Humanitext Reader

ユスティニアヌス1世 · 学説彙纂 §30.1.11.pr

家子を通じた遺託の効力と相続財産返還の義務

4607 / 9271 箇所 · ラテン語

要旨

家子や奴隷に対する遺贈等をめぐる信託の効力発生要件と、息子が相続人である場合の父の返還義務におけるファルキディウス法の適用関係、および息子の先死による影響について論じる。

[PAPINIANUS libro nono quaestionum. ] §30.1.11.prCum filio familias uel seruo alieno legatum uel hereditas datur, fidei committi patris uel domini potest ac tunc demum ex persona ipsorum fideicommissum uires capit, cum ipsis, per quos commodum hereditatis uel legati patri dominoue quaeritur, fideicommissum relinquitur.
[パピニアヌス『学問論』第九巻] 家子または他人の奴隷に遺贈または相続が与えられるとき、父または主人の信託に付すことができ、遺託は、彼ら自身、すなわちそれを通じて相続または遺贈の利益が父または主人に獲得される者たちに対して遺託が残されるときに初めて、彼ら自身の資格において効力を生じる。
denique Iulianus non insuptili ratione motus patrem, cuius filius heres institutus est, extero, quidem habita ratione legis Falcidiae restituere hereditatem respondit, quoniam ex persona filii teneretur, ipsi uero filio non admissa Falcidia, quoniam ex persona sua sibi filius obligari non posset ac pater non ut heres, sed ut pater rogari uidetur.
それゆえ、ユリアヌスは、精妙な理由に基づき、その息子が相続人に指定された父は、第三者に対しては、ファルキディウス法を考慮に入れた上で相続財産を返還すべきである、なぜなら彼は息子の資格によって義務を負うからである、しかし、息子自身に対してはファルキディウス法を認めずに返還すべきである、なぜなら、息子は自分自身の資格において自分自身に対して義務を負うことはできず、また父は相続人としてではなく、父として懇請されたとみなされるからである、と答えた。
et ideo si filio rogatus sit pater post mortem suam, quod ad se peruenit ex legato uel hereditate filio relictis, restituere isque uiuo patre decedat, omnimodo patrem id retenturum, quoniam fideicommissum ex persona patris uires acceperit.
そしてそれゆえ、もし父が息子に対して、自分の死後に、息子に遺された遺贈または相続から自分のところに達したものを返還するように懇請されており、その息子が父の生存中に死亡したならば、父はいかなる場合でもそれを留保することになる。 なぜなら、遺託は父の資格において効力を得たからである。

語釈・文法注

  1. 30.1.11.prex persona ipsorum — 属格代名詞 `ipsorum` は、直前の `filio familias uel seruo alieno`(家子または他人の奴隷)を指す。`ex persona`(〜の資格において、〜のペルソナから)は、信託の効力が彼らの法的地位を前提として発生することを示す。
  2. 30.1.11.prpatrem... restituere hereditatem respondit — `Iulianus... respondit` に導かれる対格不定詞(AcI)構文。`patrem, cuius filius heres institutus est` が意味上の主語。これに対し、返還の相手方として `extero`(第三者に、与格)と `ipsi uero filio`(しかし息子自身に、与格)が並列して対比されている。後者には `restituere` が省略されており、同様に `respondit` にかかっている。
  3. 30.1.11.prsi filio rogatus sit pater... restituere isque uiuo patre decedat — 条件節(si 節)の内部構造。`rogatus sit` は `pater` を主語とする受動態で、補語として `restituere`(不定詞)を取る。`filio` は `restituere` に係る与格(息子に返還すること)。並列接続詞 `que` は `is`(=息子)を主語とする新たな動詞 `decedat`(接続法現在)を条件節に繋いでおり、`uiuo patre`(父が生きているうちに)は独立奪格である。

この箇所を引用する

ユスティニアヌス1世, 学説彙纂 §30.1.11.pr. Humanitext Reader, https://reader.humanitext.ai/text/urn:cts:latinLit:phi2806.phi002.humanitext-lat1:30.1.11.pr

AIによる草稿訳である旨と閲覧日を添えてください。

訳文・注・要旨はAIによる草稿で、読者の指摘により改訂されています。