Humanitext Reader

ユスティニアヌス1世 · 学説彙纂 §31.0.69.pr-31.0.69.4

満足文言による信託遺贈と家族財産の保全

4796 / 9271 箇所 · ラテン語

要旨

パピニアヌスは、特定の給付で満足することを求める遺言表現の有効性と共同相続における信託遺贈、家族名義の不動産の強制売却時の扱い、無権限の者による後見人指定と信託の効力、家屋を家族内に留めるための信託遺贈の優先順位と担保提供について論じている。

[PAPINIANUS libro nono decimo quaestionum. ] §31.0.69.pr'Peto, Luci Titi, contentus sis centum aureis'.
「ルキウス・ティティウスよ、あなたが100アウレウスで満足することを求める。
fideicommissum ualere placuit idque rescriptum est.
」信託遺贈は有効であると解することが合意され、その旨の答申がなされた。
quid ergo si, cum heredem ex parte instituisset, ita locutus est: 'peto pro parte tua contentus sis, Luci Titi, centum aureis'? petere poterunt coheredes partem hereditatis, retinente siue praecipiente quo contentum esse uoluit defunctus.
それでは、彼を一部の持分の相続人に指定した上で、被相続人が「ルキウス・ティティウスよ、あなたの相続分の代わりに100アウレウスで満足することを求める」と語った場合はどうなるか。 共同相続人たちは、被相続人がそれで満足してほしいと望んだものを彼が保持するか、あるいはあらかじめ取得する一方で、遺産の相続分の返還を請求することができる。
sine dubio facilius est hoc probare, quam probari potuit illud, cum ibi fideicommissum petatur ab his, cum quibus non est testator locutus.
こちらを認めることは、あちらが認められ得たことよりも、疑いなく容易である。 なぜなら、前者においては、遺言者が語りかけなかった人々によって信託遺贈が請求されるからである。
idem dicemus, si, cum ex asse scripsisset heredem, eius gratia, qui legitimus heres futurus esset, ita loquatur: 'peto pro hereditate, quam tibi reliqui, quae ad fratrem meum iure legitimo rediret, contentus sis centum aureis'.
彼を単独相続人に指定した上で、法定相続人となるはずであった者のために、次のように語った場合も同様に言うべきである。 「私があなたに残した遺産であり、法定の権利によって私の兄弟に帰属するはずであったものの代わりに、あなたが100アウレウスで満足することを求める。
§31.0.69.1Praedium, quod nomine familiae relinquitur, si non uoluntaria facta sit alienatio, sed bona heredis ueneant, tamdiu emptor retinere debet, quamdiu debitor haberet bonis non uenditis, post mortem eius non habiturus quod exter heres praestare cogeretur.
」家族の名において残された土地について、もし自発的な譲渡が行われたのではなく、相続人の財産が競売に付された場合、買受人は、債務者がその財産を売却されなかった場合に保持し得たであろう期間、それを保持しなければならない。 彼の死後は買受人は保持しないことになるが、それは部外者である相続人が提供することを強制されるはずのものであるからである。
§31.0.69.2Mater filio impubere herede instituto tutorem eidem adscripsit eiusque fidei commissit, ut, si filius suus intra quattuordecim annos decessisset, restitueret hereditatem Sempronio.
母親が、未適齢の息子を相続人に指定し、その息子に後見人を付し、その信託に「もし自分の息子が14歳未満で死亡した場合には、遺産をセンプローニウスに返還すること」を委ねた。
non ideo minus fideicommissum recte datum intellegi debet, quia tutorem dare mater non potuit.
母親が後見人を指定することができなかったという理由によって、信託遺贈が適法に与えられたと解されるべきでないということにはならない。
nam et si pater non iure facto testamento tutoris fidei commisserit, aeque praestabitur, quemadmodum si iure testamentum factum fuisset: sufficit enim, ut ab impubere datum fideicommissum uideatur, ab eo dari, quem is qui dabat tutorem dederat uel etiam tutorem fore arbitrabatur.
なぜなら、たとえ父親が適法に作成されなかった遺言において後見人の信託に委ねたとしても、適法に遺言が作成された場合と同様に、等しく履行されるからである。 というのも、未適齢者によって与えられた信託遺贈とみなされるためには、それを与えた者が後見人として指定した者、あるいは後見人になるであろうと考えていた者によってそれが与えられることで十分だからである。
idem in curatore impuberis uel minoris annis debet probari.
同じことが、未適齢者または未成年者の保佐人についても認められるべきである。
nec interest, tutor recte datus uiuo patre moriatur uel aliquo priuilegio excusetur uel tutor esse non possit propter aetatem, cui tutor fuerat datus: quibus certe casibus fideicommissum non intercidit, quod a pupillo datum uidetur.
また、適法に指定された後見人が、父親の生存中に死亡したか、あるいは何らかの特権によって免除されたか、あるいは後見人が指定されたその年齢のゆえに後見人になれないかは、関係がない。 これらのいずれのケースにおいても、信託遺贈は消滅しない。 なぜなら、それは被後見人によって与えられたとみなされるからである。
hac denique ratione placuit a tutore, qui nihil accepit, fideicommissum pupillo relinqui non posse, quoniam quod ab eo relinquitur extero, non ipsius proprio, sed pupilli iure debeatur.
最後に、この理由から、何も受け取っていない後見人から、被後見人に信託遺贈が残されることはあり得ないと判断された。 なぜなら、彼から部外者に残されるものは、彼自身の独自の権利によるのではなく、被後見人の権利によって債務とされるものだからである。
§31.0.69.3Fratre herede instituto petit, ne domus alienaretur, sed ut in familia relinqueretur.
兄弟を相続人に指定した上で、家が譲渡されず、家族の中に残されることを求めた。
si non paruerit heres uoluntati, sed domum alienauerit uel extero herede instituto decesserit, omnes fideicommissum petent qui in familia fuerunt.
もし相続人がその意思に従わず、家を譲渡したか、あるいは部外者を相続人に指定して死亡した場合には、家族に属していたすべての者が信託遺贈を請求できる。
quid ergo si non sint eiusdem gradus? ita res temperari debet, ut proximus quisque primo loco uideatur inuitatus.
では、彼らが同じ親等でない場合はどうか。 この問題は、最も近い親等の者が最初の段階で招かれているとみなされるように調整されるべきである。
nec tamen ideo sequentium causa propter superiores in posterum laedi debet, sed ita proximus quisque admittendus est, si paratus sit cauere se familiae domum restituturum.
しかし、だからといって、先順位の者たちのために、後順位の者たちの地位が将来にわたって損なわれるべきではなく、むしろ、最も近い親等の者は、自分が家族にその家を返還することを保証する担保を提供する用意がある場合に限り、受け入れられるべきである。
quod si cautio non fuerit ab eo, qui primo loco admissus est, desiderata, nulla quidem eo nomine nascetur condictio, sed si domus ad exterum quandoque peruenerit, fideicommissi petitio familiae competit.
もし、最初に受け入れられた者から担保が要求されなかったならば、その名目での不当利得返還請求権は生じないが、家がいつか部外者の手に渡ったときには、家族に信託遺贈の請求権が認められる。
cautionem autem ratione doli mali exceptionis puto iuste desiderari, quamuis nemo alius ulterior ex familia supersit.
また、たとえ家族の中に他にそれより遠い親等の者が誰も生き残っていないとしても、悪意の抗弁を理由として、担保が要求されることは正当であると私は考える。
§31.0.69.4Si quidam sint postea emancipati, tractari potest, an hi quoque recte fideicommissum petant.
もし一部の者が後に解放された場合、彼らもまた適法に信託遺贈を請求できるかが議論され得る。
et puto recte petituros, quoniam familiae appellatione personae quoque hae demonstratae intelleguntur.
そして、私は彼らも適法に請求できると考える。 なぜなら、「家族」という呼称によって、これらの人々も指し示されていると理解されるからである。

