[ULPIANUS libro quinto disputationum.
[ウルピアーヌス、学術論議集第5巻より。
] §33.4.2.prCum quis uxori suae dotem relegat fideique commissum ab ea relinquit, hoc fideicommissum ex commodo, quod ex relegatione mulier sentit, aestimabitur, et ita Celsus quoque libro uicesimo digestorum scripsit.
] 誰かが妻に持参金を改めて遺贈し、かつ彼女に信託遺贈を課す場合、この信託遺贈は、女性が改めての遺贈から受ける利益に基づいて評価されるべきであり、ケルススもまた『学説彙纂』第20巻にそのように書いている。
quod si necessariae fuerunt impensae, quae ipso iure dotem minuunt, amplius dici potest, si tanta quantitas dotis, quam maritus accepit, ei relegata est, oportere dici etiam eam quantitatem posse fideicommissum erogare, quae ipso iure dotem minuit: esse enim mulierem legatariam nemo est qui dubitet.
しかし、もし持参金を法律上当然に減少させる必要な費用が支出されていた場合、さらに次のように言うことができる。 すなわち、夫が受け取ったのと同額の持参金が彼女に遺贈されたのであれば、法律上当然に持参金を減少させるその金額についても、信託遺贈を給付するために充てられうると言うべきである。 なぜなら、その女性が受遺者であることは誰も疑わないからである。
sed et si non dos, sed pro dote aliquid uxori fuerit legatum, adhuc quasi dos relegata accipitur.
しかしまた、持参金ではなく、持参金の代わりに何かが妻に遺贈された場合であっても、なお持参金が改めて遺贈されたのと同様に受け止められる。
hoc amplius Iulianus scribsit, etsi non fuerit adiectum pro dote esse legatum, hoc tamen animo relictum, adhuc eius esse condicionis.
さらにユリアヌスは、たとえ持参金の代わりとしての遺贈であることが付記されていなかったとしても、そのような意図で残されたものであるなら、なお同様の法的状態にあると書いている。
uxor igitur si rogetur uel dotem uel quod pro dote legatum est uel quod in uicem dotis ei adscriptum est restituere, non cogetur nisi eatenus, quatenus diximus, restituere: et ideo heres instituta rogataque quantitatem hereditatis restituere id demum restituet, quod quantitatem dotis excedit idque quod ex repraesentationis commodo sentit.
したがって、妻が、持参金か、あるいは持参金の代わりに遺贈されたものか、あるいは持参金の代わりに彼女に割り当てられたものを返還するよう求められた場合、私たちが言った限度においてのみ、返還を強制される。 そしてそれゆえ、相続人に指定されて相続財産を返還するよう求められた妻は、持参金の額を超える部分と、即時支払の利益から彼女が受ける部分のみを返還することになる。
nam et si quis, cum a nuru dotem accepisset, filium suum heredem instituerit eumque rogauerit, quidquid ad eum ex hereditate peruenisset, restituere, mox morte uxoris dotem fuerit lucratus, id non restituet quod ex dote percepit, quia matrimonii causa id lucratus est, non ex patris iudicio.
なぜなら、ある人が嫁から持参金を受け取った上で、自分の息子を相続人に指定し、相続から彼にもたらされるすべてのものを返還するよう求めた後、まもなく妻の死によってその息子が持参金を取得した場合であっても、彼は持参金から得たものを返還しないからである。 なぜなら、彼はそれを婚姻関係を原因として取得したのであり、父親の遺言から取得したのではないからである。
§33.4.2.1Mulier dotem promisit quadringentorum et dedit fundos duos in ducenta, praeterea nomina debitorum in residua ducenta: mox maritus eius decedens pro dote fundos ei duos non eos, quos in dotem acceperat, reliquit et praeterea duos illos dotales, quos aestimatos acceperat, reliquit fideique eius commisit, ut, quidquid ad se ex hereditate eius peruenisset, id restitueret Seio cum moreretur: quaerebatur, quantum esset in fideicommisso muliere defuncta.
ある女性が400の持参金を約束し、200に充てるものとして二つの土地を、さらに残りの200に充てるものとして債務者への債権を給付した。 まもなく彼女の夫が死亡するにあたり、持参金の代わりに、持参金として受け取っていたものではない二つの土地を彼女に残し、さらに、評価額を定めて受け取っていた持参金中のあの二つの土地をも残し、彼女の遺産から彼女のもとにもたらされたすべてのものを、彼女が死亡するときにセイウスに返還するよう彼女の信託に委ねた。 女性が死亡したときに、信託遺贈の対象となる額がいくらであるかが問われた。
dicebam uxorem hanc, quae rogata est, quidquid ad se peruenerit ex testamento, restituere, in ea esse condicione, ut id demum restituere rogetur, quod deducta dotis quantitate ad eam peruenit: dotem enim recepisse eam magis quam accepisse, saluo eo, quod ex commodo repraesentationis ab ea fideicommitti potuit.
私は、遺言から自分にもたらされたすべてのものを返還するよう求められたこの妻は、持参金の額を控除した上で彼女にもたらされた部分のみを返還するよう求められるという法的状態にある、と言った。 なぜなら、彼女は持参金を新たに受け取ったというよりは、むしろ取り戻したのであり、ただし即時支払の利益から彼女に対して信託遺贈として課され得た部分は保留されるからである。
proinde id quidem, quod pro dote maritus ei reliquit, non cogetur restituere, nisi plus fuit in eo quam in quantitate dotis: residuum uero, quod praeterea illi relictum est, cum fructibus cogetur restituere.
したがって、夫が持参金の代わりに彼女に残したあのものについては、それが持参金の額を超えていたのでない限り、彼女は返還を強制されない。 しかし、それ以外に彼女に遺された残余の部分については、果実とともに返還を強制される。
habebit igitur praecipuam dotem cum suis fructibus: id uero, quod extrinsecus ei relictum est, cum fructibus, qui ad eam peruenerint, restituet.
したがって彼女は、自分の持参金をその果実とともに先取りとして保有し、他方、外部から彼女に残されたものについては、彼女のもとにもたらされた果実とともに返還することになる。