[SCAEUOLA libro tertio responsorum. ] §33.7.20.prSeiae ex parte heredi institutae, si heres erit, fundos per praeceptionem dederat instructos cum suis uilicis et reliquis colonorum et codicillis ita scripsit: 'postea mihi uenit in mentem: Seiae fundos quos reliqui, ita ut sunt instructi rustico instrumento suppellectile pecore et uilicis cum reliquis colonorum et apotheca habere uolo'.
[スカエウォラ『答申集』第3巻] 一部の相続人に指定されていたセイアに対し、もし彼女が相続人となるならば、遺言者はその管理労働者(ヴィリクス)および小作人たちの未払金(レリクア)を伴う、備えられた土地を先取遺贈によって与えており、また余白録(コディシル)に次のように書いていた。 「後になって私の心に浮かんだ。 私が残した土地を、農具、家具、家畜、小作人たちの未払金を伴う管理労働者、および倉庫を備えたそのままの状態で、セイアに所有してほしい。
quaesitum est, an etiam ea, quae patris familias usus cottidiani causa in fundis fuerunt, legato continerentur.
」家父長の日常の用途のためにそれらの土地にあった物も、この遺贈に含まれるのかが問われた。
respondit testamento quidem ut proponeretur Seiae, insuper fundum, legatum, uerum non amplius deberi, quam in codicillis (quos sane post obliuionem testamentariae scripturae fecisset) instructi appellatione contineri uelle se manifeste ostendisset.
答申:提示された事実によれば、遺言によって確かに土地がセイアに追加で遺贈されたが、遺言書の記述を忘れた後に作成したのが確実である余白録において、彼が「備えられた」という呼称に含まれることを望むと明白に示した以上のものは、義務づけられない。
§33.7.20.1Liberto suo quidam praedia legauit his uerbis: 'Seio liberto meo fundos illum et illum do lego ita ut instructi sunt cum dotibus et reliquis colonorum et saltuariis cum contubernalibus suis et filiis et filiabus'.
ある者が自らの解放奴隷に次の文言で地所を遺贈した。 「私の解放奴隷セイウスに、あれとこれの土地を、備えられたそのままの状態で、その付属設備(ドース)および小作人たちの未払金、ならびに森番たちをその配偶者(コントゥベルナリス)および息子・娘たちとともに、与え遺贈する。
quaesitum est, an Stichus seruus, qui praedium unum ex his coluit et reliquatus est amplam summam, ex causa fideicommissi Seio debeatur.
」これらの地所のうち一つを耕作し、多額の未払金(レリクア)を負っていた奴隷スティクスが、遺言信託(フィデイコミッスム)に基づきセイウスに引き渡されるべきかが問われた。
respondit, si non fide dominica, sed mercede, ut extranei coloni solent, fundum coluisset, non deberi.
答申:もし彼が主人の信頼(フィデス)によってではなく、外部の小作人たちがそうするように賃料(メルケース)を支払って土地を耕作していたのであれば、引き渡される義務はない。
§33.7.20.2'Gaio Seio alumno meo fundos meos illum et illum, ita ut instructi sunt, et domum superiorem dari uolo': quaesitum est, an etiam domum instructam dari uoluerit.
「私の養子ガイウス・セイウスに、私のあれとこれの土地を、備えられたそのままの状態で、そして上方の家を与えることを望む。 」その家もまた備えられた状態で与えることを望んだのかが問われた。
respondit secundum ea quae proponerentur ita uideri dedisse, nisi is, a quo peteretur, aliud testatorem sensisse manifeste doceret: at si habitationis, id est aedificii instrumentum legasset, non cedere seruos operae aliiue rei paratos.
答申:提示された事実によれば、そのように与えたものと見なされる。 ただし、履行を請求される者(相続人)が、遺言者が別の意図を持っていたことを明白に証明しない限りはそうである。 しかし、もし居住、すなわち建物の備品を遺贈していたのであれば、労働やその他の職務のために手配されていた奴隷は遺贈に含まれない。
§33.7.20.3Praedia ut instructa sunt cum dotibus et reliquis colonorum et uilicorum et mancipiis et pecore omni legauit et peculiis et cum actore: quaesitum est, an reliqua colonorum, qui finita conductione interposita cautione de colonia discesserant, ex uerbis supra scriptis legato cedant.
