Humanitext Reader

ユスティニアヌス1世 · 学説彙纂 §30.1.94.pr-30.1.94.3

廃嫡や相続人たる奴隷の売却における遺言信託の履行

4690 / 9271 箇所 · ラテン語

要旨

未成年の子が廃嫡された場合や、相続人たる奴隷が売却された場合の遺言信託の履行義務、および選択遺贈や利益を受けない解放奴隷における信託履行の要件を整理する。

[IULIANUS libro trigesimo nono digestorum. ] §30.1.94.prPlane si filium impuberem exheredauerit, fideicommissum legitimus heres praestare cogendus non erit, nisi idem et patri heres fuerit.
明らかに、もし被相続人が未成年の息子を廃嫡した場合、法定相続人は遺言信託を履行することを強制されない。 ただし、その同一人が父親の相続人でもある場合は別である。
§30.1.94.1Qui rogatus erat hereditatem, ex qua seruus eius heres institutus erat, restituere, cum alii seruum uendidisset, quaesitum est, an hereditatem restituere cogendus est is, ad quem hereditas ex emptione serui heredis scripti peruenerit.
自分の奴隷が相続人に指定された遺産を返還するよう求められていた者が、その奴隷を他人に売却してしまった場合、指定相続人である奴隷の購入によって遺産が帰属した者が、遺産を返還するよう強制されるべきかという点が問われた。
dixi conpellendum esse ad fideicommissum restituendum eum, qui seruum suum heredem scriptum uendidit, cum pretium hereditatis, quam restituere rogatus est, habeat.
私は、自らの指定相続人である奴隷を売却した者が、遺言信託を返還するよう強制されるべきであると答えた。 なぜなら、彼が返還を求められていた遺産の対価を手にしているからである。
is autem, ad quem hereditas ex emptione serui heredis scripti peruenerit, ex causa cogendus erit fideicommissum praestare, id est si dominus serui heredis scripti soluendo non erit.
しかし、指定相続人たる奴隷の購入によって遺産が帰属した者は、事情に応じて遺言信託を履行するよう強制されることになる。 すなわち、指定相続人たる奴隷の主人が弁済資力を持たない場合がこれに当たる。
§30.1.94.2Si cui Stichus aut Dama legatus esset electione legatario data et fidei eius commissum esset, ut Stichum alteri praestaret: si Damam uindicare maluerit, nihilo minus Stichum ex causa fideicommissi praestare debebit.
もし誰かに、受遺者に選択権が与えられた上でスティクスまたはダマが遺贈され、かつ、スティクスを他人に引き渡すよう受遺者の信託に委ねられていた場合において、彼がダマを請求することを好んだとしても、それにもかかわらず彼は遺言信託に基づいてスティクスを引き渡さなければならない。
siue enim pluris est Dama, compellendus est Stichum redimere, siue minoris, aeque Stichum iuste dare cogetur, cum per eum steterit, quo minus ex testamento haberet quod fideicommissum fuerit.
なぜなら、ダマの方が価値が高い場合、彼はスティクスを買い戻すよう強制されるべきであり、低い場合であっても、同様にスティクスを正当に引き渡すよう強制されるからである。 それは、遺言信託の対象となったものを遺言に基づいて手に入れることができない状態が生じたのが、受遺者自身のせいであったからである。
§30.1.94.3Qui testamento manumittitur et neque legatum neque hereditatem capit, fideicommissum praestare cogendus non est, ac ne is quidem, qui seruum legatum rogatus fuerit manumittere: is enim demum pecuniam ex causa fideicommissi praestare cogendus est, qui aliquid eiusdem generis uel similis ex testamento consequitur.
遺言によって解放されるが、遺贈も遺産も受け取らない者は、遺言信託を履行することを強制されない。 また、遺贈された奴隷を解放するよう求められた者も、同様に強制されない。 なぜなら、遺言信託に基づいて金銭を履行するよう強制されるのは、遺言から同一の、あるいは類似の種類の何らかの利益を得る者に限られるからである。

語釈・文法注

  1. §30.1.94.1soluendo non erit — soluendo は動詞 soluere(支払う)のゲルンディウムの与格であり、動詞 esse と結びついて「弁済能力がある(支払うに足りる)」という慣用語句(soluendo esse)を形成する。ここでは否定の non を伴って「弁済能力がない」状態を意味する。
  2. §30.1.94.2cum per eum steterit, quo minus — stare per aliquem quominus は「誰かのせいで〜できない」「誰かの妨げによって〜に至らない」を意味する法的な慣用表現。ここでは接続法完了 steterit が cum 節の中で使われており、受遺者自身の選択によって、遺言信託の対象であるスティクスを手に入れられない状態(quominus ... haberet)を自ら招いたという帰責性を説明している。

この箇所を引用する

ユスティニアヌス1世, 学説彙纂 §30.1.94.pr-30.1.94.3. Humanitext Reader, https://reader.humanitext.ai/text/urn:cts:latinLit:phi2806.phi002.humanitext-lat1:30.1.94.pr-30.1.94.3

AIによる草稿訳である旨と閲覧日を添えてください。

訳文・注・要旨はAIによる草稿で、読者の指摘により改訂されています。