Humanitext Reader

ユスティニアヌス1世 · 学説彙纂 §31.0.45.pr-31.0.45.2

遺贈文言における性別解釈と条件付遺贈の放棄

4772 / 9271 箇所 · ラテン語

要旨

遺贈における文言の法解釈について、女性名詞が男性を含むかどうかの解釈規則を論じ、また条件付き遺贈の放棄可能性および既婚の娘への結婚を条件とする遺贈の有効性について判断を示す。

[IDEM libro octauo ad Quintum Mucium.
[同著、クイントゥス・ムキウス註釈第八巻にて。
] §31.0.45.prSi ita sit scriptum: 'filiabus meis centum aureos do', an et masculini generis et feminini liberis legatum uideatur? nam si ita scriptum esset: 'filiis meis hosce tutores do', responsum est etiam filiabus tutores datos esse.
] もし「私の娘たちに百金貨を与える」と書かれている場合、男性および女性の子供たちの双方に遺贈されたとみなされるべきだろうか。 というのも、もし「私の息子たちにこれらの後見人を与える」と書かれていたならば、娘たちに対しても後見人が与えられたのだと回答されているからである。
quod non est ex contrario accipiendum, ut filiarum nomine etiam masculi contineantur: exemplo enim pessimum est feminino uocabulo etiam masculos contineri.
だが、このことは逆の意味で受け取られるべきではない、すなわち、娘たちという名称のもとに男性の子供たちも含まれると解釈されるべきではない。 なぜなら、女性名詞のもとに男性をも含めることは、先例として極めて不当だからである。
§31.0.45.1Si sub condicione uel ex die certa nobis legatum sit, ante condicionem uel diem certum repudiare non possumus: nam nec pertinet ad nos, antequam dies ueniet uel condicio exsistat.
もし条件付きで、あるいは確定期限から[効果が生じるものとして]私たちに遺贈がなされた場合、その条件の成就または確定期限の到来の前に、私たちはそれを放棄することができない。 なぜなら、期限が到来するか、または条件が成就するまでは、それは私たちのものにはなっていないからである。
§31.0.45.2Si pater filiae suae testamento aureos tot heredem dare iusserit, ubi ea nupsisset, si filia nupta sit, cum testamentum fit, sed absente patre et ignorante, nihilo minus legatum debetur: si enim hoc pater non ignorabat, uidetur de aliis nuptiis sensisse.
もし父親が、遺言によってその娘が結婚したときに一定の金貨を相続人が与えるよう命じていた場合において、遺言が作成されたときに娘がすでに結婚しており、ただし父親が不在でそのことを知らなかったときは、それにもかかわらず遺贈は債務として存続する。 なぜなら、もし父親がこのことを知っていたならば、別の結婚について考えていたとみなされるからである。

語釈・文法注

  1. 31.0.45.pran et masculini generis et feminini liberis legatum uideatur? — 接続詞 `an` は、単独で直接疑問文(または先行する `si` 節と組み合わされた疑問)を導き、「〜とみなされるだろうか(いや、そうではない)」という否定を予期する強い疑問を提示している。`liberis` は `legatum [esse] uideatur` の与格補語である。
  2. 31.0.45.prquod non est ex contrario accipiendum, ut — 文頭の代名詞 `quod` は直前の「息子への処分に娘も含まれる」という判断全体を指す文連結用法。`ut` 節は `accipiendum` の内容を具体化、またはその結果生じる解釈を示す。
  3. 31.0.45.1ex die certa — 確定期限(始期、dies a quo)からの遺贈を指す。ローマ法において、この期限が到来するまでは遺贈にかかる権利の行使(放棄を含む)は認められないとされる。
  4. 31.0.45.2absente patre et ignorante — 奪格独立構文(ablative absolute)。現在分詞 `absente` と `ignorante` が `patre` に係り、遺言作成時の父親の状況(不在であり、かつ娘の結婚を知らなかったこと)を付帯状況または理由として示している。

この箇所を引用する

ユスティニアヌス1世, 学説彙纂 §31.0.45.pr-31.0.45.2. Humanitext Reader, https://reader.humanitext.ai/text/urn:cts:latinLit:phi2806.phi002.humanitext-lat1:31.0.45.pr-31.0.45.2

AIによる草稿訳である旨と閲覧日を添えてください。

訳文・注・要旨はAIによる草稿で、読者の指摘により改訂されています。