Humanitext Reader

ユスティニアヌス1世 · 学説彙纂 §31.0.88.pr-31.0.88.5

予備遺贈の範囲と債権帰属および期限前弁済

4817 / 9271 箇所 · ラテン語

要旨

スカエウォラは、息子の貸付帳における債権の帰属、葬儀用の予備遺贈の残額の帰属、相続財産を予備遺贈された者が負うべき負担、店を営業できなくなった場合の備品遺贈の有効性、詐術を主張する訴訟に敗れた受遺者の権利、および期限前の遺贈支払に伴う割引請求について判断を下している。

[SCAEUOLA libro tertio responsorum.
[スカエウォラ、答弁録第3巻より。
] §31.0.88.prLucius Titius testamento ita cauit: 'si quid cuique liberorum meorum dedi aut donaui aut in usum concessi aut sibi adquisiit aut ei ab aliquo datum aut relictum est, id sibi praecipiat sumat habeat'.
] ルキウス・ティティウスは遺言の中で次のように規定した。 「私の子供たちの各々に私が与え、もしくは贈与し、もしくは使用に供した物、あるいは彼ら自身が取得した物、あるいは誰かから彼らに与えられもしくは遺贈された物、それを彼ら自身のために予備的に取得し、受け取り、保有せよ。
filii nomine kalendarium fecerat.
」彼は息子の名義で貸付帳を作成していた。
postea sententia dicta est et placuit id, quod sub nomine ipsius filii in kalendario remanserat, ei deberi, non etiam id, quod exactum in rationes suas pater conuertisset.
その後、判決が下され、その息子の名義のもとに貸付帳に残っていたものは彼に支払われるべきであるが、父親が取り立てて自らの勘定に組み入れたものは支払われるべきではないとされた。
quaero, si id, quod exegisset pater ex nominibus filii ante testamentum factum, iterum post testamentum factum in nomen filii conuertisset, an ad filium secundum sententiam pertineret.
私は尋ねる。 父親が遺言作成前に息子の債権から取り立てていたものを、遺言作成後に再び息子の名義に振り戻した場合、それが判決に従って息子に帰属することになるかどうか。
respondi id, quod ex eadem causa exactum in eandem causam redisset, deberi.
私は、同じ原因から取り立てられ、同じ原因へと戻されたものは、支払われるべきであると答えた。
§31.0.88.1'A te peto, Titi, fideique tuae committo, uti curam condendi corporis mei suscipias, et pro hoc tot aureos e medio praecipito'.
「ティティウスよ、私はあなたに求め、あなたの信託に委ねる。 私の遺体を埋葬する配慮を引き受け、このために遺産の中からこれこれの額の金貨を予備的に取得せよ。
quaero, an, si Lucius Titius minus quam decem aureos erogauerit, reliqua summa heredibus proficiat.
」私は尋ねる。 もしルキウス・ティティウスが10金貨未満しか支出しなかった場合、残りの金額は相続人たちの利益になるかどうか。
respondi secundum ea quae proponerentur heredum commodo proficere.
私は、提示された状況によれば、相続人たちの利益になると答えた。
§31.0.88.2Quae marito heres exstiterat, ita testamento cauit: 'Maeui et Semproni filii dulcissimi, praecipitote omne, quidquid ex hereditato bonisue Titii domini mei, patris nestri ad me peruenit mortis eius tempore, ita tamen, ut omne onus eiusdem hereditatis tam in praeteritum quam in futurum, nec non etiam si quid post mortem Titii domini mei, adgnoscatis'.
夫の相続人となった女性が、遺言の中で次のように規定した。 「最愛の息子たち、マエウィウスとセンプロニウスよ、私の主人でありあなた方の父親であるティティウスの相続財産または遺産から、彼の死亡の時に私に届いたすべてのものを、予備的に取得せよ。 ただし、同相続財産のすべての負担を、過去および将来の双方にわたり、また私の主人ティティウスの死後に生じたものも含めて、あなた方が引き受けることを条件とする。
quaero, an si quid soluisset post mortem mariti, cum ipsa fructus cepisset dedisset, ad onus eorum pertineret.
」私は尋ねる。 彼女自身が収益を取得し、支出していた中で、夫の死後に彼女が何らかの債務を弁済していた場合、それが彼らの負担に帰属する(彼らが埋め合わせるべきである)かどうか。
respondi secundum ea quae proponerentur ea dumtaxat onera legatariis imposuisse, quae superessent.
私は、提示された状況によれば、彼女は受遺者たちに、残存している負担のみを課したと答えた。
§31.0.88.3Quisquis 'mihi heres heredesue erunt, hoc amplius Lucius Eutychus, quam quod eum heredem institui, e media hereditate sumito sibique habeto una cum Pamphilo, quem liberum esse iubeo, instrumentum tabernae ferrariae, ita ut negotium exerceatis'.
「私の相続人となる者は誰であれ、ルキウス・エウテュクスが、私が彼を相続人に指定した分に加えて、遺産の中から、私が解放を命じるパンピルスとともに、鉄工所の備品を、あなた方がその事業を営むように余分に受け取り、自らのために保有せよ。
Lucius Eutychus uiua testatrice decessit, pars hereditatis eius ad coheredem pertinuit: quaero, an Pamphilus eodem testamento manumissus ad petitionem partis instrumenti admitti possit, licet taberna, ut uoluit testatrix, exerceri non possit.
」ルキウス・エウテュクスは遺言女の生存中に死亡し、彼の相続分は共同相続人に帰属した。 私は尋ねる。 遺言女が望んだように店を営むことができなくなったとしても、同じ遺言によって解放されたパンピルスは、備品の一部の請求を認められ得るかどうか。
respondi admitti.
私は、認められると答えた。
§31.0.88.4Sempronia substituta heredi instituto legata accepit, si heres non esset: mouit contra institutum actionem, quod dolo eius factum esse dicebat, quo minus testatrix uolens primo loco scribere eam heredem testamentum mutaret, nec optinuit: quaero, an legati persecutionem saluam haberet, respondi secundum ea quae proponerentur saluam habere.
センプロニアは、指定相続人の予備相続人に指定されており、もし彼が相続人にならない場合には遺贈を受け取ることになっていた。 彼女は指定相続人に対して、遺言女が彼女を第一順位で相続人に指定しようと望んでいたのに、彼の詐術によって遺言が変更されるのが妨げられたと主張して訴訟を起こしたが、勝訴しなかった。 私は尋ねる。 彼女は遺贈を請求する権利を失わずに保持しているかどうか。 私は、提示された状況によれば、保持していると答えた。
§31.0.88.5Testator legata ante quinquennium uetuit peti praestarique, sed heres quaedam sua sponte ante quinquennium soluit: quaesitum est, an eius, quod ante diem exsistentem solutum est, repraesentationem in reliqua solutione legati reputare possit.
遺言者は、遺贈を5年間は請求し給付することを禁止したが、相続人は自発的に5年が経過する前に一部を支払った。 期限が到来する前に支払われたものについて、遺贈の残額の支払いにおいてその前払い分を考慮に入れることができるかどうかが問われた。
respondi non propterea minus relictum deberi, quod aliquid ante diem sit solutum.
私は、期限前に何かが支払われたからといって、それによって遺贈されたものの残額が減じて義務づけられることはないと答えた。

