[SCAEUOLA libro octauo decimo digestorum. ] §32.0.37.4Nuptura duobus filiis suis, quos ex priore marito habebat, mandauit, ut uiginti, quae doti dabat, stipularentur in omnem casum, quo solui posset matrimonium, ut etiam alterutri ex his tota dos soluatur: constante matrimonio uno ex filiis mortuo uxor per epistulam petit a superstite filio, uti quandoque partem dimidiam dumtaxat dotis exigeret et ea contentus erit, alteram autem partem apud maritum eius remanere concedat.
再婚しようとする女性が、前夫との間にもうけた二人の息子に委任し、彼女が持参金として与える二十を、婚姻が解消され得るあらゆる場合に備えて、彼らのうちの一方にでも持参金全額が支払われるように約束(問答契約)させた。 婚姻の継続中に息子の一人が死亡した際、妻は生存している方の息子に対し、書簡を通じて、将来いかなる時であれ持参金の半額だけを請求し、それで満足すること、そして他方の半分については夫のもとに留まることを容認するよう求めた。
quaesitum est postea in matrimonio muliere defuncta, an maritus, si de tota dote conueniatur a filio, doli mali exceptione se tueri possit et an ultro ex causa fideicommissi actio ei competit, ut de parte obligationis accepto ei feratur.
その後、婚姻中にその女性が死亡した際、もし夫が息子から持参金全額について訴えられた場合、悪意の抗弁によって身を守ることができるか、また、さらに進んで債務の一部の免除を受けるために、信託遺贈に基づいて夫に訴権が認められるかが問われた。
respondit et exceptionem utilem fore et ultro ex fideicommisso peti posse.
回答:抗弁は有効であり、かつ、さらに進んで信託遺贈に基づいて請求することもできる。
idem quaerit, an de reliqua dimidia parte mandati actio utilis sit heredibus mulieris aduersus filium eius.
同じ者が、残りの半分のために、女性の相続人たちにその息子に対する委任訴権が認められるかを尋ねた。
respondit secundum ea quae proponerentur, maxime post litteras ad filium scriptas non fore utilem.
回答:提示された事実によれば、とりわけ息子宛てに書簡が書かれた後は、認められない。
CLAUDIUS: quoniam in his expressit, ut contentus esset partis dimidiae dotis.
クラウディウス:なぜなら、彼女はその中で、彼が持参金の半額で満足するようにと表明したからである。
quibus uerbis satis fideicommissum filio relinqui placuit.
これらの言葉によって、息子に対して(夫の利益のために)信託遺贈が残されたとみなすに十分であると判断された。
§32.0.37.5Codicillis ita scripsit: Βούλομαι πάντα τὰ ὑποτεταγμένα κύρια εἶναι.
補足遺言に次のように書いた。 「私は以下に記されたすべての事柄が有効であることを望む。
Μαξίμῳ τῷ κυρίῳ μου δηνάρια μύρια πεντακισχίλια, ἅτινα ἔλαβον παρακαταθήκην παρὰ τοῦ θείου αὐτοῦ Ἰουλίου Μαξίμου, ἵνα αὐτῷ ἀνδρωθέντι ἀποδώσω, ἃ γίνονται σὺν τόκῳ τρία μύρια, ἀποδοθῆναι αὐτῷ βούλομαι·
私の主人マクシムスに対し、私が彼の叔父ユリウス・マクシムスから寄託として受け取り、彼が成人したときに返還することになっていた一万五千デナリウスを、利息を合わせて三万にして、彼に返還されることを私は望む。
οὕτω γὰρ τῷ θείῳ αὐτοῦ ὤμοσα'.
私は彼の叔父にそのように誓ったからである。
quaesitum est, an ad depositam pecuniam petendam sufficiant uerba codicillorum, cum hanc solam nec aliam ullam probationem habeat.
」他に一切の証拠がないときに、寄託された金の返還を請求するために、補足遺言の文言だけで十分かが問われた。
respondit: ex his quae proponerentur, scilicet cum iusiurandum dedisse super hoc testator adfirmauit, credenda est scriptura.
回答:提示された事実によれば、すなわち遺言者がこれについて誓いを立てたと言明している以上、この記述は信用されるべきである。
§32.0.37.6Titia honestissima femina cum negotiis suis opera Callimachi semper uteretur, qui ex testamento capere non poterat, testamento facto manu sua ita cauit: Τιτία διεθέμην καὶ βούλομαι δοθῆναι Καλλιμάχῳ μισθοῦ χάριν δηνάρια μύρια: quaero, an haec pecunia ex causa mercedis ab heredibus Titiae exigi possit.
非常に高潔な女性であるティティアは、自らの実務において常にカッリマコスの助力を得ていたが、彼は遺言から受け取る資格を持たなかった。 彼女は自筆で遺言を作成し、次のように規定した。 「私ティティアは処分し、報酬の趣旨でカッリマコスに一万デナリウスが与えられることを望む。 」私は問う、この金銭が報酬を理由としてティティアの相続人たちから請求され得るか。
respondi non idcirco quod scriptum est exigi posse in fraudem legis relictum.
回答:書かれているからといって請求され得るわけではない。 それは法の網をかいくぐる目的で残されたものだからである。
§32.0.37.7Ex his uerbis testamenti: 'omnibus, quos quasue manumisi manumiseroue siue his tabulis siue quibuscumque aliis, filios filiasue suos omnes concedi uolo' quaesitum est, an his, quos uiuus manumississet, debeantur filii.
遺言の次の言葉から。 「私がこの遺言書またはその他のいかなる書面によって、解放した、または今後解放するであろう男女の奴隷すべてに対して、彼らの息子および娘を全員譲渡されることを私は望む。 」生存中に彼が解放した奴隷たちに対しても、その子供たちが与えられるべきかが問われた。
respondit his quoque, quos quasue ante testamentum factum manumississet, filios filiasue ex causa fideicommissi praestari oportere.
回答:遺言の作成前に彼が解放していた男女の奴隷に対しても、その息子や娘が信託遺贈に基づき引き渡されるべきである。