Humanitext Reader

ユスティニアヌス1世 · 学説彙纂 §32.0.41.9-32.0.41.14

信託遺贈の辞退と履行時期および返還をめぐる諸問題

4865 / 9271 箇所 · ラテン語

要旨

本チャンクは、共同受遺者の一方が受遺を辞退した場合の土地信託遺贈の効力、奴隷の信託遺贈における出生児の扱い、実父による娘の持参金支払いと信託請求、受託者生存中の財産返還の効力、受託者の自由裁量による返還の履行時期、および妻から幼子への信託における即時履行請求の可否について決定しています。

[IDEM libro uicesimo secundo digestorum.
[同じく、学説彙纂第22巻より。
] §32.0.41.9'Agri plagam, quae est in regione illa, Maeuiis Publio et Gaio transcribi uolo, pretio facto uiri boni arbitratu et hereditati illato, duplae euictione expromissa reliquis heredibus, ita ut sub poena centum promittant eam agri plagam partemue eius ad Seium posterosue eius non peruenturam quaqua ratione'.
] 「あの地方にある一帯の土地を、マエウィウス氏族のプブリウスとガイウスに譲渡されることを私は望む。 ただし、価格は良識ある者の裁定によって定められて相続財産に払い込まれ、他の相続人たちに対しては追奪の際の倍額賠償が確約され、彼らが100の違約金のもとに、その一帯の土地またはその一部がいかなる方法によってもセイウスまたはその子孫に渡らないことを約束することを条件とする。
quaesitum est, an legatum ualeat, cum Publius emere uelit, Gaius nolit.
」プブリウスは購入することを望むが、ガイウスは望まない場合、遺贈が有効であるかが問われた。
respondit eum, qui fideicommissum praestari sibi uelit, posse partem dimidiam eius agri qui legatus est petere, quamuis alter persequi nolit.
回答:信託遺贈が自分に実行されることを望む者は、他方が追究することを望まないとしても、遺贈されたその土地の半分を請求することができる。
item quaesitum est, cautio, quae interponi debeat secundum uoluntatem, pro quota parte cuique heredum praestanda sit.
また、遺志に従って立てられるべき保証は、各相続人に対してどのような割合で提供されるべきかが問われた。
respondit pro ea portione, quae ex fideicommisso praestatur.
回答:信託遺贈に基づいて実行されるその割合に応じて提供されるべきである。
§32.0.41.10Sorori legauit homines quos nominauit testamento eiusque fidei commissit, ut eadem mancipia filiis suis cum obiret restitueret.
彼は姉妹に対し、遺言の中で指名した奴隷たちを遺贈し、彼女の信託に、自分が死ぬときにそれらと同じ奴隷を彼女の息子たちに返還するよう委ねた。
quaesitum est, adgnata ex his an defuncti filii heredibus restituenda sint post mortem legatariae an remaneant apud heredes eius.
それらの奴隷から後に生まれた子供たちが、受遺者の死後に、亡くなった息子の相続人たちに返還されるべきか、それとも彼女の相続人たちのもとに留まるべきかが問われた。
respondit ea, quae postea adgnata essent, uerbis fideicommissi non contineri.
回答:その後生まれた子供たちは、信託遺贈の文言には含まれない。
§32.0.41.11Pater naturalis filiae suae ex testamento mariti eius fideicommissi debitor, cum ea mulier alii nuberet, non mandatu mulieris dotem marito eius dedit et sibi reddi eam stipulatus est, si sine liberis filia moreretur: mulier filiam suscepit: quaesitum est, an fideicommissum a patre exigere possit.
実の父親は、娘の夫の遺言に基づき娘に対する信託遺贈の債務者であったが、その女性が他の者と結婚する際、女性の委任によらずに、彼女の夫に持参金を与え、もし娘が子供なしに死んだ場合にはそれが自分に返還されるよう問答契約を結んだ。 女性は娘を産んだ。 信託遺贈を父親に請求できるかが問われた。
respondit, si nec ratam habuisset dotem datam, superesse fideicommissi petitionem.
回答:もし彼女が、与えられた持参金を追認していなかったのであれば、信託遺贈の請求権は存続している。
idem quaesiit, an, si pater accepto facere stipulationem uelit, mulieri persecutio fideicommissorum deneganda sit.
同じ人が問うた。 もし父親が問答契約を免除しようとする場合、女性に対して信託遺贈の追究が拒絶されるべきか。
respondit supra responsum, eumque patrem, de quo quaereretur, si ita dedisset, ut mulier ratum haberet, posse condicere.
回答:上で回答されたとおりである。 そして、問われているその父親は、もし女性が追認することを条件として与えていたのであれば、返還請求をすることができる。
§32.0.41.12Seium maritum scripsit heredem eique substituit Appiam alumnam fideique heredis commisit, ut post mortem suam hereditatem eidem alumnae restitueret aut, si quid ante contigisset alumnae, tunc Ualeriano fratris filio restitueret eandem hereditatem.
彼女は夫セイウスを相続人に指定し、彼に養女アッピアを予備的相続人とし、相続人の信託に、彼の死後にその相続財産を同養女に返還するか、あるいはもしそれ以前に養女に何事か起きていた場合には、そのときは兄弟の息子ウァレリアヌスに同じ相続財産を返還するよう委ねた。
quaesitum est, si Seius uiuus, quidquid ad eum ex hereditate peruenisset, alumnae restituisset, an secundum uoluntatem defunctae id fecisse uideretur: praesertim cum haec idem substituta esset.
もしセイウスが生前に、相続財産から自分に届いたすべてのものを養女に返還していた場合、彼は被相続人の遺志に従ってそれを行ったとみなされるべきかが問われた。 特に、彼女自身が予備的相続人として指定されていたのであるから。
respondit, si uiuo Seio Appia decessisset, non esse liberatum a fideicommisso Ualeriano relicto.
回答:もしセイウスの生存中にアッピアが死亡した場合には、ウァレリアヌスに残された信託遺贈から免れることはない。
§32.0.41.13Scaeuola respondit: cum heres scriptus rogatus esset, cum uolet, alii restituere hereditatem, interim non est compellendus ad fideicommissum.
スカエウォラは回答した:指定相続人が、自分が望むときに他方に相続財産を返還するよう求められている場合、それまでの間は、信託遺贈の履行を強制されるべきではない。
CLAUDIUS: post mortem enim utique creditur datum.
クラウディウス:なぜなら、死後に与えられたものとどうしても信じられるからである。
§32.0.41.14Heredis scripti fidei commisserat, ut Seiae uxori uniuersam restitueret hereditatem et uxoris fidei commisit in haec uerba: 'a te, Seia, peto, ut quidquid ad te ex hereditate mea peruenerit, exceptis his, si qua tibi supra legaui, reliquum omne reddas restituas Maeuiae infanti dulcissimae.
指定相続人の信託に、妻セイアに相続財産すべてを返還するよう委ねており、さらに妻の信託に次の言葉で委ねた。 「セイアよ、お前に求める。 私の相続財産からお前に届くすべてのもののうち、お前に上で遺贈したものを除き、残りのすべてを最愛の幼いマエウィアに引き渡し、返還するように。
a qua Seia satis exigi ueto, cum sciam eam potius rem aucturam quam detrimento futuram'.
そのセイアから担保が要求されることを私は禁じる。 彼女は財産を損なうよりもむしろ増やすであろうと私が知っているからである。
quaesitum est, an statim Maeuia fideicommissum a Seia petere possit.
」マエウィアはただちにセイアから信託遺贈を請求できるかが問われた。
respondit nihil proponi, cur non possit.
回答:できないとする理由は何も提示されていない。

