Humanitext Reader

ユスティニアヌス1世 · 学説彙纂 §30.1.91.pr-30.1.91.7

家子間の遺贈と奴隷への遺贈の効力

4687 / 9271 箇所 · ラテン語

要旨

他人の権力下にある家父権下の息子による遺贈の有効性や、条件付きで自由を与えられた奴隷への遺贈、さらに遺贈された奴隷への追加の遺贈や信託の法理について論じる。また、奴隷の権利発生時期や、奴隷返還請求訴訟における中間利得の返還義務についても規定する。

[IULIANUS libro trigesimo sexto digestorum. ] §30.1.91.prQuaesitum est, si filius familias, qui filium habebat, heres institutus fuisset, cum esset uterque in potestate aliena, an ab eo filio eius legari possit.
[ユリアヌス『学説彙纂』第36巻] 家父権下の息子(彼は息子をもうけていた)が相続人に指定されたとして、両者がともに他人の家父権下にあるとき、彼からその息子に対して遺贈をすることができるかが問われた。
respondi, cum possit a filio patri legari, consequens est, ut uel fratri ipsius uel filio uel etiam seruo patris sui legetur.
私は答えた。 家父権下の息子から父親に対して遺贈することが可能である以上、彼自身の兄弟、あるいは彼自身の息子、さらには彼の父親の奴隷に対しても遺贈されるということは一貫している。
§30.1.91.1Praesenti quidem die data libertate seruo legari uel pure uel sub condicione poterit: cum uero libertas sub condicione data fuerit, alias utiliter, alias inutiliter pure legabitur.
ただちに効力を生じる形で自由を与えられた奴隷に対しては、無条件でも条件付きでも遺贈することができる。 しかし、自由が条件付きで与えられた場合には、無条件での遺贈は、ある場合には有効となり、別の場合には無効となる。
nam si ea condicio libertatis fuerit, ut patre familias statim mortuo possit ante aditam hereditatem exsistere condicio, ueluti: 'Stichus si decem Titio dederit' (uel 'Capitolium ascenderit'), 'liber esto', utile legatum est: huiusmodi autem condiciones: 'si heredi decem dederit', 'si post aditam hereditatem Capitolium ascenderit', inutile legatum efficient.
というのも、もし自由の条件が、家父長が死亡して直ちに、相続が承認される前にその条件が成就しうるものであるならば、例えば「スティクスがティティウスに10を与えたなら」(あるいは「カピトリウムに登ったなら」)「自由であれ」というような場合は、有効な遺贈である。 しかし、次のような条件、すなわち「相続人に10を与えたなら」、「相続承認の後にカピトリウムに登ったなら」というものは、遺贈を無効にする。
necessario autem ex asse herede scripto etiam hae condiciones, quae ante aditam hereditatem impleri possunt, inutile legatum efficient.
しかし、必要相続人が単独相続人として指定されていることが不可避である場合には、相続承認の前に満たされうるこれらの条件であっても、遺贈を無効にすることになる。
§30.1.91.2Duobus heredibus institutis alteri Stichum legauerat et eidem Sticho decem.
二人の相続人が指定され、一方に対してスティクスを遺贈し、同じスティクスに対して10(の金銭)を遺贈していた。
cum Stichus uiuo testatore ad libertatem peruenisset, totum legatum ei debebitur: nam in solidum constitisse causam legati in eius persona hoc quoque argumento est, quod, si heres, cui legatus fuerat, hereditatem non adisset, solidum ab altero herede consequi possit.
スティクスが遺言者の生存中に自由を得た場合、遺贈の全体が彼に支払われるべきである。 なぜなら、彼の身分において遺贈の根拠が全体として成立していたことは、もし彼が遺贈された先の相続人が相続を承認しなかった場合でも、他方の相続人から全体を回収できたであろうというこの論拠によっても示されるからである。
§30.1.91.3Seruo legato legatum datum est: si alienatus a testatore fuisset, legatum ad emptorem pertinebit.
遺贈された奴隷に対して遺贈が与えられた。 もしその奴隷が遺言者によって譲渡されていたなら、その遺贈は買い手に帰属する。
§30.1.91.4Cum seruus Titio et eidem seruo aliquid legatur, fideicommitti potest, ut aut seruum alicui restituat uel ea quae seruo legata sunt: hoc amplius etiam ipsi seruo, cum liber erit, fideicommissum a Titio dari potest.
奴隷がティティウスに遺贈され、かつ同じ奴隷に何かが遺贈されるとき、その奴隷を誰かに引き渡すか、あるいは奴隷に遺贈されたものを引き渡すよう、遺言信託を課すことができる。 さらにこれに加えて、その奴隷自身に対しても、彼が自由の身となったときに、ティティウスから遺言信託が与えられるよう命じることができる。
§30.1.91.5Si quis Stichum legauerit et eundem alienauerit uel manumiserit, deinde codicillis eidem legatum dederit, legatum uel manumisso uel emptori debebitur.
もしある人がスティクスを遺贈し、かつ彼を譲渡するか解放した後に、補足遺言によって同じ奴隷に遺贈を与えたなら、その遺贈は解放された者、または買い手に支払われるべきである。
§30.1.91.6Si mihi seruus a te herede legatus fuerit et eidem seruo aliquis legauerit et uiuo eo qui mihi seruum legauerat dies legati seruo dati cesserit, confestim id legatum hereditati adquiritur: et ideo, quamuis postea moritur is qui seruum mihi legauerat, ad me id quod seruo legatum est non pertinebit.
もしあなたという相続人から私に対して奴隷が遺贈され、かつ誰かが同じ奴隷に対して遺贈を行い、私に奴隷を遺贈した者が生存している間に、その奴隷に与えられた遺贈の権利が発生した場合、ただちにその遺贈は相続財産に取得される。 したがって、その後、私に奴隷を遺贈した者が死亡したとしても、その奴隷に遺贈されたものは私には帰属しない。
§30.1.91.7Cum homo ex testamento petitus est, causa eius temporis, quo lis contestabatur, repraesentari debet actori et, sicut partus ancillarum, sicut fructus fundorum interim percepti in hoc iudicium deducuntur, ita quod seruo legatorum uel hereditatis nomine interim obuenerit praestandum est petitori.
遺言に基づいて奴隷が請求されるとき、訴訟係属が行われた時点における彼の状態が原告に対して再現されなければならず、女奴隷の産んだ子や、その間に収穫された土地の果実がこの裁判に持ち込まれるのと同様に、その間に遺贈または相続の名目で奴隷に生じたものも、請求者に提供されなければならない。

