Humanitext Reader

ユスティニアヌス1世 · 学説彙纂 §30.1.50.pr-30.1.50.3

共有奴隷への遺贈と相続人の敗訴が受遺者に及ぼす影響

4646 / 9271 箇所 · ラテン語

要旨

共同所有の奴隷に遺贈された場合の取得割合、相続人の不適切な訴訟態度が受遺者に及ぼす影響、相続を承認した者が相続資格を失った場合や遺言の内容が不明瞭な場合の解釈基準を論じる。

[IDEM libro uicesimo quarto ad Sabinum. ] §30.1.50.prSi seruus plurium sit, pro dominii portione legatum ei relictum adquiret.
[同著者(ウルピアーヌス)、『サビヌス注解』第24巻] もし奴隷が複数の者の所有である場合、その者に遺贈されたものは、所有権の持分に応じてその奴隷が取得する。
§30.1.50.1Si hereditatis iudex contra heredem non agentem causam uel lusorie agentem, nihil hoc nocebit legatariis.
もし遺産裁判官が、訴訟を追行しないか、あるいは戯れに訴訟を追行している相続人に対して[不利な判決を下したとしても]、このことは受遺者たちに何ら害を及ぼさない。
quid ergo, si per iniuriam fuerit pronuntiatum, non tamen prouocauit? iniuria ei facta non nocebit legatariis, ut et Sabinus significat.
では、もし不当な判決が下されたのに、相続人が上訴しなかった場合はどうなるか。 相続人になされた不当(な判決)は、受遺者たちに害を及ぼさない。 サビヌスも指摘している通りである。
si tamen secundum substitutum pronuntiet, an ille legatariis teneatur, uideamus: et cum ius facit haec pronuntiatio quod attinet ad ipsius personam, numquid legatariis teneatur? nec enim tam improbe causari potest secundum se iudicatum per gratiam.
しかし、もし裁判官が予備的相続人に有利な判決を下した場合、その者が受遺者たちに対して責任を負うかどうか、検討してみよう。 そして、この判決が、彼の身元に関する限りにおいて法を形成する以上、果たして彼は受遺者たちに対して責任を負うのだろうか。 なぜなら、好意によって自分に有利な判決が下されたのだと、それほど不当に言い訳することはできないからである。
respondebit igitur et legatariis, ut creditoribus.
したがって、彼は債権者たちに対して責任を負うのと同様に、受遺者たちに対しても責任を負う。
§30.1.50.2Si quis ante quaestionem de familia habitam adierit hereditatem uel necem testatoris non defenderit, legatorum persecutio aduersus fiscum locum habet.
もし誰かが、家奴隷たちに対する尋問が行われる前に遺産を承認したか、または遺言者の殺害について弁護(犯人追及)をしなかった場合、遺贈の請求は国庫に対して認められる。
quid tamen, si fiscus bona non adgnoscat? ex necessitate redundabit onus legatorum ad heredem.
しかし、もし国庫が遺産を引き受けない場合はどうなるか。 必然的に、遺贈の負担は相続人に跳ね返る。
sed si subiecit delatorem sibi, ut ei hereditas abiudicetur et oneribus careret, uel minus plene defendit causam, non se exonerat exemplo eius, qui collusorie de hereditate litigauit.
しかし、もし彼が、遺産が自分から剥奪されて負担を免れるようにするために、自分に対して密告者を仕向けたか、あるいは訴訟の弁護を不十分にしか行わなかった場合、彼は、遺産についてなれ合いで訴訟を行った者の例に準じて、自らの責任を免れることはない。
§30.1.50.3Si numerus nummorum legatus sit neque apparet quales sunt legati, ante omnia ipsius patris familias consuetudo, deinde regionis, in qua uersatus est, exquirenda est: sed et mens patris familiae et legatarii dignitas uel caritas et necessitudo, item earum quae praecedunt uel quae sequuntur summarum scripta sunt spectanda.
もし一定数の貨幣が遺贈され、どのような貨幣が遺贈されたのかが明らかでない場合、何よりもまず家父長自身の習慣、次に彼が活動していた地域の習慣が調査されねばならない。 しかしまた、家父長の意思、受遺者の身分や彼に対する愛情、親密な関係、同様に、前後に記載されている金額の記述も考慮されねばならない。

語釈・文法注

  1. 30.1.50.pradquiret — 主語は seruus(奴隷)であり、三人称単数能動態。奴隷が遺贈を取得することは、その背後にある複数の主人(plurium)がそれぞれの持分(pro dominii portione)に応じて権利を取得することを意味する。
  2. 30.1.50.1Si hereditatis iudex contra heredem non agentem causam uel lusorie agentem — 条件節(si 節)の内部で、iudex(裁判官)を主語とする述語動詞(pronuntiauerit などの「判決を下したなら」を意味する語)が省略されている。
  3. 30.1.50.1ius facit haec pronuntiatio quod attinet ad ipsius personam — ius facere は、裁判判決が特定の当事者間において「法をつくる」(確定力・拘束力を持つ)という、ローマ法上の既判力の概念を示す。
  4. 30.1.50.2ante quaestionem de familia habitam — quaestionem de familia habitam は「家奴隷(familia)に対する(拷問を伴う)尋問が行われること」を指す。主人が殺害された場合、相続人は奴隷に対する取り調べが完了するまで相続を承認してはならないという法秩序を背景とする。

この箇所を引用する

ユスティニアヌス1世, 学説彙纂 §30.1.50.pr-30.1.50.3. Humanitext Reader, https://reader.humanitext.ai/text/urn:cts:latinLit:phi2806.phi002.humanitext-lat1:30.1.50.pr-30.1.50.3

AIによる草稿訳である旨と閲覧日を添えてください。

訳文・注・要旨はAIによる草稿で、読者の指摘により改訂されています。