語釈・文法注

  1. §32.0.41.9pretio facto uiri boni arbitratu et hereditati illato — 奪格絶対(ablative absolute)の構造。「良識ある者(uiri boni)の裁定によって価格が定められ、かつ相続財産に払い込まれた上で」と訳される。この句全体が、主動詞である "transcribi uolo" にかかる付帯条件を表している。
  2. §32.0.41.12post mortem suam — 所有代名詞 "suam" は、文脈上、遺言者自身ではなく、受託者(fideicommissarius)であり相続人であるセイウス(Seius)の死を指す。信託遺贈において、受託者が死亡したときに次代の受益者(ここではアッピア)に財産を返還するという一般的な条項である。
  3. §32.0.41.13cum uolet — 直説法未来時制の従属節。「彼(相続人)が望むときに」という意味で、返還の時期を受託者の完全な裁量に委ねる文言である。これにより、スカエウォラは「それまでの間(interim)」は履行を強制されないと回答している。
  4. §32.0.41.14satis exigi ueto — ここでの "satis" は副詞ではなく、対格名詞 "satisdatio"(担保の提供)の省略形であり、受動不定詞 "exigi" の主語(対格不定詞構文における対格)として機能している。したがって、「担保が要求されることを私は禁じる」と解釈される。

この箇所を引用する

ユスティニアヌス1世, 学説彙纂 §32.0.41.9-32.0.41.14. Humanitext Reader, https://reader.humanitext.ai/text/urn:cts:latinLit:phi2806.phi002.humanitext-lat1:32.0.41.9-32.0.41.14

AIによる草稿訳である旨と閲覧日を添えてください。

訳文・注・要旨はAIによる草稿で、読者の指摘により改訂されています。