Humanitext Reader

ユスティニアヌス1世 · 学説彙纂 §33.4.1.pr-33.4.1.15

持参金の再遺贈の効力と即時支払の利益

5003 / 9271 箇所 · ラテン語

要旨

ウルピアーヌスは持参金の再遺贈(relegatio)の効力と特徴、即時支払の利益、各種の相殺や減殺、および義父が婚姻中の嫁に遺贈した場合などの特殊な法律関係を論じる。

[ULPIANUS libro nono decimo ad Sabinum.
[ウルピアーヌス、サビヌス註釈第19巻より。
] §33.4.1.prCum dos relegatur, uerum est id dotis legato inesse, quod actione de dote inerat.
] 持参金が改めて遺贈される場合、持参金に関する訴えにおいて含まれていたものが、その持参金の遺贈に含まれているというのは真実である。
§33.4.1.1Et ideo si inter uirum et uxorem conuenerat, ut morte uiri soluto matrimonio filio communi interueniente dos apud mariti heredem remaneret, et maritus decedens dotem relegauerit, stari pacto non debet ob hoc quod dos relegata est.
したがって、もし夫と妻の間で、夫の死によって婚姻が解消された場合に、共通の子が介在するときには持参金が夫の相続人のもとに留まるべきことが合意されており、かつ、死亡する夫が持参金を遺贈した場合には、持参金が遺贈されたという事実のゆえに、その合意に従うべきではない。
uerum et citra relegationem hoc probari debet: nam quod est admissum posse deteriorem condicionem dotis fieri interuenientibus liberis, totiens locum habet, quotiens ipsa in matrimonio decedit uel diuortium interuenit.
しかし、遺贈がない場合であっても、このことは承認されるべきである。 というのも、子が介在することによって持参金の条件が悪化されうることが承認されているのは、彼女自身が婚姻中に死亡するか、または離婚が生じた場合にのみ適用されるからである。
§33.4.1.2Et uerum est commodum in dote relegata esse repraesentationis, quamuis annua die dos praestaretur:
そして、持参金が年賦で支払われるべきものであったとしても、遺贈された持参金においては、即時支払の利益があるということは真実である。
§33.4.1.3Est et illud, quod ob res donatas hodie post senatus consultum nulla fit exactio, si modo uoluntatem non mutauit testator.
また、元老院議決の後は今日、贈与された物についての請求はなされないということもある。 ただし、遺言者が意思を変更しなかった場合に限る。
§33.4.1.4Impensae autem ipso iure dotem minuunt.
他方、支出は法律上当然に持参金を減少させる。
sed quod diximus ipso iure dotem impensis minui, non ad singula corpora, sed ad uniuersitatem erit referendum.
しかし、支出によって法律上当然に持参金が減少すると私たちが言ったことは、個々の物に対してではなく、総体に対して適用されるべきである。
§33.4.1.5Adeo autem dotis actionem continet dotis relegatio, ut, si uiuus eam uxori (scilicet quibus licet casibus) soluerit, cesset legatum.
ところで、持参金の遺贈は持参金に関する訴えを内包しているため、もし夫が生前にそれを妻に(もちろん、それが許される場合に)支払ってしまったなら、遺贈は失効する。
§33.4.1.6Sed et si mancipia fuerint in dote non aestimata et haec demortua sint, legatum dotis in his euanescit.
しかしまた、もし持参金の中に評価額の定められていない奴隷があり、これらが死んでしまった場合には、これらに関する持参金の遺贈は消滅する。
§33.4.1.7Sed et si dotem promiserit mulier neque dederit et decedens maritus uxori dotem praelegauerit, mulier nihil amplius quam liberationem habebit: nam et si quis ita legauerit 'centum quae in arca habeo' aut 'quae ille apud me deposuit', si nulla sint, nihil deberi constat, quia nulla corpora sint.
しかしまた、もし女性が持参金を約束したものの給付しておらず、死亡する夫が妻に持参金をあらかじめ遺贈した場合、女性は債務免除以上のものは何も得られない。 なぜなら、もし誰かが「私の金庫にある100」とか「彼が私のところに寄託したもの」という形で遺贈したとしても、それらが存在しない場合には、物自体が存在しないため、何も義務づけられないことは明らかだからである。
§33.4.1.8Si quis uxori fundum Titianum his uerbis legasset: 'is enim fundus propter illam ad me peruenit', omnimodo debetur fundus: nam quidquid demonstratae rei additur satis demonstratae, frustra est.
もし誰かが妻にティティウスの土地を、「なぜならその土地は彼女のおかげで私にもたらされたからである」という言葉で遺贈していたなら、その土地はどのような場合でも義務づけられる。 なぜなら、十分に特定された遺贈物に対して付け加えられるいかなる説明も、無駄だからである。
§33.4.1.9Celsus libro uicesimo digestorum scribit, si socer nurui dotem relegauit, si quidem ius actionis de dote uoluit relegare, nullius momenti esse legatum, quippe nupta est: sed si uoluit cam recipere dotalem pecuniam, inquit, utile erit legatum.
ケルススは『学説彙纂』第20巻において次のように書いている。 もし義父が息子の妻に持参金を遺贈した場合、もし彼が持参金に関する訴権を遺贈しようとしたのであれば、彼女はなお婚姻中であるから、遺贈は無効である。 しかし、もし彼女がその持参金の金銭を受け取ることを彼が望んだのであれば、遺贈は有効となる、と。
si tamen haec dotem receperit, nihilo minus maritus dotis persecutionem habebit, siue heres institutus esset, familiae herciscundae iudicio, siue non, utili actione.
しかしながら、もし彼女がこの持参金を受け取ったとしても、それにもかかわらず夫は、相続人に指定されている場合は遺産分割の訴えによって、指定されていない場合は準訴訟によって、持参金請求権を有する。
ego puto, quoniam non hoc uoluit socer, ut bis dotem heres praestet, mulierem agentem ex testamento cauere debere defensu iri heredem aduersus maritum.
