Humanitext Reader

ユスティニアヌス1世 · 学説彙纂 §33.7.27.pr-33.7.27.5

設備付き土地の遺贈における奴隷や果実の範囲

5087 / 9271 箇所 · ラテン語

要旨

スカエウォラ『学説彙纂』第33巻第7編第27断片。備品や奴隷、果実、未払賃料等を伴う土地の遺贈に関し、どの範囲が遺贈物に含まれるかについて、個別の事例をもとに判断を示している。

[SCAEUOLA libro sexto digestorum. ] §33.7.27.prPraedia maritima cum seruis qui ibi erunt et omni instrumento et fructibus qui ibi erunt et reliquis colonorum nutritori suo legauit.
【スカエウォラ、学説彙纂第6巻】ある者がその養育者に、そこにいるであろう奴隷たち、およびそこに備えられているであろうすべての備品や果実、そして小作人の未払賃料とともに、海辺の地所を遺贈した。
quaesitum est, an serui piscatores, qui solebant in ministerio testatoris esse et ubicumque eum sequi et urbicis rationibus expungebantur nec mortis testatoris tempore in praediis legatis deprehensi fuerant, legati esse uideantur.
遺言者の用務に従い、彼がどこへ行くにも付き従うのが常であり、都会の帳簿に記載されており、かつ遺言者の死亡時に遺贈された地所には見いだされなかった漁師の奴隷たちが、遺贈されたとみなされるべきかが問われた。
respondit secundum ea quae proponerentur non esse legatos.
回答:提示された事実によれば、彼らは遺贈されていない。
§33.7.27.1Adfini suo ita legauit: 'fundum Cornelianum Titio ita ut est instructus cum omnibus rebus et mancipiis et reliquis colonorum dari uolo'.
ある女性遺言者が、その姻戚に次のように遺贈した。 「コルネリウス土地を、ティティウスに、設備が整えられた現状のまま、すべての物品、奴隷、および小作人の未払賃料とともに引き渡されることを望む」。
haec testatrix Romae litis causa ex Africa ueniens mancipia quaedam ex fundo supra scripto, quo citius per hiemem operam elegeret, secum abduxit: quaesitum est, an ea mancipia fideicommisso cedant, cum quaedam ex his rusticis officiis ad tempus peregrinationis abducta sunt relictis conseruabus et filiis suis et quaedam matribus et patribus.
この女性遺言者は、訴訟のためにアフリカからローマに来る際、冬の間に(彼らの)労働をより迅速に利用できるように、上記の土地から一部の奴隷を連れ出した。 これらの奴隷のうち、ある者は同僚の女奴隷たちや我が子を残して、またある者は父母を残して、旅の期間中、農作業から一時的に連れ出されていたのであるが、彼らが信託遺贈に含まれるかが問われた。
respondit mancipia, de quibus quaereretur, secundum ea quae proponerentur ex causa fideicommissi deberi.
回答:問題となっている奴隷たちは、提示された事実によれば、信託遺贈に基づき引き渡されるべきである。
§33.7.27.2Idem quaesiit, an fructus eiusdem fundi, qui ibi in diem mortis coacti manserint, fideicommisso cedant, cum plenissima testatoris erga adfinem uoluntas ab eo quoque manifestetur, quo reliqua colonorum eiusdem possessionis ad eum pertinere uoluerit.
同じ質問者は、同じ土地の果実で、死亡の日までそこに収穫されて残っていたものが信託遺贈に含まれるかを問うた。 遺言者が同じ所有地の小作人の未払賃料もその者に帰属することを望んだという事実からも、その姻戚に対する遺言者の非常に手厚い意思が示されているからである。
respondit in huiusmodi scriptura posse responderi hoc solum quaerendum, an manifeste appareat defuncta id, de quo quaereretur, dari noluisse.
回答:このような文面においては、問題のものが引き渡されることを被相続人が望んでいなかったことが明白に示されているか否か、この点のみが問われるべきであると回答しうる。
§33.7.27.3Liberto, quem heredem in parte rescripsit, fundum per praeceptionem dedit in haec uerba: 'Pamphile liberte, praecipito tibique habeto fundum meum Titianum et agellum Sempronianum cum instrumento et his, quae in eodem erunt cum moriar, familiaque, quae in eo fundo moratur, exceptis quos manumisero'.
ある者が、遺言で部分相続人に指定した解放自由人に対し、先取り遺贈によって次の言葉で土地を与えた。 「解放自由人パンピルスよ、私のティティウス土地およびセンプローニウス小地所を、備品、そして私が死ぬときにその中にあるであろう物品、および私が解放するであろう者たちを除き、その土地に居住する奴隷家族とともに、あらかじめ受け取り、自らのものとしなさい」。
quaesitum est, cum testator in eo fundo aliquantum uini in doliis habuerit, quod uiuus totum uendiderat et partem tertiam pretii pro eo acceperat, an uinum in doliis remanens ad libertum ex causa praeceptionis pertineat.
遺言者がその土地の大甕の中にいくらかのワインを有しており、生存中にそのすべてを売却して代金の3分の1を受け取っていたのであるが、大甕に残っているワインが先取り遺贈に基づき解放自由人に帰属するかが問われた。
respondit uerbis quae proponerentur contineri, nisi manifeste contrariam uoluntatem coheredes approbant.
回答:共同相続人たちが、明らかにこれと反対の意思を証明しない限り、提示された言葉に含まれる。
in eo fundo instrumenta calendarii et nummos reliquit.
遺言者はその土地に金融台帳と現金を残した。
responsum est de nummis quoque, ut supra responsum.
回答:現金についても、上記の回答と同じである。
§33.7.27.4Ita legatum est: 'Septiciae sorori meae fundi paterni mei Seiani partem dari uolo sic ut est, et alteram partem ita, ut in diem mortis fuerit': quaesitum est, an ex uerbis supra scriptis aggeres et praela iam posita parataque, ut immittantur aedificio, item instrumentum urbanum et rusticum cum mancipiis, quae fundi causa erant, ad legatarios pertineant.
次のように遺贈された。 「私の姉妹セプティキアに、私の父方のセイウス土地の一方の部分を現状のまま、そしてもう一方の部分を私の死亡の日の状態のまま、引き渡されることを望む」。 上記の言葉から、堤防や、建物に取り付けるためにすでに配置され準備されていた圧搾機、さらに都市用および農業用の備品と、土地のために置かれていた奴隷たちが、受遺者に帰属するかが問われた。
respondit: potest haec uerba 'sic ut est' ad instructum referri.
回答:「現状のまま」という言葉は、設備を指していると解釈しうる。
§33.7.27.5Fundos legauit in haec uerba: 'Sempronio fratri meo hoc amplius fundos meos ita, ut instructi sunt, Cassianum Nonianum cum suis salictis et siluis'.
ある者が次の言葉で土地を遺贈した。 「私の兄弟センプローニウスに、さらにこれに加えて、私のカッシウス土地およびノニウス土地を、それらが設備を整えられている通りに、それぞれの柳林および森林とともに与える」。
quaesitum est, cum siluae et salicta non in fundis supra scriptis¹, sed in adiectis agellis et quos simul testator comparauit nec sine his fundi coli possint, an legato cederent.
森林および柳林が、上記の土地¹の中ではなく、遺言者が同時に買い入れ、それらなしには土地を耕作できない隣接する小地所の中にあったのであるが、これらが遺贈に含まれるかが問われた。
respondit id tantum cedere legato, quod uerbis comprehendisset.
回答:遺言の文言に含めていたものだけが遺贈に入る。

