Humanitext Reader

ユスティニアヌス1世 · 学説彙纂 §33.2.32.pr-33.2.32.9

使用収益権の遺贈の解釈と権利範囲に関するスカエウォラの応答

4984 / 9271 箇所 · ラテン語

要旨

遺言による様々な使用収益権の遺贈に関して、所有権との関係、対象財産の範囲、再建費用の負担、被後見人の死亡による消滅の有無、税金の控除など、具体的な信託遺贈や遺産の解釈に関するスカエウォラの応答を収録している。

[SCAEUOLA libro quinto decimo digestorum. ]
[スカエウォラ著『学説彙纂』第15巻より] 一般的な条項を冒頭に置いた上で、ある者が自身の遺言書に次のように書き加えた。
§33.2.32.prGenerali capite praeposito quidam in testamento suo ita adiecit: 'Felici, quem liberum esse iussi, usum fructum fundi Uestigiani lego: cuius proprietatem puto te consecuturum, si non contenderis cum herede meo, sed potius concordaueris: sed et tu, heres, omnia fac, ut amici sitis: hoc enim uobis expedit': quaesitum est, an uiuente herede exigere possit Felix fundi proprietatem.
「私が自由にするよう命じたフェリクスに、ウェスティギウスの土地の使用収益権を遺贈する。 お前が私の相続人と争うことなく、むしろ調和を保つならば、その所有権をお前は手に入れることになるだろうと私は考える。 しかし相続人よ、お前もまた、お前たちが友人同士になれるよう、あらゆる手を尽くせ。 なぜなら、このことはお前たちにとって有益だからである。 」相続人が生存している間に、フェリクスが土地の所有権を請求できるかどうかが問われた。
respondit nihil proponi, cur Felici proprietas fundi legata uideretur.
回答は、フェリクスに土地の所有権が遺贈されたとみなされる理由は何も提示されていない、というものであった。
§33.2.32.1Filios ex Seio et filiam ex alio marito heredes instituit aequis portionibus et matri ita legauerat: 'Aeliae Dorcadi matri meae dari uolo, quoad uiuat, usum fructum bonorum meorum, ita ut post obitum eius ad liberos meos aut ad eum, qui ex his uiuet, pertineat'.
彼女はセイウスとの間の息子たちと、別の夫との間の娘を均等な持分で相続人に指定し、自身の母親に次のように遺贈していた。 「私の母アエリア・ドルカスに対し、彼女が生存している間、私の財産の使用収益権が与えられることを望む。 それは、彼女の死後には、私の子供たち、あるいは彼らのうちで生き残っている者に帰属するような形で行われるものとする。
filii post aditam hereditatem decesserant: quaesitum est mortua matre superstite filia testatricis usus fructus utrum ad solam filiam an uero pro portione hereditatis pertineret.
」息子たちは相続を承認した後に死亡した。 母親が亡くなり、遺言者の娘が生存しているときに、使用収益権は娘一人のみに帰属するのか、それとも相続の持分に応じて帰属するのかが問われた。
respondit ad eos redire, apud quos proprietas esset.
回答は、所有権を有する者たちに帰属する、というものであった。
CLAUDIUS: non credidit ipsum usum fructum in uicem portionum hereditariarum post mortem auiae inter ipsos datum, eo magis, quod aequis partibus heredes erant scripti.
クラウディウス:祖母の死後、使用収益権自体が相続人の持分の代わりに彼らの間で与えられたとは、彼は考えなかった。 彼らが均等な持分で相続人に指定されていたから、なおさらである。
§33.2.32.2Uxori usum fructum domuum et omnium rerum, quae in his domibus erant, excepto argento legauerat, item usum fructum fundorum et salinarum: quaesitum est, an lanae cuiusque coloris mercis causa paratae, item purpurae, quae in domibus erat, usus fructus ei deberetur.
ある者が、妻に、家屋およびそれらの家屋にあったすべての物(銀器を除く)の使用収益権を、同様に土地および塩田の使用収益権を遺贈していた。 販売目的で用意されていたあらゆる色の羊毛、同じく家屋にあった紫色の染料の使用収益権が彼女に支払われるべきかどうかが問われた。
respondit excepto argento et his, quae mercis causa comparata sunt, ceterorum omnium usum fructum legatariam habere.
回答は、銀器および販売目的で用意されたものを除き、受遺者はその他のすべての物の使用収益権を有する、というものであった。
§33.2.32.3Idem quaesiit, cum in salinis, quarum usus fructus legatus esset, salis inuentus sit non minimus modus, an ad uxorem ex causa fideicommissi usus fructus pertineat.
同じ者が、使用収益権が遺贈された塩田において、少なからぬ量の塩が発見された場合、信託遺贈に基づきその使用収益権が妻に帰属するのかを問うた。
respondit de his legandis, quae uenalia ibi essent, non sensisse testatorem.
回答は、遺言者はそこに販売用として存在していたこれらのものを遺贈する意図はなかった、というものであった。
§33.2.32.4Idem quaesiit, cum eodem testamento ita cauerit: 'a te peto, uxor, uti ex usu fructu, quem tibi praestari uolo in annum quintum decimum, contenta sis annuis quadringentis, quod amplius fuerit, rationibus heredis heredumue meorum inferatur', an recessum uideatur a superiore capite ideoque uxor non amplius habeat ex usu fructu, quam annuos quadringentos.
同じ者が、同じ遺言書において次のように規定していた場合を問うた。 「妻よ、お前に15年間にわたって提供されることを私が望む使用収益権から、お前が年間400で満足し、それを超える額は、私の相続人または相続人たちの勘定に組み入れられるよう、お前に請求する。 」このとき、前の条項から逸脱したとみなされ、したがって妻は使用収益権から年間400を超える額を受け取ることができないのかどうか。
