Humanitext Reader

ユスティニアヌス1世 · 学説彙纂 §33.7.18.pr-33.7.18.14

多様な生業の備品と遺贈者の意図に基づく判定

5078 / 9271 箇所 · ラテン語

要旨

多様な職業(屠殺、製パン、医療など)の備品、および土地や家屋の「整備された状態」に含まれる範囲(器具、奴隷、家畜、債権証書など)の認定基準について、遺言者の主観的意図や地域の慣行を重視する姿勢とともに論じる。

[PAULUS libro secundo ad Uitellium. ] §33.7.18.prCum de lanionis instrumento quaeritur, semota carne mensas pondera ferramentaque laniandae carnis causa praeparata, item trutinas cultros dolabras instrumento relinquimus.
[パウルス『ウィテッリウス注解』第2巻] 屠殺人の備品が問われるとき、肉を除外して、台、分銅、および肉を切り刻むために用意された鉄器、同様に天秤、包丁、肉切り斧を、備品として残す。
§33.7.18.1Instrumento legato aliquando etiam personas legantium necesse est inspici.
備品が遺贈された場合、ときには遺贈者の状況をも考慮することが必要である。
ut ecce pistorio instrumento legato ita ipsi pistores inesse uideri possunt, si pater familias pistrinum exercuit: nam plurimum interest, instrumentum pistoribus an pistrino paratum sit.
たとえば、パン屋の備品が遺贈された場合、家父長自らがパン焼き業を営んでいたならば、パン職人自身もそこに含まれるとみなされうる。 というのも、備品がパン職人たちのために用意されたのか、それともパン焼き場のために用意されたのかによって、大きな違いがあるからである。
§33.7.18.2Asinam molendariam et molam negat Neratius instrumento fundi contineri.
ネラティウスは、製粉用の雌ロバと石臼は、土地の備品には含まれないと主張する。
§33.7.18.3Item caccabos et patinas in instrumento fundi esse dicimus, quia sine his pulmentarium coqui non potest.
同様に、鍋や深皿は土地の備品に含まれると我々は主張する。 なぜなら、これらなしにはおかずを調理することができないからである。
nec multum refert inter caccabos et aenum, quod supra focum pendet: hic aqua ad potandum calefit, in illis pulmentarium coquitur.
鍋と、暖炉の上に吊り下げられている銅の大釜との間に大きな違いはない。 後者では飲料用の水が温められ、前者ではおかずが調理される。
quod si aenum instrumento continetur, urcei quoque, quibus aqua in aenum infunditur, in idem genus rediguntur, ac deinceps in infinitum primis quibusque proxima copulata procedunt.
しかし、もし銅の大釜が備品に含まれるならば、大釜に水を注ぐための水差しもまた同じ類に組み入れられ、さらに順次、先の各々のものに隣接して結びついているものが無限に続いていくことになる。
optimum ergo esse Pedius ait non propriam uerborum significationem scrutari, sed in primis quid testator demonstrare uoluerit, deinde in qua praesumptione sunt qui in quaque regione commorantur.
したがってペディウスは、言葉の本来の意味を詮索するのではなく、何よりも遺言者が何を指示しようとしたのか、次いで各地域に居住する者たちがどのような共通認識を持っているかを調べることが最善であると言う。
§33.7.18.4Cum de uilico quaereretur et an instrumento inesset et dubitaretur, Scaeuola consultus respondit, si non pensionis certa quantitate, sed fide dominica coleretur, deberi.
管理人について、彼が備品に含まれるかどうかが問われ、疑義が生じたとき、スカエウォラは諮問されて次のように答えた。 もし土地が一定額の小作料によってではなく、主人の信頼に基づいて管理されていたのであれば、彼は引き渡されるべきである。
§33.7.18.5Idem consultus de meta molendaria respondit, si rusticis eius fundi operariis moleretur, eam quoque deberi.
同人は、製粉用の下臼について諮問され、もしその土地の農業労働者たちによって製粉が行われていたのであれば、それもまた引き渡されるべきであると答えた。
est autem meta inferior pars molae, catillus superior.
なお、下臼とは石臼の下の部分であり、上臼とは上の部分である。
§33.7.18.6De bubulco quoque ita respondit, siue de eo, qui bubus ibi araret, siue de eo, qui boues eius fundi aratores pasceret, quaereretur, deberi.
牛飼いについても、そこで牛を使って耕作していた者について問われている場合であれ、その土地の耕作用の牛を放牧していた者について問われている場合であれ、引き渡されるべきであると彼は同様に答えた。
§33.7.18.7De putatoribus quoque ita respondit, si eius fundi causa haberentur, inesse:
剪定手についても、もし彼らがその土地のために維持されていたのであれば、含まれると彼は同様に答えた。
§33.7.18.8Pastores quoque et fossores ad legatarium pertinere.
羊飼いや掘り手もまた、受遺者に属する。
§33.7.18.9Item cum fundus ita legatus esset: 'Maeuio fundum Seianum, ita ut optimus maximusque est, cum omni instrumento rustico et urbano et mancipiis quae ibi sunt' et quaereretur, an semina deberentur, respondit uerius esse deberi, nisi aliud testatorem sensisse heres probaret.
同様に、土地が次のように遺贈された場合、「マエウィウスにセイウスの土地を、それが最良かつ最大の権利関係を伴う状態にあるまま、すべての農村的および都市的備品、ならびにそこにいる奴隷とともに遺贈する」とし、種子が引き渡されるべきかどうかが問われたとき、彼は、遺言者が別の意図を持っていたことを相続人が証明しない限り、引き渡されるべきとする方がより妥当であると答えた。
idem respondit de frumento reposito ad mancipiorum exhibitionem.
また、奴隷たちの扶養のために保管されていた穀物についても、同様に答えた。
§33.7.18.10In instrumento medici esse collyria et emplastra et cetera eius generis Cassius scribit.
医師の備品には、目薬や硬膏、その他同類のものが含まれるとカッシウスは書いている。
§33.7.18.11Cui fundum instructum legauerat, nominatim mancipia legauit: quaesitum est, an reliqua mancipia, quae non nominasset, instrumento cederent.
装備を整えた土地を遺贈した相手に対して、さらに名指しで奴隷たちを遺贈した場合、名指ししなかった残りの奴隷たちも備品として引き渡されるかどうかが問われた。
Cassius ait responsum esse, tametsi mancipia instructi fundi sint, tamen uideri eos solos legatos esse, qui nominati essent, quod appareret non intellexisse patrem familias instrumento quoque seruos adnumeratos esse.
カッシウスは、たとえ奴隷が装備を整えた土地の一部であったとしても、名指しされた者たちだけが遺贈されたとみなされるべきであるという回答があったと述べている。 なぜなら、その家父長は奴隷が備品の中にも数え入れられているということを理解していなかったことが明らかだからである。
§33.7.18.12SABINUS. Cui fundus quaeque ibi sint legata sunt, ei fundus et omnia, quae in eo solita sunt esse quaeque ibi maiore parte anni morari et hi, qui in eum manendi causa recipere se consueuerunt, legati uidentur: at si qua consulto in fundo congesta contractaue sunt, quo legatum cumularetur, ea non uidentur legata esse.
サビヌス:土地と、そこにあるものが遺贈された者には、土地と、通常そこにあるすべてのもの、年の大部分をそこで過ごすもの、および留まる目的でそこへ身を寄せる習慣のある人々が遺贈されたとみなされる。 しかし、遺言を増やす目的で、意図的に土地に集められたり集積されたりしたものは、遺贈されたとはみなされない。
§33.7.18.13Quidam cum ita legasset: 'uillam meam ita ut ipse possedi cum suppellectile mensis mancipiis, quae ibi deputabuntur, urbanis et rusticis, uinis, quae in diem mortis meae ibi erunt, et decem aureis', et quaereretur, cum in diem mortis ibi libros et uitreamina et uesticulam habuerit, an eadem omnia legato cederent, quoniam quaedam enumerasset: Scaeuola respondit specialiter expressa, quae legato cederent.
ある者が次のように遺贈した。 「私の別荘を、私自身が所有していた通りの状態で、家具、テーブル、そこに配属される都市および農村の奴隷たち、私の死亡の日にそこにあるワイン、そして10アウレウス金貨とともに遺贈する。 」そして、彼の死亡の日にそこに本、ガラス製品、衣服があったとき、特定のものを列挙していたことから、これらすべてが遺贈に含まれるかどうかが問われた。 スカエウォラは、個別に明示されたものだけが遺贈に含まれると答えた。
§33.7.18.14Domum instructam legauit cum omnibus adfixis: quaeritur de instrumentis debitorum, an ea legatarius habere potest.
装備を整えた家を、すべての固定具とともに遺贈した。 債務者の証書について、受遺者がそれらを保有できるかが問われた。
respondit secundum ea quae proponerentur non posse.
提示された事実によれば、保有することはできないと彼は答えた。

