Humanitext Reader

ユスティニアヌス1世 · 学説彙纂 §32.0.102.pr-32.0.102.3

袋の中身・銀器・官職購入費用の遺贈

4926 / 9271 箇所 · ラテン語

要旨

脇袋に保管された債権や土地証書の遺贈の範囲、誤った形容詞を伴う銀皿の遺贈の有効性、および養子や解放自由人に贈られた官職の購入費用と参入金の相続人による負担義務について論じている。

[IDEM libro septimo decimo digestorum.
[同じ著者(スカエウォラ)『学説彙纂』第17巻より。
] §32.0.102.prHis uerbis legauit: 'uxori meae lateralia mea uiatoria et quidquid in his conditum erit, quae membranulis mea manu scriptis continebuntur nec ea sint exacta cum moriar, licet in rationes meas translata sint et cautiones ad actorem meum transtulerim'.
] 彼は次の言葉で遺贈した。 「妻に、私の旅用の脇袋と、その中に保管されているであろうすべてのもの、すなわち私の自筆のメモに書き留められ、かつ私が死ぬときに回収されていないものを遺贈する。 たとえそれらが私の帳簿に移し替えられ、私が債権証書を私の管理人に引き渡していたとしてもである。
hic chirographa debitorum et pecuniam, cum esset profecturus in urbem, in lateralibus condidit et chirographis exactis quam pecunia erogata reuersus in patriam post biennium alia chirographa praediorum, quae postea comparauerat, et pecuniam in lateralia condidit.
」この者は、都へと旅立とうとしていたとき、債務者たちの借用証書と金を脇袋に保管した。 そして、借用証書が回収され、金が消費された後、2年後に故郷に戻り、その後に購入していた土地の他の証書と金を脇袋に保管した。
quaesitum est, an ea tantum uideatur nomina ei legasse, quae postea reuersus in hisdem lateralibus condidit.
彼がその後帰国してから同じ脇袋に保管したそれらの債権だけを、妻に遺贈したとみなされるかどうかが問われた。
respondit secundum ea quae proponerentur non deberi quae mortis tempore in his lateralibus essent et membranis manu eius scriptis continerentur.
(スカエウォラは)提示された事実に基づけば、死亡時にこれらの脇袋にあり、かつ彼の自筆のメモに書き留められていたものは、引き渡される義務がないと回答した。
idem quaesiit, an, cum emptiones praediorum in hisdem lateralibus condiderat, praedia quoque legato cedant.
同じ者が、同じ脇袋に土地の買受書を保管していた場合、土地自体も遺贈に帰属するのかどうかを問うた。
respondit non quidem manifeste apparere, quid de praediis sensisset, uerum si ea mente emptiones ibi haberet, ut his legatariae datis proprietas praediorum praestaretur, posse defendi praedia quoque deberi.
(スカエウォラは)彼が土地についてどのように意図していたかは確かに明白には現れていないが、もし彼が、受遺者にこれらの買受書が与えられることで土地の所有権が提供されるという意図で買受書をそこに保管していたのであれば、土地もまた引き渡されるべきであると主張することが可能である、と回答した。
§32.0.102.1Pater familias ita legauit: 'lances numero duas leues, quas de sigillaribus emi, dari uolo': is de sigillaribus leues quidem non emerat, lances autem emptas habebat, et dictauerat testamentum ante triduum quam moreretur: quaesitum est, an hae lances, quas emptas de sigillaribus habuit, legato cederent, cum nullas alias de sigillaribus emerit nec legauerit.
ある家父長がこのように遺贈した。 「私がシギッラーリアで購入した、彫刻のない皿2枚が与えられることを望む。 」この者はシギッラーリアから彫刻のない皿は購入していなかったが、購入した皿は所有しており、死ぬ3日前に遺言を口述していた。 彼が他にシギッラーリアから購入したものはなく、また遺贈もしていない場合、彼がシギッラーリアから購入して所有していたこれらの皿が遺贈に帰属するのかどうかが問われた。
respondit secundum ea quae proponerentur deberi eas, quas de sigillaribus emisset.
(スカエウォラは)提示された事実に基づけば、彼がシギッラーリアから購入した皿が引き渡されるべきであると回答した。
§32.0.102.2Alumno praecepit militiam his uerbis: 'Sempronio alumno meo illud et illud: et, cum per aetatem licebit, militiam illam cum introitu comparari uolo: huic quoque omnia integra'.
彼は、次の言葉で養子に対して官職を先取遺贈した。 「私の養子センプローニウスにこれこれのものを。 そして、年齢により可能となったときには、あの官職が、その参入費用とともに購入されることを私は望む。 彼に対してもすべてのものを無傷で。
quaesitum est, si Sempronius eam militiam sibi comparauerit, an pretium eius, sed et id, quod pro introitu erogari solet, ex causa fideicommissi ab heredibus consequi possit.
」もしセンプローニウスがその官職を自分で購入した場合、その購入代金、さらには参入のために通常支出される費用をも、信託遺贈を理由として相続人たちから得ることができるかどうかが問われた。
respondit secundum ea quae proponerentur posse.
(スカエウォラは)提示された事実に基づけば、得ることができると回答した。
§32.0.102.3Idem testator liberto militiam his uerbis legauit: 'Seio liberto meo militiam do lego illam', quam militiam et testator habuit: quaesitum est, an onera omnia et introitus militiae ab herede sint danda.
同じ遺言者が、次の言葉で解放自由人に官職を遺贈した。 「私の解放自由人セイウスに、あの官職を私は与え遺贈する。 」この官職を遺言者自身も保持していた。 その官職に伴うすべての負担および参入金が、相続人によって与えられるべきかどうかが問われた。
respondit danda.
(スカエウォラは)与えられるべきであると回答した。

語釈・文法注

  1. 32.0.102.prnon deberi quae mortis tempore in his lateralibus essent — 遺言文言「私の自筆のメモに書き留められ、かつ私が死ぬときに回収されていないもの」との整合性が問題となる。旅立つ前にメモされていた当初の債権は既に回収(exactae)されたため、「nec ea sint exacta cum moriar」の条件を満たさず、また帰国後に新たに脇袋に入れられた「土地の買受書」等は当初のメモに書き留められていなかったため、いずれも遺贈の対象から外れる(non deberi)という解釈を示す。
  2. 32.0.102.prut his legatariae datis proprietas praediorum praestaretur — `ea mente ... ut` 構文であり、`ut` は目的ないし同格節を導く。`his ... datis` は `emptionibus` を名詞とする絶対奪格であり、「これら(買受書)が受遺者に与えられることで」という意味になる。
  3. 32.0.102.1leues — ここでは `lēves`(滑らかな、彫刻・装飾のない)を意味し、`lĕves`(軽い)ではない。遺言者は彫刻のない皿を購入したと誤認していたが(falsa demonstratio)、皿の特定は可能であるため、遺贈は有効と判断される。

この箇所を引用する

ユスティニアヌス1世, 学説彙纂 §32.0.102.pr-32.0.102.3. Humanitext Reader, https://reader.humanitext.ai/text/urn:cts:latinLit:phi2806.phi002.humanitext-lat1:32.0.102.pr-32.0.102.3

AIによる草稿訳である旨と閲覧日を添えてください。

訳文・注・要旨はAIによる草稿で、読者の指摘により改訂されています。