Humanitext Reader

ユスティニアヌス1世 · 学説彙纂 §32.0.11.14-32.0.11.25

特殊な対象に関する信託遺贈の効力と履行

4832 / 9271 箇所 · ラテン語

要旨

違法建築物、融資の委託、奴隷に対する公職の遺贈といった各種の特殊な状況における信託遺贈の効力や給付のあり方について論じる。また、共同相続人が関わる不可分債務の責任分配や、信託遺贈の実質的受益者の請求権に関する法的裁定を示す。

[ULPIANUS libro secundo fideicommissorum. ] §32.0.11.14Si quis illicite aedificasset, id est hoc quod dirui constitutiones iubent, an fideicommissum relinquere ex eo quid possit, uideamus.
[ウルピアヌス『信託遺贈論』第2巻] もし誰かが違法に建築していたならば、すなわち、諸勅令が取り壊すことを命じているこれについて、それから何らかの信託遺贈を残すことができるか、見てみよう。
et puto posse: cum enim dirui necesse sit, nulla dubitatio est, quin senatus consultum impedimento non sit.
そして、可能であると私は考える。 なぜなら、取り壊される必要があるとしても、元老院議決が障害にならないことには何の疑いもないからである。
§32.0.11.15Si heres rogatus sit certam summam usuris certis faenori dare, utile est fideicommissum: sed Maecianus putat non alias cogendum credere, quam idonee ei caueatur: sed ego procliuior sum, ut putem cautionem non exigendam.
もし相続人が、特定の額を特定の利息で融資するよう求められた場合、その信託遺贈は有効である。 しかしマエキアヌスは、彼に対して適切な保証がなされない限り、融資することを強制されるべきではないと考えている。 だが私は、保証は要求されるべきではないと考える傾向がある。
§32.0.11.16Si seruo alieno militia relinquatur, an domino quaeratur legatum, quaeritur.
もし他人の奴隷に軍務が遺贈された場合、その遺贈が主人に取得されるかが問われる。
et aut scit seruum esse, et dico aestimationem deberi: aut ignorauit, et denegari fideicommissi persecutio debet, quia, si scisset seruum, non reliquisset.
そして、もし奴隷であることを知っていたなら、私は評価額が支払われるべきであると言う。 あるいは知らなかったならば、信託遺贈の追求は拒絶されるべきである。 なぜなら、もし奴隷であることを知っていたなら、遺贈を残さなかったであろうからである。
§32.0.11.17Ex his apparet, cum per fideicommissum aliquid relinquitur, ipsum praestandum quod relictum est: cum uero ipsum praestari non potest, aestimationem esse praestandam.
これらのことから、信託遺贈によって何かが残されるとき、残されたそのもの自体が給付されるべきであり、しかしそれ自体を給付することができないときには、評価額が給付されるべきであることが明らかである。
§32.0.11.18Si quis decem alicui per fideicommissum reliquerit et, si perdidisset id quod testamento relictum est, rursus ei reliquerit, quaerebatur, an sequens fideicommissum ualeat uel an exigere heres debeat cautionem salua fore decem, ne cogatur ad praestationem, et an, si saepius perdidisset, saepius ei sarciretur fideicommissum.
もし誰かが10を信託遺贈によってある者に残し、遺言で残されたものを失ったならば再び彼に残すとした場合、後続の信託遺贈が有効であるか、あるいは相続人が給付を強いられるのを防ぐために、その10が安全に保たれるという保証を要求すべきか、そして、もし彼が何度も失ったならば、何度も彼に信託遺贈が補填されるべきであるかが問われた。
diuus Pius rescripsit neque cautionem exigendam et non amplius quam semel, postquam perdidisset, praestandum: non enim onerandus est heres, ut in infinitum, quotiens perdiderit, restituere ei tantundem debeat, sed ut per fideicommissum posterius duplicata eius legata uideantur nec amplius ad periculum heredis pertineat, si quid postea is consumpserit exsoluto et posteriore fideicommisso.
神君ピウスは、保証を要求すべきでもなく、失った後に一度を超えて給付すべきでもないと回答した。 なぜなら、相続人は、彼が失うたびに無限に、同額を彼に返還しなければならないほどに負担を課されるべきではなく、むしろ、後続の信託遺贈によって彼の遺贈が倍額にされたとみなされるべきであり、後続の信託遺贈も支払われた後は、彼がその後に消費したとしても、もはや相続人の危険には帰属しないからである。
§32.0.11.19Item si quis certam quantitatem cui reliquerit et addiderit facilius hanc summam posse compensari, cum debitor sit fideicommissarius ex causa hereditatis Gaii Seii, nec uelit ille hereditatem adire Gaii Seii, sed petat fideicommissum: imperator noster contra uoluntatem eum testantis petere fideicommissum rescripsit, cum in fideicommissis praecipue spectanda seruandaque sit testatoris uoluntas.
