non deducto aere alieno, uerendum, ne inutile legatum sit, quia quod adicitur contra naturam legati sit.
そして、もし債務を控除することなく特有財産が遺贈された場合、その追加された文言が遺贈の性質に反するため、遺贈が無効になるのではないかと懸念されるかもしれない。
sed puto uerum hanc adiectionem non uitiare legatum, sed nihil ci adicere: nec enim potest crescere uindicatio peculii per hanc adiectionem.
しかし私は、この追加は遺贈を損なうものではなく、遺贈に何も付け加えるものでもないというのが真実だと考える。 なぜなら、特有財産の返還請求権はこの追加によって増大することはできないからである。
plane si proponas legatarium nactum possessionem rerum, exceptione doli aduersus heredem uindicantem uti potest: habet enim in solidis rebus uoluntatem aeris alieni non deducendi.
明らかに、もし遺贈受取人が物の占有を取得したと仮定するならば、彼は返還請求をする相続人に対して悪意の抗弁を用いることができる。 なぜなら、彼は物件の全体について、債務を控除しないという遺言者の意思を有しているからである。
sed et si dominus remittere se seruo quod debet uel nihil sibi seruum debere significauerit, ualet haec adiectio, quia nuda uoluntate potest dominus seruo remittere quod ei debet.
しかしまた、もし主人が、自分が奴隷に負っている債務を免除すること、あるいは奴隷が自分に対して何も債務を負っていないことを表明したならば、この追加は有効である。 なぜなら、主人は単なる意思によって、自分が奴隷に負っているものを免除することができるからである。
§33.8.6.2Uicario autem meo mihi legato an et uicarii mei peculium ad me pertineat, quaeritur.
しかし、私の副奴隷が私に遺贈された場合、その副奴隷の特有財産もまた私に帰属するかが問われる。
et putamus contineri legato uicarii eius peculium, nisi aduersa sit uoluntas testatoris.
そして、遺言者の反対の意思がない限り、副奴隷の特有財産はその副奴隷の遺贈に含まれると私たちは考える。
§33.8.6.3Si seruus et uicarius eius liberi esse iussi sint eisque peculia sua legata sint, uerba secundum uoluntatem testatoris exaudienda, tamquam de duobus separatisque peculiis testatore locuto: et secundum haec uicarius uicarii non communicabitur, nisi haec mens fuit testantis.
もし奴隷とその副奴隷が自由とされるよう命じられ、彼らにそれぞれの特有財産が遺贈されたならば、言葉は遺言者の意思に従って、あたかも遺言者が二つの独立した別個の特有財産について語ったかのように解釈されねばならない。 そしてこれに従えば、副奴隷の特有財産は共有されない。 ただし遺言者の意図がそうであった場合はこの限りでない。
§33.8.6.4Sicut autem aes alienum, hoc est quod debetur domino, minuit legatum peculium, ita per contrarium id quod dominus debet seruo augere debet.
しかし、債務、すなわち主人に負っているものが特有財産の遺贈を減少させるのと同様に、反対に、主人が奴隷に負っているものはそれを増加させるはずである。
sed huic sententiae aduersatur rescriptum imperatoris nostri et patris eius, quod ita est: 'Cum peculium seruo legatur, non etiam id conceditur, ut petitionem habeat pecuniae, quam se in rationem domini impendisse dicit'.
しかしこの見解には、我らの皇帝とその父の勅答が対立しており、それは次の通りである。 「特有財産が奴隷に遺贈されるとき、彼が主人の勘定のために支出したと主張する金銭の請求権までが彼に与えられるわけではない。
quid tamen si haec uoluntas fuit testatoris? cur non possit consequi? certe compensari debet hoc quod impendit cum eo quod domino debetur.
」しかし、もしこれが遺言者の意思であったならばどうだろうか。 なぜそれを獲得できないことがあろうか。 確かに、彼が支出したものは主人に対して負っているものと相殺されるべきである。
an et quod dominus scripsisset se seruo debere, peculio legato cederet? Pegasus negat: idem Nerua: et cum Gnaeus Domitius filiae suae peculium quod eius esset legasset, et annuum, quod ei solitus erat dare, biennio non dedisset, sed in rationibus suis rettulisset filiae se debere quinquaginta, Atilicinus existimauit legato non cedere, quod uerum est, quia consonat rescripto.
では、主人が奴隷に対して負っていると書き残していたものも、特有財産の遺贈に帰属するだろうか。 ペガサスは否定し、ネルウァも同様である。 そして、グナエウス・ドミティウスがその娘に彼女のものである特有財産を遺贈し、彼が彼女に与える習慣であった年金を2年間与えていなかったが、自分の帳簿に娘に対して50を負っていると記録していたとき、アティリキヌスはこれが遺贈に帰属しないと判断したが、これは真実である。 なぜなら勅答と調和するからである。
§33.8.6.5Non solum autem quod domino debetur peculio legato deducitur, sed et si quid heredi debitum fuit.
しかし、主人に対して負っているものだけでなく、相続人に対して何らかの債務があった場合も、特有財産の遺贈から控除される。

語釈・文法注

  1. 33.8.6.printegra corpora uindicabuntur — integraは、債務による価値の減少がない完全な状態を意味する。特有財産内に債務がない場合、その構成物が毀損されることなく原型のまま返還請求され得ることを示している。
  2. 33.8.6.1non deducto aere alieno — 「債務を控除せずに」という意味の奪格独立句である。特有財産は本質的に債務を控除した残額として定義されるため、この文言は遺贈の法的性質と矛盾する面があり、無効かどうかが議論される。
  3. 33.8.6.3uicarius uicarii non communicabitur — ここでuicariusは主語として副奴の特有財産を指すものと理解され、communicabiturは受動態で「共有される」あるいは「混同される」を意味する。すなわち、副奴の特有財産は主奴の特有財産に併合されたり共有されたりしないという意味である。
  4. 33.8.6.4non etiam id conceditur — concediturの主語としてidが用いられており、ut以下は同格の名詞節である。特有財産が遺贈されても、奴隷が主人の計算において支出した費用を請求する訴権まで当然に認められるわけではないことを示している。

この箇所を引用する

ユスティニアヌス1世, 学説彙纂 §33.8.6.pr-33.8.6.5. Humanitext Reader, https://reader.humanitext.ai/text/urn:cts:latinLit:phi2806.phi002.humanitext-lat1:33.8.6.pr-33.8.6.5

AIによる草稿訳である旨と閲覧日を添えてください。

訳文・注・要旨はAIによる草稿で、読者の指摘により改訂されています。