語釈・文法注

  1. 33.7.27.prreliquis colonorum — 「小作人の残債(未払賃料)」を指す。ここでの *reliqua*(中性複数名詞 *reliquum* の対格)は、土地の小作人が地主に負っている未払いの小作料や債務を意味する。
  2. 33.7.27.1quo citius per hiemem operam elegeret — 目的節(`quo` +接続法)。比較級 *citius* があるため `ut` の代わりに `quo` が用いられている。*operam elegeret*(直訳は「活動を選択する」)は、冬期に彼女のために奉仕する奴隷たちの役目を割り当てる、または迅速に奴隷たちの労働(奉仕)を確保するという意図を表す。
  3. 33.7.27.3praecipito tibique habeto — 2人称単数の未来命令形(*praecipito*, *habeto*)。遺言書における公式な授与の定型表現であり、共同相続人の一人(ここでは Pamphilus)が、遺産分割に先立ち、特定の遺産を「先取り(*praecipere*)」して自分のものにすることを指示している。
  4. 33.7.27.4sic ut est — 「現状のまま」という語句の解釈。回答では、これが土地の通常的な物理的状態だけでなく、その維持・運営のために配備されている設備一式(*instructus*)を包含していると解釈できる旨を示している。

この箇所を引用する

ユスティニアヌス1世, 学説彙纂 §33.7.27.pr-33.7.27.5. Humanitext Reader, https://reader.humanitext.ai/text/urn:cts:latinLit:phi2806.phi002.humanitext-lat1:33.7.27.pr-33.7.27.5

AIによる草稿訳である旨と閲覧日を添えてください。

訳文・注・要旨はAIによる草稿で、読者の指摘により改訂されています。