Humanitext Reader

ユスティニアヌス1世 · 学説彙纂 §32.0.30.pr-32.0.30.6

遺贈の文言解釈と給付内容をめぐる法的事例

4851 / 9271 箇所 · ラテン語

要旨

本チャンクは、遺言における文言の解釈や、借用公有地の遺贈時の相続人の義務、奴隷の解放・遺贈時期の同一性、共有地の遺贈に伴う持分の制限、特定の条件(居住など)が付された遺贈の有効性、他人の財産の遺贈が不可能な場合の裁判官による金銭評価など、多岐にわたる遺言解釈の法的事例を論じている。

[LABEO libro secundo posteriorum a IAUOLENO epitomatorum. ] §32.0.30.prQui quattuor pocula olèaginea habebat, ita legauit: pocula oleaginea paria duo.
オリーブの木で作られた4つのカップを持っていた者が、次のように遺贈した。 「オリーブの木のカップ、二つのペア」。
respondi unum par legatum esse, quia non ita esset: bina paria neque ita: poculorum paria duo: idem et Trebatius.
私は、1つのペアのみが遺贈されたと回答した。 なぜなら、「二つずつのペア」と書いたわけでもなく、また「カップの二つのペア」と書いたわけでもないからである。 トレバティウスも同様である。
§32.0.30.1Qui hortos publicos a re publica conductos habebat, eorum hortorum fructus usque ad lustrum, quo conducti essent, Aufidio legauerat et heredem eam conductionem eorum hortorum ei dare damnauerat sinereque uti eum et frui.
国家から賃借した公有の庭園を有していた者が、その庭園の収益を、賃借期間が終了するまでアウフィディウスに遺贈し、相続人に対して、その庭園の賃借権を彼に与え、彼に使用収益させることを義務付けていた。
respondi heredem teneri sinere frui: hoc amplius heredem mercedem quoque hortorum rei publicae praestaturum.
私は、相続人は彼に使用収益させる義務を負い、さらに相続人は国家に対して庭園の賃借料をも支払うべきであると回答した。
§32.0.30.2Cum testamento scriptum esset: 'Sticho seruo meo heres quinque dato et, si Stichus heredi meo biennium seruierit, liber esto', post biennium legatum deberi existimo, quia in id tempus et libertas et legatum referri deberet: quod et Trebatius respondit.
遺言に「私の相続人は私の奴隷スティクスに5を与えよ。 そして、もしスティクスが私の相続人に2年間仕えたならば、自由の身とせよ」と書かれていた場合、2年の経過後に遺贈が給付されるべきであると私は考える。 なぜなら、自由も遺贈もその時期に関連付けられるべきだからである。 トレバティウスも同様に回答した。
§32.0.30.3Si fundum mihi uendere certo pretio damnatus es, nullum fructum eius rei ea uenditione excipere tibi liberum erit, quia id pretium ad totam causam fundi pertinet.
もしあなたが特定の価格で私に土地を売却することを義務付けられているなら、あなたはその売却においてその物のいかなる収益をも留保することは許されない。 なぜなら、その価格は土地の全状態に関わるからである。
§32.0.30.4Qui fundum mandatu meo in societate mihi et sibi emerat, deinde eum finibus diuiserat et priusquam mihi traderet, ita eum tibi legauerat 'fundum meum illi do'.
私の委任により、私と自己との共同のために土地を購入し、その後それを境界で分割し、私に引き渡す前に、彼があなたに「私の土地をあの者に与える」と遺贈した場合、私は、持分を超える部分が給付されるべきではないと主張した。
negaui amplius partem deberi, quia uerisimile non esset ita testatum esse patrem familias, ut mandati, heres eius damnaretur.
なぜなら、家父長が、自己の相続人が委任に関して訴えられるような形で遺言を残したとは考えにくいからである。
§32.0.30.5'Uxori meae, dum cum filio meo Capuae erit, heres meus ducenta dato': filius a matre migrauit.
「私の妻がカプアで私の息子と一緒にいる間、私の相続人は200を与えよ。 」息子は母親から去った。
si ambo Capuae habitassent, legatum matri debitu iri putaui, quamuis una non habitassent: sin autem in aliud municipium transissent, unius anni tantummodo debitu iri, quo una habitassent quantolibet tempore: Trebatius ait.
もし両者がカプアに居住していたならば、たとえ同居していなくても、遺贈は母親に支払われるべきであると私は考えた。 しかし、もし別のムニキピウムに移転したならば、どれほど短い期間であれ同居していた「1年分」のみが支払われるべきである、とトレバティウスは言う。
uideamus, an his uerbis 'dum cum filio Capuae erit' non condicio significetur, sed ea scriptura pro superuacuo debet haberi: quod non probo.
「息子とカプアにいる間」という言葉によって条件が示されているのではなく、その文面は余計なものとみなされるべきではないか、検討しよう。 私はこれを認めない。
sin autem per mulierem mora non est, quo minus cum filio habitet, legata ei deberi.
しかし、もし女性の側に、息子と同居しないことについての妨げがないのであれば、遺贈は彼女に支払われるべきである。
§32.0.30.6Si aedes alienas ut dares damnatus sis neque eas ulla condicione emere possis, aestimare iudicem oportere Ateius scribit, quanti aedes sint, ut pretio soluto heres liberetur.
他人の家屋を与えることを義務付けられ、かつ、それをいかなる条件でも購入することができない場合、相続人が価格を支払うことによって免責されるよう、裁判官はその家屋がいくらの価値があるかを評価すべきである、とアテイウスは書いている。
idemque iuris est et si potuisses emere, non emeres.
購入できたにもかかわらず購入しなかった場合も、同様の法が適用される。

語釈・文法注

  1. §32.0.30.prparia duo — 数詞 paria duo(二つのペア)の解釈。もし遺言者が4つのカップすべて(二組のペア)を遺贈する意図であれば、配分数詞を用いて bina paria とするべきであった、あるいは poculorum paria duo(カップの二つのペア)と明確にすべきであったため、ここでは「1つのペア(2個)」の遺贈と解釈された。
  2. §32.0.30.1heredem eam conductionem eorum hortorum ei dare damnauerat — damnauerat(義務付けていた)は、遺言によって相続人に法的な義務(レガートゥム・ペル・ダムナティオーネム)を課す表現であり、不定詞 dare と sinere を従えている。
  3. §32.0.30.4ut mandati, heres eius damnaretur — mandati は actione mandati(委任の訴え)の省略であり、訴訟原因を示す属格。全体の構成は「相続人が委任の訴えによって義務(賠償など)を課される(damnaretur)ような形で」という結果を表す ut 節。
  4. §32.0.30.5debitu iri — debitu iri は debitum iri のことであり、deberi(支払われるべきである)の未来受動不定詞。putaui および Trebatius ait に繋がる対格不定詞(A.C.I.)構文の述語として用いられている。

この箇所を引用する

ユスティニアヌス1世, 学説彙纂 §32.0.30.pr-32.0.30.6. Humanitext Reader, https://reader.humanitext.ai/text/urn:cts:latinLit:phi2806.phi002.humanitext-lat1:32.0.30.pr-32.0.30.6

AIによる草稿訳である旨と閲覧日を添えてください。

訳文・注・要旨はAIによる草稿で、読者の指摘により改訂されています。