Humanitext Reader

ユスティニアヌス1世 · 学説彙纂 §31.0.34.pr-31.0.34.3

条件付き信託遺贈の効力と財産帰属をめぐる答弁

4760 / 9271 箇所 · ラテン語

要旨

本チャンクは、奴隷の解放を条件とする遺贈の不履行、自己からの遺贈の有効性解釈、信託遺贈された家屋の分割と放棄、および妻の邸宅に移された物品の帰属という、遺言と信託遺贈に関する4つの具体的な法律相談とモデスティーヌスの答弁を扱っている。

[IDEM libro decimo responsorum.
[同じく(モデスティーヌス)の『答弁集』第10巻より。
] §31.0.34.prTitia cum testamento facto decederet heredibus institutis Maeuia et Sempronio filiis suis ex aequis partibus, petit a Maeuia, ut Stichum seruum suum manumitteret, in haec uerba: 'a te autem, Maeuia filia carissima, peto, ut Stichum seruum tuum manumittas, cum in ministerio tuo tot capita seruorum tibi his codicillis legauero', nec legauit.
] ティティアは、遺言を作成し、自身の子供たちであるマエウィアとセンプローニウスを均等の持分で相続人に指定して死亡するに際し、マエウィアに対し、彼女の奴隷スティクスを解放することを、次の言葉によって求めた。 「しかし、最愛の娘マエウィアよ、あなたから、あなたの奴隷スティクスを解放することを求めます。 私がこれらの遺言補足書によって、あなたの奉仕のためにこれこれの数の奴隷をあなたに遺贈するときに。 」しかし、彼女は遺贈しなかった。
quaero, quid his uerbis relictum uideatur, cum, ut supra cautum est, duobus heredibus institutis defunctam testatricem et mancipia hereditaria duarum personarum fuisse, et codicillis nihil relictum sit de praestandis mancipiis nec possit utile fideicommissum putari, quod datum non sit, cum legasse se dixerit nec adiecerit legati speciem nec ab herede uti praestarentur mancipia petierit.
私は、これらの言葉によって何が遺されたとみなされるべきかを尋ねる。 二人の相続人が指定されて死亡した女性遺言者、および共同相続財産の奴隷たちが二人の共有であったこと、そして遺言補足書において提供されるべき奴隷たちについて何も遺されておらず、また、与えられていないのであるから有効な信託遺贈とみなされることもできず、自分が遺贈したと言いながら遺贈の具体的な種類を付け加えもせず、相続人に奴隷たちが提供されるように求めることもなかったのだから、上に規定された通りである。
Modestinus respondit ex uerbis consultationi insertis Macuiam neque legati neque fideicommissi petitionem habere neque libertatem seruo suo dare compelli.
モデスティーヌスは答えた。 諮問に挿入された言葉によれば、マエウィアは遺贈の請求権も信託遺贈の請求権も持たず、また自身の奴隷に自由を与えることを強制されることもない。
§31.0.34.1Lucius Titius in testamento suo ita cauit: ‘Ὀκταβιάνῃ Στρατονίκῃ τῇ γλυκυτάτῃ μου θυγατρὶ χαίρειν.
ルキウス・ティティウスは、自らの遺言において次のように規定した。 「最愛の娘オクタウィアナ・ストラトニケに挨拶を送る。
Βούλομαι αὐτὴν παρ' ἑαυτῆς λαβεῖν χωρίον Γάζαν σὺν ταῖς ἐνθήκαις αὐτοῦ πάσαις.
私は、彼女が自分自身からガザの土地を、そのすべての備品とともに受け取ることを望む。
Ὀκταβιανῷ Ἀλεξάνδρῳ τῷ γλυκυτάτῳ μου υἱῷ.
最愛の息子オクタウィアヌス・アレクサンドロスへ。
Ἐξαίρετον βούλομαι αὐτὸν παρ' ἑαυτοῦ λαβεῖν σύγκτησιν ἀγωνόφορον Κομιάνην σὺν αἷς ἔχει ἐνθήκαις πάσαις'.
私は、彼が自分自身から、コミアネの競技賞品をもたらす共有地を、それが有するすべての備品とともに、特別遺贈として受け取ることを望む。
quaero, an huiusmodi scriptura integrum praedium singulis datum esse uideatur an uero partem hereditariam dumtaxat contineat, cum inutiliter a semet ipso quemque eorum quam habebat partem accipere uoluit.
」私は、このような書面によって、土地全体が各自に与えられたとみなされるべきか、それとも相続分のみを含むとみなされるべきかを尋ねる。 なぜなら、彼ら各自が自分が有していた部分を自分自身から受け取ることを望んだことは無効だからである。
Modestinus respondit non sic interpretandam scripturam de qua quaeritur, ut fideicommissum inutile fiat.
モデスティーヌスは答えた。 問題となっている書面は、信託遺贈が無効になるように解釈されるべきではない。
item quaero, si integrum praedium relictum esse uideatur, an pretium portionis fratri et coheredi soluendum sit, ut hoc ipso, quod a semet ipso accipere praecepit, pretio illato integrum habere eum uoluerit.
また、もし土地全体が遺されたとみなされるべきであるなら、兄弟であり共同相続人である者にその持分の価格が支払われるべきであるか、すなわち、自分自身から受け取るよう命じたという、まさにそのことによって、価格が支払われることで、彼が全体を所有することを遺言者が望んだとみなすべきかを尋ねる。
item respondit ad solutionem pretii fideicommissarium minime compellendum.
同じく答えた。 信託遺贈の受取人は、価格の支払いをするよう強制されることは全くない。
§31.0.34.2Lucia Titia intestata moriens a filiis suis per fideicommissum alieno seruo domum reliquit: post mortem filii eius idem qui heredes cum diuiserunt hereditatem matris, diuiserunt etiam domum, in qua diuisione dominus serui fideicommissarii quasi testis adfuit: quaero, an fideicommissi persecutionem adquisitam sibi per seruum eo, quod interfuit diuisioni, amisisse uideatur.
ルキア・ティティアは、無遺言で死亡するに際し、息子たちを通じて、他人の奴隷に信託遺贈により家を遺した。 彼女の息子の死後、相続人である同じ者たちが母親の遺産を分割したとき、家も分割したが、その分割において、信託遺贈を受けた奴隷の主人が証人のように立ち会った。 私は、分割に立ち会ったというそのことによって、奴隷を通じて自身に取得された信託遺贈の追及権を、彼が失ったとみなされるべきかを尋ねる。
Modestinus respondit fideicommissum ipso iure amissum non esse, quod ne repudiari quidem potest: sed nec per doli exceptionem summouetur, nisi euidenter apparuerit omittendi fideicommissi causa hoc eum fecisse.
モデスティーヌスは答えた。 信託遺贈は、法律上失われてはいない。 なぜなら放棄されることすらできないからである。 しかし、彼が信託遺贈を放棄する目的でこれを行ったことが明白に現れない限り、詐欺の抗弁によって退けられることもない。
§31.0.34.3Gaius Seius cum domum suam haberet et in praetorio uxoris suae transtulisset, quasdam res de domo sua in eodem praetorio transtulit ibique post multos dies decedens testamento uxorem suam heredem et alios complures reliquit.
ガイウス・セイウスは、自分の家を所有し、またそれを妻の邸宅に移したとき、自分の家からいくつかの物品を同じ邸宅に移し、そこで何日も後に死亡するに際し、遺言において妻と他の多くの人々を相続人として遺した。
quo testamento significauit uerba, quae infra scripta sunt: in primis sciant heredes mei nullam pecuniam esse penes uxorem meam, 'sed nec aliud quicquam: ideoque hoc nomine eam inquietari nolo'.
その遺言において、彼は以下に書かれた言葉を記した。 「まず第一に、私の相続人たちは、私の妻の手元にはいかなる金銭もなく、また他のいかなるものもないことを知るべきである。 それゆえ、私は彼女がこの件で煩わされることを望まない。
quaero, an ea, quae uiuo eo in praetorio uxoris eius translata sunt, communi hereditati uindicari possint et an secundum uerba testamenti praescribi coheredibus possit a parte uxoris defuncti.
」私は、彼の生前に彼の妻の邸宅に移された物品が、共同相続財産のために請求され得るか、また遺言の言葉に従って、亡き夫の妻の側から共同相続人たちに対して抗弁され得るかを尋ねる。
Modestinus respondit, si ea, quae in domum seu praetorium uxoris defunctus transtulit, praecipua ad eam pertinere uoluit, nihil proponi, cur uoluntate ipsius standum non sit, necesse igitur habet mulier talem noluntatem fuisse testatoris ostendere.
モデスティーヌスは答えた。 もし亡き夫が、妻の家ないし邸宅に移した物品が、彼女に特有財産として帰属することを望んでいたのであれば、彼の意思に従うべきでない理由は提示されていない。 したがって、妻は遺言者のそのような意思があったことを示す必要がある。
quod nisi fecerit, in hereditate mariti et haec remanere oportet.
もしそれをしなければ、これらの物品も夫の遺産の中に留まるべきである。