同様に、もし誰かが特定の額をある者に残し、信託受益者がガイウス・セイウスの遺産に関して債務者であるため、この金額はより容易に相殺され得ると付記した場合において、彼がガイウス・セイウスの遺産を相続することを望おず、ただ信託遺贈を請求するとき、我らの皇帝は、彼が遺言者の意思に反して信託遺贈を請求していると回答した。 なぜなら、信託遺贈においては、特に遺言者の意思が考慮され、遵守されなければならないからである。
§32.0.11.20Plerumque euenit multorum interesse id quod relinquitur, uerum testatorem uni uoluisse honorem habitum, et est haec sententia Marcelli uerissima.
残されたものが多くの人の利益に関わることがしばしば起こるが、それでも、遺言者は一人のみに敬意が払われることを望んだということがある。 そしてマルケッルスのこの見解は極めて正しい。
§32.0.11.21Sic euenit, ut interdum si pluribus testator honorem habere uoluit et de pluribus sensit, quamuis unum legatum sit, tamen ad persecutionem eius plures admittantur.
このようにして、遺言者が複数人に敬意を払うことを望み、複数人を念頭に置いていた場合には、たとえ遺贈が一つであっても、その追求に複数人が認められることが時として生じる。
ut puta si decem fuerunt eiusdem rei stipulandi et heres uel fideicommissarius rogatus est, ut eis solueret: hic enim si omnium interest et de omnibus sensit testator, fideicommissum relictum omnes petere potuerunt.
例えば、同一の物を約束した者が10人おり、相続人または信託遺贈の義務を課された者が彼らに支払うよう求められた場合である。 なぜなら、ここで全員の利益に関わり、遺言者が全員を念頭に置いていたならば、残された信託遺贈を全員が請求できたからである。
sed utrum in partem agent an in solidum, uideamus: et credo, prout cuiusque interest, consequentur: unus igitur qui occupat agendo totum consequitur ita, ut caueat defensu iri aduersus ceteros fideicommissarios eum qui soluit, siue socii sunt siue non.
しかし、彼らが割合に応じて請求するのか、それとも全額を請求するのか、見てみよう。 そして私は、各自の利益の程度に応じて取得すると信じる。 したがって、訴えを起こすことで先んじた一人が、全額を取得する。 ただし、彼らが共同者であるか否かにかかわらず、支払った者を他の信託受益者たちから防御するという保証を立てることを条件とする。
§32.0.11.22Interdum alterius nomen scribitur in testamento, alteri uero fideicommissi petitio uel legati competit, ut puta si fidei heredis committatur, ut ipse publicum pro Titio praestet, fideicommissum hoc uel legatum non publicanus petit, licet ei sit adscriptum, sed ipse petere poterit, pro quo legatum relictum est.
時として、遺言書にはある者の名前が書かれているが、信託遺贈または遺贈の請求権は別の者に帰属することがある。 例えば、相続人の誠実(信託)に委ねられ、彼自身がティティウスのために公税を支払うこととされた場合である。 この信託遺贈または遺贈は、たとえ税吏に記されていても、税吏が請求するのではなく、その人のために遺贈が残された当人自身が請求することができる。
multum autem interesse arbitror, cui uoluit prospectum cuiusque contemplatione testator fecerit.
しかし、遺言者が誰のために利益を図ることを望み、誰を念頭に置いてそれを行ったかが、大きく関わると私は考える。
plerumque autem intellegendum est priuati causa hoc fecisse, licet emolumentum publicano quaeratur.
そして大抵の場合、たとえ利益が税吏に得られるとしても、私人のためにこれを行ったと解すべきである。
§32.0.11.23Si in opere ciuitatis faciendo aliquid relictum sit, unumquemque heredem in solidum teneri diuus Marcus et Lucius Uerus Proculae rescripserunt: tempus tamen coheredi praestituerunt, intra quod mittat ad opus faciendum, post quod solam Proculam uoluerunt facere imputaturam coheredi sumptum pro parte eius.
もし都市の建造物を建設することに関して何かが残された場合、共同相続人のそれぞれが全額について責任を負うと、神君マルクスとルキウス・ウェルスはプロクラに回答した。 しかし彼らは、共同相続人がその工事を行わせるための期間を定め、その期間が過ぎた後は、プロクラ一人が工事を行い、共同相続人に対してその取り分に応じた費用を請求することを望んだ。
§32.0.11.24Ergo et in statua et in seruitute ceterisque, quae diuisionem non recipiunt, idem diuus Marcus rescripsit.
したがって、彫像や地役権、その他分割を受け入れないものに関しても、同じ神君マルクスが同様に回答した。
§32.0.11.25Si quis opus facere iussus paratus sit pecuniam dare rei publicae, ut ipsa faciat, cum testator per ipsum id fieri uoluerit, non audietur: et ita diuus Marcus rescripsit.
もし工事を行うよう命じられた者が、国家自体が工事を行うように国家に金銭を提供する用意があるとしても、遺言者が彼自身によってそれがなされることを望んでいた場合には、その主張は聞き入れられない。 そして神君マルクスはそのように回答した。