respondit satis id, quod quaereretur, aperte uerba quae proponerentur declarare.
回答は、提示された文言が、問われている事柄を十分に明白に示している、というものであった。
§33.2.32.5Lucius Titius testamento suo Publio Maeuio fundum Tusculanum reliquit eiusque fidei commisit, uti eiusdem fundi partem dimidiam usus fructus Titiae praestaret: Publius Maeuius uillam uetustate corruptam cogendis et conseruandis fructibus necessariam aedificauit: quaero, an sumptus partem pro portione usus fructus Titia adgnoscere debeat.
ルキウス・ティティウスは遺言によって、プブリウス・マエウィウスにトゥスクルムの土地を遺し、同じ土地の二分の一の使用収益権をティティアに提供することを彼に信託した。 プブリウス・マエウィウスは、老朽化により破損し、収穫物の回収および保管に不可欠であった別荘を再建した。 ティティアが使用収益権の割合に応じて、費用の部分を負担すべきかどうかが問われる。
respondit, si prius, quam usum fructum praestaret, necessario aedificauit, non alias cogendum restituere, quam eius sumptus ratio habeatur.
回答は、彼が使用収益権を提供する前に、それを不可欠なものとして再建したのであるならば、その費用の精算がなされない限りは、引き渡しを強制されるべきではない、というものであった。
§33.2.32.6Duas filias et filium mente captum heredes scripsit, filii portionis mente capti datae usum fructum legauit in haec uerba: 'hoc amplius Publia Clementiana praecipiet sibi quartae partis hereditatis meae, ex qua Iulium Iustum filium meum heredem institui: petoque a te, Publia Clementiana, uti fratrem tuum Iulium Iustum alas tuearis dependas pro eo: pro quo tibi usum fructum portionis eius reliqui, donec mentis compos fiat et conualescat'.
ある者が二人の娘と、精神に障害のある息子を相続人に指定し、精神に障害のある息子の持分の使用収益権を次の言葉で遺贈した。 「私の遺産の四分の一(ここから私は息子ユリウス・ユストゥスを相続人に指定した)について、プブリア・クレメンティアナはこれに加えてあらかじめ自身に取得するものとする。 そして、プブリア・クレメンティアナよ、お前にお願いする。 お前の兄弟ユリウス・ユストゥスを養い、保護し、彼のために支出をしなさい。 その代わりに、彼が正気を取り戻し回復するまでの間、私は彼の持分の使用収益権をお前に遺したのである。
quaesitum est, cum filius in eodem furore in diem mortis suae perseuerans decesserit, an usus fructus interciderit.
」息子が同じ狂気のまま、その死の日まで回復せずに死亡した場合、使用収益権が失効したかどうかが問われた。
respondit uerbis quae proponerentur perseuerare legatum, nisi manifestissime probetur aliud testatorem sensisse.
回答は、提示された文言によれば、遺言者が別の意図を持っていたことが極めて明白に証明されない限り、遺贈は存続する、というものであった。
§33.2.32.7Heredis instituti fidei commisit filio suo annua decem praestare aut ea praedia emere et adsignare, ut usum fructum haberet, reditum efficientia annua decem: filius fundos sibi ab herede secundum matris uoluntatem traditos locauit: et quaesitum est, defuncto eo reliqua colonorum utrumne ad heredem filii fructuarii an uero ad heredem Seiae testatricis pertineant.
ある女性が指定された相続人に対し、自身の息子に年間10を支払うか、または年間10の収益を生み出すような土地を購入して割り当て、その使用収益権を彼に持たせるよう信託した。 息子は母親の意思に従って相続人から引き渡された土地を賃貸した。 彼が死亡したとき、小作人たちの未払い賃料は、使用収益権者である息子の相続人に帰属するのか、それとも遺言者セイアの相続人に帰属するのかが問われた。
respondit nihil proponi, cur ad heredem Seiae pertineant.
回答は、セイアの相続人に帰属すべき理由は何も提示されていない、というものであった。
§33.2.32.8Usum fructum tertiae partis bonorum suorum uni ex here-dibus legauerat: quaesitum est, an pecuniae, quae ex rebus diuisis secundum aestimationem effecta est, tertia praestanda sit.
ある者が、相続人の一人に自身の財産の三分の一の使用収益権を遺贈した。 評価額に従って分割された財産から生じた金銭の三分の一が提供されるべきかどうかが問われた。
respondit heredis esse electionem, utrum rerum an aestimationis usum fructum praestare uellet.
回答は、財産そのものの使用収益権を提供するのか、それとも評価額の使用収益権を提供するのかは、相続人の選択に委ねられる、というものであった。
§33.2.32.9Item quaesitum est, tributa praeterea, quae uel pro praediis aut mouentibus deberi et reddi necesse est, an eximenda sint ex quantitate, ut reliquae dumtaxat pecuniae, si hoc heres elegerit, reddi debeat.
同じく、さらに、土地または動産に対して義務づけられ、納付する必要のある税金が、総額から差し引かれるべきであり、もし相続人がこれを選択したならば、残りの金銭のみが支払われるべきかどうかが問われた。
respondit reliquae pecuniae tertiam praestandam.
回答は、残りの金銭の三分の一が提供されるべきである、というものであった。