語釈・文法注

  1. §33.7.18.3optimum ergo esse Pedius ait non propriam uerborum significationem scrutari — Pedius ait(ペディウスは言う)に導かれた対格不定詞(AcI)構文。optimum [esse] が主節の不定詞で、その実質的な主語として non...scrutari, sed...(〜を詮索するのではなく、〜を調べること)という不定法句が機能している。
  2. §33.7.18.4fide dominica coleretur — coleretur(耕作される、管理される)の主語は文脈上省略されている「土地(fundus)」。fide dominica は手段または様態の奪格で、「主人の信頼において」すなわち小作人に定額の賃料(pensionis certa quantitate)で貸し出すのではなく、主人の直接の支配下にある管理人(uilicus)を通じて直接経営することを指す。
  3. §33.7.18.11quod appareret non intellexisse patrem familias — 入れ子になった複合格構造。原因節 quod appareret(〜ということが明らかであったため)の内部に、patrem familias を主語対格、non intellexisse を不定詞とする対格不定詞(AcI)構文が入り、さらにその intellexisse の目的語として seruos adnumeratos esse(奴隷が数え入れられていること)というもう一つの AcI 構文が続いている。
  4. §33.7.18.13specialiter expressa — Scaeuola respondit に続く間接話法の対格不定詞(AcI)構文において、対格主語 [ea] と不定詞 [esse] が省略された形([ea] specialiter expressa [esse])。「個別に明示されたもの[だけが遺贈に含まれる]」という意味を表す。

この箇所を引用する

ユスティニアヌス1世, 学説彙纂 §33.7.18.pr-33.7.18.14. Humanitext Reader, https://reader.humanitext.ai/text/urn:cts:latinLit:phi2806.phi002.humanitext-lat1:33.7.18.pr-33.7.18.14

AIによる草稿訳である旨と閲覧日を添えてください。

訳文・注・要旨はAIによる草稿で、読者の指摘により改訂されています。