[POMPONIUS libro tertio ad Sabinum. ] §30.1.12.prSi mihi et tibi eadem res legata fuerit, deinde die legati cedente heres tibi exstitero, liberum mihi esse Labeo ait, ex meo legato an ex eo, quod tibi heres sim, adquiram legatum: si uoluero, eam rem ex meo legato ad me pertinere, ut tota mea sit, ex hereditario legato petere eam posse.
[ポンポニウス『サビヌス註釈』第三巻] もし私とあなたに同じ物が遺贈され、その後、遺贈の権利確定日が到来したときに、私があなたの相続人となったならば、私自身の遺贈から遺贈を取得するのか、それとも私があなたの相続人であることに基づく遺贈から取得するのかは、私にとって自由であるとラベオは言う。 もし私が、その物が私自身の遺贈によって私に帰属し、それにより全体が私のものとなることを望むならば、相続した遺贈からそれ(残りの部分)を請求することができる。
§30.1.12.1Proculus ait, si quis seruos quos Gadibus haberet eo testamento, quod Romae moriens fecerit, triduo quo mortuus fuerit heredem dare mihi damnauerit, ratum esse legatum et angustias temporis nihil legato nocere.
プロクルスは言う、もしある人が、ガデスに所有している奴隷を、ローマで死に臨んで作成した遺言において、自分が死亡した日から三日以内に私に引き渡すよう相続人に命じたならば、その遺贈は有効であり、時間の狭さは遺贈を少しも損なわない。
§30.1.12.2Regula iuris ciuilis est, quae efficit, ut quibus ipsis legare possumus, eorum quoque seruis legare possumus.
市民法の規則として、私たち自身が遺贈することができる相手に対しては、その人の奴隷に対しても遺贈することができるというものがある。
§30.1.12.3In legatis nonissimae scripturae ualent, quia mutari causa praecedentis legati uel die uel condicione uel in totum ademptione potest.
遺贈においては最新の記述が有効である。 なぜなら、先行する遺贈の原因は、期限によっても、条件によっても、あるいは全体の取消によっても変更され得るからである。
sed si sub alia et alia condicione legatum ademptum est, nouissima ademptio spectanda est.
しかし、もし異なる様々な条件のもとで遺贈が取り消されたならば、最新の取消が考慮されるべきである。
interdum tamen in legatis non posterior, sed praecedens scriptura ualet: nam si ita scripsero: 'quod Titio infra legauero, id neque do neque lego', quod infra legatum erit, non ualebit.
しかしながら、遺贈においては時として、後の記述ではなく、先行する記述が有効となる。 なぜなら、もし私が「以下でティティウスに遺贈するものを、私は与えもせず遺贈もしない」と書いたならば、以下で遺贈されるものは有効ではないからである。
nam et eum sermonem, quo praesentia legata data in diem proferuntur, ad postea quoque scripta legata pertinere placuit.
なぜなら、すでに与えられた現在の遺贈を将来の期限へと延期する文言も、後から書かれた遺贈に対しても適用されることが認められているからである。
uoluntas ergo facit, quod in testamento scriptum ualeat.
したがって、遺言に書かれたことが有効であるようにするのは、意思なのである。