語釈・文法注

  1. 31.0.69.prretinente siue praecipiente quo contentum esse uoluit defunctus — retinente siue praecipiente は、関係代名詞 quo の先行詞たる金額(100アウレウス)またはその人を意味上の主語とする奪格絶対の構造である。ここでは、被相続人が満足させたいと望んだ人物(ルキウス・ティティウス)が、その額を保持、あるいは他者に先んじて取得する(praecipiente)ことを指す。
  2. 31.0.69.1post mortem eius non habiturus quod exter heres praestare cogeretur — non habiturus は、主節の主語である emptor(買受人)を修飾する未来分詞。eius は debitoris(債務者、すなわち相続人)を指す。quod は関係代名詞で、先行詞は praedium(土地)。部外者である相続人(exter heres)が被相続人の死後にその土地を(本来の家族に)引き渡すよう強制されるため、買受人は死後はそれを保持しえないことを説明している。
  3. 31.0.69.2cui tutor fuerat datus — 関係代名詞 cui の先行詞は、直前の aetatem で示される対象、すなわち後見が終了する年齢(14歳)に達した被後見人、あるいは「後見人が付された者」自身を指す。ここでは後見人自身の年齢ではなく、被後見人が年齢(成年)に達したことによって後見が終了、または後見人として機能できなくなった場合を指している。

この箇所を引用する

ユスティニアヌス1世, 学説彙纂 §31.0.69.pr-31.0.69.4. Humanitext Reader, https://reader.humanitext.ai/text/urn:cts:latinLit:phi2806.phi002.humanitext-lat1:31.0.69.pr-31.0.69.4

AIによる草稿訳である旨と閲覧日を添えてください。

訳文・注・要旨はAIによる草稿で、読者の指摘により改訂されています。