彼は地所を、備えられたそのままの状態で、その付属設備および小作人や管理労働者たちの未払金、ならびに奴隷たち、すべての家畜、彼らの特有財産(ペクリウム)、そして代理人(アクトル)とともに遺贈した。 賃貸借が終了し、保証(カウティオー)を提供した上で小作地(コロニア)を去っていた小作人たちの未払金が、上記の文言から遺贈に含まれるのかが問われた。
respondit non uideri de his reliquis esse cogitatum.
答申:これらの未払金については考慮されていなかったと見なされる。
§33.7.20.4Idem quaesiit in actore legato, an uxor et filia legato cedant, cum actor non in praediis, sed in ciuitate moratus sit.
同人は、遺贈された代理人について、代理人が地所ではなく都市に滞在していた場合、その妻と娘が遺贈に含まれるのかを問うた。
respondit nihil proponi, cur cedant.
答申:それらが含まれるべき理由は何も提示されていない。
§33.7.20.5Idem quaesiit, cum testator facto testamento in prouinciam sit profectus, an ea mancipia, quae post profectionem eius aut mortem sine cuiusquam auctoritate sponte sua ad parentes et notos sibi homines in fundos legatos transiere, legato cedant.
同人はまた、遺言者が遺言作成後に属州へ出発した際、彼の出発後または死亡後に、誰の許可も得ず自発的に、遺贈された土地にいる自分の親や知人のもとへと移って行った奴隷たちが、遺贈に含まれるのかを問うた。
respondit non legatos eos, qui forte ueluti commeantes transissent.
答申:たまたま旅の途中のようにして移ったにすぎない者たちは、遺贈されたとは見なされない。
§33.7.20.6'Pamphilae libertae meae dari uolo fundum Titianum cum instrumento et his quae in eodem erunt cum moriar'.
「私の解放奴隷パンフィラに、ティティウスの土地を、その備品および私が死ぬ時にそこにあるものとともに与えることを望む。
quaesitum est, si Stichus seruus, ex eo fundo ante annum mortis testatoris abductus et in disciplinam traditus, postea in eum fundum non reuersus sit, an debeatur.
」奴隷スティクスが、遺言者の死の一年前にその土地から連れ出されて修行(訓練)に出され、その後その土地に戻らなかった場合、彼を引き渡す義務があるのかが問われた。
respondit, si studendi causa misisset, non quo a fundo eum aliorsum transferat, deberi.
答申:もし修行をさせる目的で送ったのであり、土地から彼を別の場所へと転属させるためでなかったのであれば、引き渡す義務がある。
§33.7.20.7'Tyrannae sorori meae fundum meum Graecianum cum stabulo et instrumento rustico omni relinquo'.
「私の姉妹ティランナに、私のグラエキウスの土地を、厩舎およびすべての農具とともに残す。
quaeritur, an fundi appellatione etiam pascua, quae ad eum simul cum fundo peruenerint et quae semper in usibus huius possessionis habuerat, legato cederent.
」「土地」という呼称によって、その土地とともに彼の手に入り、彼が常にこの所有地の用途に供していた牧草地も、遺贈に含まれるのかが問われた。
respondit, si prata fundo Graeciano ita coniunxisset, uti sub una fundi appellatione haberentur, ea quoque deberi.
答申:もし彼が牧草地(プラータ)をグラエキウスの土地に、単一の土地の呼称のもとで保有されるように結合させていたのであれば、それらも引き渡される義務がある。
§33.7.20.8Instructis domibus legatis crabattus argento inaurato tectus mortis Titiae tempore in domibus non est repertus, sed in horreis tantisper conditus: quaero, an is quoque praestandus sit.
備えられた家々が遺贈されたが、金メッキを施した銀で覆われた寝台(クラバットゥス)が、ティティアの死亡時に家々の中に見つからず、倉庫に一時的に保管されていた。 これもまた引き渡されるべきかを私は問う。
respondit, si in domo esse soleret et quo tutiore loco haberetur, interim in horreo allatus esset, nihilo minus praestandum.
答申:もしそれが家の中にあるのが常であり、より安全な場所に置くために、その間に倉庫へ運び込まれていたのであれば、それにもかかわらず引き渡されなければならない。
§33.7.20.9Quod adiecit testator 'uti possedi' an hoc significet 'sicut instructa in diem mortis habuit', id est cum mancipiis pecoribus instrumento rustico? respondit: non de iure quaeritur.
遺言者が「私が所有していた通りに」と付け加えたことは、「死亡の日において備えられていた通りに所有していた」、すなわち奴隷、家畜、農具を伴うことを意味するのか。 答申:法について問われているのではない。