私は、義父は相続人が持参金を二重に支払うことを望んだわけではないのであるから、遺言に基づいて訴えを提起する女性は、相続人が夫に対して防御されるという保証を提供すべきであると考える。
ergo et maritus idem debebit cauere aduersus mulierem defensu iri, si prior agat.
したがって、夫が先に訴えを提起する場合、夫も同様に、女性に対して防御されるという保証を提供しなければならない。
§33.4.1.10Per contrarium apud Iulianum libro trigesimo septimo quaeritur, si socer filio suo exheredato dotem nurus legasset: et ait agi quidem cum marito exheredato de dote non posse, uerumtamen ipsum dotem persecuturum ex causa legati: sed non alias eum legatum consecuturum, quam si cauerit heredes aduersus mulierem defensu iri.
逆に、ユリアヌス『学説彙纂』第37巻において、もし義父が相続人から排除された自分の息子に息子の妻の持参金を遺贈した場合について問われている。 そして彼は言う。 相続人から排除された夫に対して持参金を求めて提訴することはできないが、それでもなお彼自身は遺贈を原因として持参金を請求するであろう。 しかし、彼が、相続人が女性に対して防御されるという保証を提供しなければ、遺贈を手に入れることはできない。
et differentiam facit inter eum, cui dos relegata est, et orcinum libertum, cui peculium legatum est: namque eum de peculio posse conueniri ait, heredem non posse, quia peculium desiit penes se habere: at dotis actio nihilo minus competit, etsi dotem desierit habere.
そして彼は、持参金を遺贈された者と、特有財産を遺贈されたオルクス解放自由人との間に区別を設ける。 なぜなら、後者は特有財産に関して訴えられ得るが、相続人は訴えられ得ない。 なぜなら、相続人は手元に特有財産を持ち合わせていないからである。 しかし、持参金に関する訴えは、相続人が持参金を持ち合わせていなくなったとしても、それにもかかわらず成立するからである。
§33.4.1.11Idem Iulianus quaerit, si dotem marito relegauerit socer, an dote soluta mulieri legatum mariti extinguatur.
同じユリアヌスは問う。 もし義父が持参金を夫に遺贈し、その持参金が妻に支払われた場合、夫への遺贈は消滅するか。
et dicit extingui, quia nihil esset iam, quod marito posset praestari.
Lock-inそして彼は、夫に提供されうるものはもはや何もないため、消滅すると言う。
§33.4.1.12Idem quaerit, si dos alii legata esset eamque rogatus sit mulieri restituere, an lex Falcidia in legato locum haberet.
同氏は問う。 もし持参金が他人に遺贈され、その者がそれを妻に引き渡すよう求められた場合、ファルキディウス法が遺贈において適用されるか。
et dicit habere: sed quod minus est in fideicommisso, mulierem dotis actione consecuturam.
そして彼は、適用されると言う。 しかし、信託遺贈において不足する部分は、女性が持参金の訴えによって手に入れることになる。
ego quaero, an commoda repraesentationis in hoc legato sic obseruentur atque si dos ipsi mulieri fuisset relegata.
私は、この遺贈において、即時支払の利益が、持参金が妻自身に遺贈された場合と同様に遵守されるかどうかを問う。
et puto habere.
そして、私は適用されると考える。
§33.4.1.13Idem Iulianus quaerit, si mulieri dos sit relegata eaque rogata dotem restituere, an Falcidia locum habeat.
同じユリアヌスは問う。 もし女性に持参金が遺贈され、彼女がその持参金を引き渡すよう求められた場合、ファルキディウス法が適用されるか。
et negat habere, quoniam fideicommissum quoque negat ualere.
そして彼は、信託遺贈も無効であるため、適用されないと言う。
quod si praeterea quid uxori legatum sit, putat ex residuo fideicommissum praestari: quod utique habita ratione Falcidiae mulieri praestabitur.
しかし、もし他に何かが妻に遺贈されているならば、残りの部分から信託遺贈が給付されると彼は考える。 これはもちろん、ファルキディウス法を考慮に入れた上で、女性に給付される。
sed et marito ex parte heredi instituto a socero dote praelegata legatum dotis Falcidiam passurum, uidelicet quia adhuc constante matrimonio indebita dos uidetur relegata, uerum quod Falcidia reccidit, in familiae herciscundae iudicio maritum praecepturum, quemadmodum totam dotem praeciperet, si non esset relegata.
しかし、義父から一部の相続人に指定された夫に持参金があらかじめ遺贈された場合、持参金の遺贈はファルキディウス法による制限を受ける。 なぜなら、婚姻が継続している間は、未だ義務のない持参金が遺贈されたとみなされるからである。 しかし、ファルキディウス法によって削減された部分は、夫が遺産分割の訴えにおいて、もしそれが遺贈されていなかった場合に持参金全体を先取りしたであろうのと同様に、先取りすることになる。
§33.4.1.14Mela scripsit, si fundus in dote sit et specialiter sit legatus, mox generaliter dos relegata, non bis, sed semel deberi fundum.
メーラは書いている。 もしある土地が持参金の中にあり、それが個別に遺贈され、その後に持参金が一般的に遺贈された場合、その土地は二重ではなく、一度だけ義務づけられる。
§33.4.1.15Ibidem Mela coniungit, si fundus in dote fuit locatus a marito ad certum tempus, uxorem non alias fundum ex relegatione consequi, quam si cauerit se passuram colonum frui, dummodo ipsa pensiones percipiat.
同じ箇所でメーラは付け加えている。 もし持参金の中にある土地が、夫によって一定期間賃貸されていた場合、妻は、小作人に収益を上げさせることを自分が容認し、ただし彼女自身が賃料を受け取るという保証を提供しない限り、遺贈に基づいてその土地を手に入れることはできない。

