Humanitext Reader

ユスティニアヌス1世 · 学説彙纂 §33.2.34.pr-33.2.34.1

市民共同体への遺贈と管理人による収益分配の効力

4986 / 9271 箇所 · ラテン語

要旨

最後の一人の死後に市民共同体へ帰属するよう指定された土地・建物の遺贈をめぐる解釈(pr)、および遺言者が無権限で付した財産管理人を介した乳母たちへの収益分配の有効性(1)が論じられている。

[IDEM libro octauo decimo digestorum. ]
[同著者『学説彙纂』第18巻より] 遺言補足書において、彼は以下の言葉で信託遺贈を与えた。
§33.2.34.prCodicillis fideicommissa in haec uerba dedit: 'libertis libertabusque meis et quos in codicillis manumisi fundum, ubi me humari 'uolui, dari uolo, ut qui abs his decesserit, portio eius reliquis adcrescat, ita ut ad nouissimum pertineat: post cuius nouissimi decessum ad rem publicam Arelatensium pertinere uolo.
「私の男の解放自由人および女の解放自由人たち、および私がこの遺言補足書において解放した者たちに、私が埋葬されることを望んだ土地が与えられることを望む。 それは、彼らのうちで死亡した者の持ち分が、残りの者たちに合算され、最後の一人に帰属するためである。 その最後の一人の死後、[その土地が]アルル市民共同体に帰属することを私は望む。
hoc amplius libertis libertabusque meis habitationes in domo, quamdiu uiuent: Pactiae et Trophimae diaetas omnes, quibus uti consueuit: habitet quam domum post mortem 'eorum ad rem publicam pertinere uolo'.
さらにこれに加えて、私の男の解放自由人および女の解放自由人たちに対し、彼らが生きている間、家の中の居住所を[与えることを望む]。 パクティアとトロフィマに対しては、彼女が使用し慣れていたすべての部屋を[与えることを望む]。 [彼らがそれらに]住むように。 彼らの死後、その家が市民共同体に帰属することを私は望む。
quaesitum est, rei publicae fideicommissum utrum ab herede an a libertis datum sit.
」市民共同体に対する信託遺贈が、相続人から与えられたのか、それとも解放自由人たちから与えられたのかが問われた。
respondit secundum ea quae proponerentur posse ita uerba accipi, ut eius legatarii, qui nouissimus decederet, fidei commissum uideatur.
回答は、提示された事実によれば、最後になくなる受遺者の信託遺贈とみなされるように文言を解釈することができる、というものであった。
idem quaesiit defunctis quibusdam ex libertis, quibus habitatio relicta erat, an portiones domus, in quibus hi habitauerant, iam ad rem publicam pertineant.
同じ人物は、居住権が遺されていた解放自由人たちの何人かが死亡したとき、これらの人々が住んでいた家の一部がすでに市民共同体に帰属するのかどうかを問うた。
respondit, quoad aliquis eorum uiuat, fideicommissum rei publicae non deberi.
回答は、彼らのうちの誰かが生きている限り、市民共同体への信託遺贈は履行されるべきではない、というものであった。
§33.2.34.1Qui Semproniam ex parte decima et Maeuiam ex parte decima, alumnum ex reliquis partibus instituerat heredes, curatorem alumno dedit, cum iure facere putaret: et curatoris fidei commisit, ne pateretur fundum uenire, sed cum Sempronia et Maeuia nutricibus suis frueretur reditu eius: et ima parte testamenti ita adiecit: 'omnem uoluntatem meam fidei heredum meorum committo'.
センプローニアを10分の1、マエウィアを10分の1、養子を残りの部分の相続人に指定していた人物が、そうすることが法的に可能であると考えて、その養子に財産管理人を付した。 そして財産管理人の信託に委ねて、土地が売却されるのを許さず、むしろ[養子が]自身の乳母たちであるセンプローニアおよびマエウィアとともにその土地の収益を享受するように求めた。 そして、遺言書の最下部に次のように付け加えた。 「私は私のすべての意志を、私の相続人たちの信託に委ねる。
quaesitum est, an tertias partes usus fructus fundi nutrices ex fideicommisso petere possint, quamuis curator ei receptus sit, quem iure dare non poterit alumno.
」財産管理人が彼のために引き受けられたとはいえ、彼を法的に養子に与えることはできなかったとしても、乳母たちは信託遺贈に基づき土地の使用収益権の3分の1ずつを請求できるかどうかが問われた。
respondit secundum ea quae proponerentur utiliter fideicommisso uoluntatem suam confirmasse: id igitur cuique dedisse, ut et nutrices una cum alumno reditu fundi uterentur.
回答は、提示された事実によれば、[遺言者は]信託遺贈によって自身の意志を有効に確定させていた、したがって、乳母たちも養子とともに土地の収益を使用できるように、その[収益]を各自に与えたのである、というものであった。

語釈・文法注

  1. 33.2.34.pret quos in codicillis manumisi — 与格の名詞句 `libertis libertabusque meis` と対格の関係節 `quos... manumisi` が等位接続詞 `et` で結ばれている。ここでは与格の先行詞が省略されており、`et [eis] quos...` のように補って同一の与格支配として解釈される。
  2. 33.2.34.prhabitet quam domum — 接続法現在三人称単数の `habitet` の主語は、直前の女性人名(Pactia or Trophima)または受遺者一般を指す。また `quam domum` は関係代名詞の繋ぎ(relative connection)であり、先行詞 `domum` を取り込みながら `et eam domum`(そしてその家に)の意味で続く主節の目的格として機能している。
  3. 33.2.34.preius legatarii, qui nouissimus decederet, fidei commissum uideatur — `fidei commissum` は、属格 `eius legatarii`(最後になくなる受遺者)の「信託(に委ねられたもの)」を意味する。したがって、相続人からではなく、この最後の一人となった受遺者の義務として市民共同体へ土地を引き渡す信託が課されたと解釈される。
  4. 33.2.34.1curatoris fidei commisit — `fidei committere`(信託に委ねる)の構文で、後続の `ne pateretur... sed... frueretur` は `commisit` によって導かれる接続法名詞節。`frueretur` の主語は文脈上 `alumnus`(養子)であり、乳母たち(nutricibus suis)とともに収益を享受することを表す。
  5. 33.2.34.1quem iure dare non poterit alumno — 関係代名詞 `quem` は先行詞 `curatorem`(財産管理人)を指す。遺言者が未成年の養子に対して直接財産管理人を指名する法的権限は本来なかったため、`iure dare non poterit`(法的に与えることができなかったであろう)と表現されている。

この箇所を引用する

ユスティニアヌス1世, 学説彙纂 §33.2.34.pr-33.2.34.1. Humanitext Reader, https://reader.humanitext.ai/text/urn:cts:latinLit:phi2806.phi002.humanitext-lat1:33.2.34.pr-33.2.34.1

AIによる草稿訳である旨と閲覧日を添えてください。

訳文・注・要旨はAIによる草稿で、読者の指摘により改訂されています。