Humanitext Reader

ユスティニアヌス1世 · 学説彙纂 §33.1.3.pr-33.1.3.6

分割払遺贈における各期支払額の算定基準と利息条項

4930 / 9271 箇所 · ラテン語

要旨

分割払いで遺贈がなされた場合の各期の支払額の算定基準(均等分割、良識ある人の裁定、当事者の裁量など)および、支払時期の解釈や、遺贈の完済まで利息類似の給付を命じる条項の有効性を論じている。

[ULPIANUS libro uicesimo quarto ad Sabinum. ] §33.1.3.prSi legatum sit relictum annua bima trima die, triginta forte, dena per singulos debentur annos, licet non fuerit adiectum 'aequis pensionibus'.
[ウルピアヌス『サビヌス註釈』第二十四巻] たとえば三十といった遺贈が、一年目、二年目、三年目の支払期日で残された場合、たとえ「等しい分割払いで」と付加されていなかったとしても、毎年十ずつが義務づけられる。
§33.1.3.1Proinde et si adiectum fuerit 'pensionibus', licet non sit insertum 'aequis', item si scriptum fuerit 'aequis', licet non sit adiectum 'pensionibus', dicendum erit aequas fieri.
したがってまた、たとえ「分割払いで」と付加されていて、そこに「等しい」と挿入されていなかったとしても、同様に、たとえ「等しい」と書かれていて、「分割払いで」と付加されていなかったとしても、等しいものになると言わなければならない。
§33.1.3.2Sed si adiectum 'pensionibus inaequis', inaequales debebuntur: quae ergo debeantur, uideamus.
しかし、もし「等しくない分割払いで」と付加されているならば、等しくない額が義務づけられる。 では、どのような額が義務づけられるべきか、見てみよう。
et puto eas deberi (nisi specialiter testator electionem heredi dedit), quas uir bonus fuerit arbitratus, ut pro facultatibus defuncti et depositione patrimonii debeantur.
そして私は、(遺言者が特に相続人に選択権を与えていたのでない限り)良識ある人が裁定したであろう額が、故人の資力と遺産の状況に応じて義務づけられると考える。
§33.1.3.3Sed et si fuerit adiectum 'uiri boni arbitratu', hoc sequemur, ut pro positione patrimonii sine uexatione et incommodo heredis fiat.
しかしまた、たとえ「良識ある人の裁定によって」と付加されていたとしても、我々はこの方針に従うことになる。 すなわち、遺産の状況に応じて、相続人の煩わしさや不利益なしにそれが行われるようにする、ということである。
§33.1.3.4Quid si ita 'pensionibus, quas putauerit legatarius'? an totum petere possit, uideamus.
もし「受遺者が適切と考えた分割払いで」とあればどうなるか。 全体を一度に請求できるかどうか、見てみよう。
et puto totum non petendum simul, sicut et in heredis electione.
そして私は、相続人の選択の場合と同様に、全体を同時に請求すべきではないと考える。
fieri enim pensiones debere testator uoluit, quantitates dumtaxat pensionum in arbitrio heredis aut legatarii contulit.
なぜなら、遺言者は分割払いが行われるべきであることを欲したのであり、単に分割払いの額のみを相続人または受遺者の裁量に委ねたにすぎないからである。
§33.1.3.5Sed si ita sit legatum 'heres meus Titio decem trima die dato', utrum pensionibus an uero post triennium debeatur? et puto sic accipiendum, quasi pater familias de annua bima trima die sensisse proponatur.
しかし、もし「我が相続人はティティウスに三年目の支払期日に十を与えよ」と遺贈されているならば、分割払いで義務づけられるのか、それとも三年の後に義務づけられるのか。 そして私は、あたかも家父が一年目、二年目、三年目の支払期日を意図していたとみなされるべきであると考える。
§33.1.3.6Si cui certa quantitas legetur et, quoad praestetur, in singulos annos certum aliquid uelut usuras iusserit testator praestari, legatum ualet: sed in usuris hactenus debet ualere, quatenus modum probabilem usurarum non excedit.
もし誰かに特定の額が遺贈され、それが提供されるまでの間、毎年、一種の利息として一定のものが提供されるよう遺言者が命じたならば、その遺贈は有効である。 しかし、利息に関しては、それが利息の妥当な限度を超えない限りにおいてのみ有効とされるべきである。

語釈・文法注

  1. §33.1.3.prannua bima trima die — die(期日に、女性単数奪格)に、annua, bima, trima(1年の、2年の、3年の、いずれも女性単数奪格)の3つの形容詞が並列してかかっている。「1年目、2年目、3年目の支払期日に」という3年の割賦払いの期限を指す法律上の定型表現である。
  2. §33.1.3.2quas uir bonus fuerit arbitratus — quas は関係代名詞(女性複数対格)で、先行詞である省略された指示代名詞 eas(pensiones「分割払いの額」を指す)を修飾する。uir bonus(良識ある人)はローマ法における信義誠実(bona fides)の客観的基準を示す。動詞 fuerit arbitratus は脱理動詞 arbitror の完了(または未来完了)接続法で、関係節内において「裁定したであろう額」という仮定・推測のニュアンスを伴う。
  3. §33.1.3.4fieri enim pensiones debere — uoluit の目的語となる対格不定詞(ACI)構文。debere(〜すべきである、不定詞)の主語が pensiones(分割払い、女性複数主格と同形の対格)であり、debere はさらに受動不定詞 fieri(行われる、作られる)を伴う。「分割払いが行われるべきであることを(遺言者は)欲した」という意味の緊密な構文である。

この箇所を引用する

ユスティニアヌス1世, 学説彙纂 §33.1.3.pr-33.1.3.6. Humanitext Reader, https://reader.humanitext.ai/text/urn:cts:latinLit:phi2806.phi002.humanitext-lat1:33.1.3.pr-33.1.3.6

AIによる草稿訳である旨と閲覧日を添えてください。

訳文・注・要旨はAIによる草稿で、読者の指摘により改訂されています。