語釈・文法注

  1. 31.0.88.prid sibi praecipiat sumat habeat — 「praecipiat(予備的に取得せよ)」、「sumat(受け取れ)」、「habeat(保有せよ)」という一連の動詞は、遺産分割に先立って特定の受遺者(多くは共同相続人の一人)が特定の財産を先取りする「予備遺贈(praelegatum)」を指示する、ローマ法における公式な遺言の定型表現である。
  2. 31.0.88.2ea dumtaxat onera legatariis imposuisse, quae superessent — この答弁は、受遺者(息子たち)が引き受けるべき「相続財産の負担(onera)」の解釈に関するものである。母親が生前に遺産の収益を用いて既に返済した債務は除外され、彼女の死亡時に未払いとして実際に「残存していた(superessent)」負担のみが受遺者たちに課されたと判断されている。
  3. 31.0.88.3ita ut negotium exerceatis — 「あなた方がその事業を営むように」という目的を示す節は、遺贈を有効にするための法的な不停止条件(condicio)ではなく、単なる「使途・目的(modus)」と解釈される。したがって、共同受遺者の死亡により店を経営できなくなったという事実が生じても、遺贈自体の効力は妨げられない。
  4. 31.0.88.4legati persecutionem saluam haberet — センプロニアは指定相続人の欺術(dolo)を主張して遺言の変更妨害を訴えたが敗訴した。しかし、欺術の主張に失敗したとしても、もとの遺言で彼女に(相続人にならなかった場合の予備的措置として)有効に与えられていた「遺贈を請求する権利(legati persecutio)」までが失われるわけではないという判断を示している。
  5. 31.0.88.5repraesentationem... reputare possit — 「repraesentatio」は期限(dies)が到来する前になされる「早期支払・前払い」を指す。相続人は期限前に自発的に支払ったからといって、将来支払うべき遺贈の残額について、早期支払による利得(金利差相当分など)を考慮に入れて割引・削減(reputare)することを請求することはできない。

この箇所を引用する

ユスティニアヌス1世, 学説彙纂 §31.0.88.pr-31.0.88.5. Humanitext Reader, https://reader.humanitext.ai/text/urn:cts:latinLit:phi2806.phi002.humanitext-lat1:31.0.88.pr-31.0.88.5

AIによる草稿訳である旨と閲覧日を添えてください。

訳文・注・要旨はAIによる草稿で、読者の指摘により改訂されています。