語釈・文法注

  1. 33.2.32.5non alias cogendum restituere, quam eius sumptus ratio habeatur — non alias... quam... は「〜でない限りは(〜ではない)」という条件を限定する相関表現。cogendum (esse) は非人称の動形容詞(当為を表す)で、主語が省略されている。ここでは「(受託者であるプブリウスに使用収益権の対象を)引き渡すことを強制されるべきではない」という意味。restituere はこの文脈において、受託した使用収益権の目的物を提供することを意味する。
  2. 33.2.32.6pro quo tibi usum fructum portionis eius reliqui — pro quo の quo(中性・単数・奪格の関係代名詞)の先行詞は、前文の「精神障害のある兄弟を養い、保護し、支出をすること(alas tuearis dependas pro eo)」という行為の義務全体を指す。したがって pro quo は「その義務を果たすことの代償・対価として」という意味になる。

この箇所を引用する

ユスティニアヌス1世, 学説彙纂 §33.2.32.pr-33.2.32.9. Humanitext Reader, https://reader.humanitext.ai/text/urn:cts:latinLit:phi2806.phi002.humanitext-lat1:33.2.32.pr-33.2.32.9

AIによる草稿訳である旨と閲覧日を添えてください。

訳文・注・要旨はAIによる草稿で、読者の指摘により改訂されています。