語釈・文法注

  1. 30.1.91.prab eo filio eius — eoは相続人に指定された家父権下の息子(filius familias)を指し、eiusも同じ人物を指す。したがって、相続人たる家父権下の息子から、その息子(被相続人の孫)への遺贈が問題となっている。
  2. 30.1.91.1necessario autem ex asse herede scripto — 「必要相続人(heres necessarius)が単独で相続人に指定されている場合」と解する。必要相続人は相続の「承認(aditio)」を必要とせず当然に相続するため、相続開始前に条件が成就する余地がなくなり、それゆえに「相続承認前に成就しうる条件」であっても遺贈は無効となる。
  3. 30.1.91.6hereditati adquiritur — ここでの「相続財産に取得される」とは、まだ生存している現在の奴隷の所有者(私に奴隷を遺贈した者)の相続財産(の勘定)に取得されることを意味する。彼が死亡した後に彼を被相続人とする相続財産の一部となるため、奴隷が最終的に私のものになっても、その遺贈自体は私には帰属しない。
  4. 30.1.91.7causa — 訴訟係属(lis contestata)の時点における訴訟物の「状態」や「法的地位」を指す。単なる物の引渡しにとどまらず、その後に生じた果実や付随する権利・利益(遺贈や他からの相続など)を含めた全体の価値を原告に回復させるための法的な範囲を示す。

この箇所を引用する

ユスティニアヌス1世, 学説彙纂 §30.1.91.pr-30.1.91.7. Humanitext Reader, https://reader.humanitext.ai/text/urn:cts:latinLit:phi2806.phi002.humanitext-lat1:30.1.91.pr-30.1.91.7

AIによる草稿訳である旨と閲覧日を添えてください。

訳文・注・要旨はAIによる草稿で、読者の指摘により改訂されています。