語釈・文法注

  1. 31.0.34.prdefunctam testatricem — defunctam は defunctam esse の esse が省略された不定詞で、testatricem を主語とする対格不定詞構文。この部分は、理由や背景を説明する cum 節内の従属的言及(「女性遺言者が死亡したこと」)を構成する。
  2. 31.0.34.1non sic interpretandam — 当為を示す動形容詞 interpretandam [esse] が、諮問の書面(scripturam)を主語として用いられている。これに続く ut ... fiat は結果節で、「〜となるように(解釈すべきではない)」という意味を表す。
  3. 31.0.34.3necesse igitur habet mulier — necesse habere(+不定詞)は「〜する必要がある」を意味する慣用表現。ここでは mulier(妻)が主語で、ostendere(示すこと)がその不定詞。ostendere の目的語として対格不定詞節 talem uoluntatem fuisse testatoris(遺言者のそのような意思があったこと)が続いている。

この箇所を引用する

ユスティニアヌス1世, 学説彙纂 §31.0.34.pr-31.0.34.3. Humanitext Reader, https://reader.humanitext.ai/text/urn:cts:latinLit:phi2806.phi002.humanitext-lat1:31.0.34.pr-31.0.34.3

AIによる草稿訳である旨と閲覧日を添えてください。

訳文・注・要旨はAIによる草稿で、読者の指摘により改訂されています。