語釈・文法注

  1. §33.4.1.prrelegatur — 動詞 relegare(再遺贈する)は、既に法的に返還義務(持参金返還請求権)が生じている持参金を、あえて遺言によって重ねて遺贈することを指す。これにより、一括支払の利益(repraesentatio)などの追加的な効果が生じる。
  2. §33.4.1.1stari pacto non debet — 非人称の受動形 stari(stare の現在不定詞受動態)が debet と結合した構文で、「合意が固守されるべきではない」という意味になる。pacto は名詞 pactum の奪格(または与格)で、stare に係る。
  3. §33.4.1.9defensu iri — 目的動名詞(supine)の対格 defensu と、自動詞 ire の受動不定詞である iri からなる受動未来不定詞の構文。対格不定詞構文において、主格的対格 heredem の未来の受動的行為を表す。
  4. §33.4.1.10orcinum libertum — オルクス(冥府の神)の解放自由人(orcinus libertus)とは、主人の生前ではなく、遺言によって自由を付与された奴隷を指す。彼らは主人の死によって自由人となるため、パトローヌス(保護者)は冥府にいる主人自身とされる。

この箇所を引用する

ユスティニアヌス1世, 学説彙纂 §33.4.1.pr-33.4.1.15. Humanitext Reader, https://reader.humanitext.ai/text/urn:cts:latinLit:phi2806.phi002.humanitext-lat1:33.4.1.pr-33.4.1.15

AIによる草稿訳である旨と閲覧日を添えてください。

訳文・注・要旨はAIによる草稿で、読者の指摘により改訂されています。