語釈・文法注

  1. 32.0.11.14quin senatus consultum impedimento non sit — 「元老院議決が妨げにならないことに疑いはない」を意味する。通常 `nulla dubitatio est quin` には肯定の文脈が続くが、ここでは否定の `non` を伴うことで「妨げにならない(impedimento non sit)」という事実を強調している。
  2. 32.0.11.18salua fore decem — 対格不定詞構文。自動詞 `fore`(`futurum esse` の短縮形)の主語が中性複数名詞の `decem` であり、形容詞 `salua`(中性複数対格)が主格補語的に一致している。「10が安全であること(失われないこと)」という内容の保証(`cautionem`)を表す。
  3. 32.0.11.21defensu iri — 未来受動不定詞 `defensum iri` の写本上の異読またはバリエーション(目的スピーヌム `defensum` + 自動詞 `ire` の受動不定詞 `iri`)。ここでは「防衛されるであろうこと、免責されること」を意味し、保証の内容(`caueat`)を示す対格不定詞句を形成する。
  4. 32.0.11.22cui uoluit prospectum — `cui [testator] uoluit prospectum [esse]`(関係節または間接質問の縮約)および `cuiusque contemplatione testator fecerit`(間接質問)が並列された構造。前者の `prospectum` は無人称受動不定詞(`prospici` の完了。または `prospectum esse`)で「〜のために配慮されること」を意味する。

この箇所を引用する

ユスティニアヌス1世, 学説彙纂 §32.0.11.14-32.0.11.25. Humanitext Reader, https://reader.humanitext.ai/text/urn:cts:latinLit:phi2806.phi002.humanitext-lat1:32.0.11.14-32.0.11.25

AIによる草稿訳である旨と閲覧日を添えてください。

訳文・注・要旨はAIによる草稿で、読者の指摘により改訂されています。